ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒-พุทธวงศ์-จริยาปิฎก

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๓๔ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

1. หน้า ๑–๑๖๑ รัตนจังกมนกัณฑ์ - บทนำพุทธวงศ์และอรรถกถามธุรัตถวิลาสินี ปฐมบทพุทธวงศ์ เริ่มจากพรหมทูลอาราธนาพระพุทธเจ้าแสดงธรรมหลังตรัสรู้ ตามด้วยเรื่องโปรดปัญจวัคคีย์ พระเจ้าพิมพิสาร เสด็จกบิลพัสดุ์ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์และเนรมิตทางจงกรมแก้วกลางอากาศ จนพระสารีบุตรทูลถามการบำเพ็ญบารมี จึงทรงเริ่มแสดงพุทธวงศ์ ต่อด้วยอรรถกถาไขคำศัพท์ละเอียด อธิบายบารมี ๑๐ ทัศพร้อมตัวอย่างชาดก และรายพระนามพระพุทธเจ้าอดีต ๒๔ พระองค์ตั้งแต่ทีปังกรถึงกัสสป ปูพื้นก่อนเข้าประวัติแต่ละพระองค์ (เนื้อหาทีปังกรพุทธเจ้าจริงเริ่มหน้า ๑๖๒)
2. หน้า ๑๖๒–๒๕๔ เรื่องความปรารถนาของท่านสุเมธ (สุเมธดาบสพบพระทีปังกรพุทธเจ้า) พราหมณ์หนุ่มสุเมธแห่งนครอมรวดี มั่งคั่งและรอบรู้ไตรเพท เห็นทุกข์ในชีวิตครองเรือน จึงสละทรัพย์ออกบวชเป็นฤๅษีในป่าหิมพานต์จนได้ฌานและอภิญญา เมื่อทราบข่าวพระทีปังกรพุทธเจ้าเสด็จผ่าน จึงทอดร่างตนเองลงในโคลนตมให้พระพุทธเจ้าและหมู่สงฆ์เหยียบข้ามแทนสะพาน สละโอกาสบรรลุอรหัตต์ในชาตินั้น ตั้งใจปรารถนาพุทธภูมิช่วยขนสัตว์ให้พ้นทุกข์แทน พระทีปังกรจึงพยากรณ์ว่าอีกสี่อสงไขยแสนกัปจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าโคตมะ สุเมธดาบสจึงพิจารณาหาบารมี ๑๐ เริ่มบำเพ็ญทานบารมีเป็นข้อแรก
3. หน้า ๒๕๕–๓๐๕ วงศ์พระทีปังกรพุทธเจ้าที่ ๑ พระพุทธเจ้าตรัสเล่าแก่พระสารีบุตรถึงพระประวัติพระทีปังกรพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์แรกในพุทธวงศ์ ตั้งแต่ประสูติ ผนวช ตรัสรู้ และแสดงธรรมโปรดชาวรัมมนคร โดยมีเหตุการณ์สำคัญคือดาบสสุเมธะ ผู้จะมาเป็นพระพุทธเจ้าโคดมในอนาคต ทอดกายลงปูทางให้พระองค์เหยียบแทนโคลนตม จนได้รับพุทธพยากรณ์ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า พร้อมพรรณนาพระวรกาย พระชนมายุ และการเสด็จดับขันธปรินิพพาน สะท้อนอานิสงส์แห่งความเพียรและการตั้งความปรารถนาเพื่อพุทธภูมิ
4. หน้า ๓๐๖–๓๒๘ พุทธวงศ์ พระโกณฑัญญพุทธเจ้า (องค์ที่ 2) พระโกณฑัญญพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ 2 ต่อจากพระทีปังกร เสด็จอุบัติที่กรุงรัมมวดี ตรัสรู้ใต้ต้นสาลกัลยาณี ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์ผู้จะเป็นพระพุทธเจ้าโคดมเกิดเป็นพระเจ้าจักรพรรดินามวิชิตาวี ผู้ถวายมหาทานแด่พระพุทธเจ้าและพระสงฆ์นับแสนโกฏิ จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต ก่อนจะสละราชสมบัติออกบวชตามพระบรมศาสดา
5. หน้า ๓๒๙–๓๕๖ พุทธวงศ์ พระมงคลพุทธเจ้า (องค์ที่ 3) พระมงคลพุทธเจ้า องค์ที่ 3 มีพระรัศมีเจิดจ้าปกคลุมหมื่นโลกธาตุตลอดเวลาไม่มีวันดับ อันเป็นผลบุญเก่าที่ครั้งเป็นพระโพธิสัตว์เคยยอมสละลูกสองคนให้ยักษ์กินเพื่อรักษาสัจจะแห่งทาน และเคยจุดไฟทั่วร่างเวียนบูชาพระเจดีย์โดยไม่เกรงกลัว ในชาตินี้พระโพธิสัตว์เกิดเป็นพราหมณ์สุรุจิ ถวายมหาทานแด่พระพุทธเจ้าและสงฆ์ตลอด 7 วัน จนท้าวสักกะต้องเสด็จลงมาช่วยสร้างมณฑปถวาย
6. หน้า ๓๕๗–๓๗๕ พุทธวงศ์ พระสุมนพุทธเจ้า (องค์ที่ 4) พระสุมนพุทธเจ้า องค์ที่ 4 ทรงเปรียบคำสอนของพระองค์เป็นดั่ง 'นครแห่งธรรม' ที่มีถนนสติปัฏฐานตรงกว้างไม่คดเคี้ยว เต็มไปด้วยผลบุญให้ผู้ไม่ประมาทเก็บเกี่ยว ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นพญานาคชื่ออตุละผู้มีฤทธิ์มาก ออกจากภพนาคพร้อมหมู่ญาติมาบรรเลงดนตรีทิพย์ถวายและเลี้ยงพระสงฆ์แสนโกฏิ จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต
7. หน้า ๓๗๖–๓๙๒ พุทธวงศ์ พระเรวตพุทธเจ้า (องค์ที่ 5) พระเรวตพุทธเจ้า องค์ที่ 5 ต่อจากพระสุมนะ เสด็จอุบัติที่กรุงสุธัญญวดี เมื่อปรินิพพานทรงอธิษฐานให้พระบรมธาตุกระจายออกไปทั่วทุกแห่งแทนที่จะรวมเป็นองค์เดียว เพื่อให้ผู้คนได้กราบไหว้บูชาอย่างทั่วถึง ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นพราหมณ์ชื่ออติเทวะ ผู้กล่าวสรรเสริญคุณพระพุทธเจ้าด้วยคาถาพันบทและถวายผ้าอุตราสงค์ จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า
8. หน้า ๓๙๓–๔๐๗ พุทธวงศ์ พระโสภิตพุทธเจ้า (องค์ที่ 6) พระโสภิตพุทธเจ้า องค์ที่ 6 ต่อจากพระเรวตะ มีเรื่องอัศจรรย์คือทรงตรัสรู้โดยไม่ต้องเสด็จออกจากปราสาทตามปกติ แต่ทรงเปลี่ยนพระทัยกลับจากกามภายในปราสาทของพระองค์เอง แล้วปราสาททั้งหลังเหาะไปเทียบยังต้นโพธิ์ให้ตรัสรู้ ณ ที่นั้น ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นพราหมณ์ชื่อสุชาตะ ผู้ถวายมหาทานตลอดไตรมาสแด่พระพุทธเจ้าและสงฆ์ จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคดมในอนาคต
9. หน้า ๔๐๘–๔๒๓ วงศ์พระอโนมทัสสีพุทธเจ้าที่ ๗ เรื่องพระอโนมทัสสีพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์ที่ ๗ ผู้มีพระเดชยิ่งใหญ่ ใครเข้าเฝ้าได้ยาก ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นยักษ์ผู้มีฤทธิ์ เป็นใหญ่เหนือยักษ์หลายโกฏิ ได้เข้าเฝ้าถวายภัตตาหารแด่พระพุทธเจ้าและพระสงฆ์ จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคตมะในอนาคต ท้ายเรื่องเล่าว่าคู่พระอัครสาวกของพระองค์ในชาตินั้น ต่อมาคือพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ ผู้เคยตั้งความปรารถนาเป็นอัครสาวกไว้ในสำนักพระอโนมทัสสีพุทธเจ้านี้เอง
10. หน้า ๔๒๔–๔๓๘ วงศ์พระปทุมพุทธเจ้าที่ ๘ เรื่องพระปทุมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์ที่ ๘ ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นราชสีห์เจ้าแห่งหมู่มฤคในป่าใหญ่ เมื่อเห็นพระพุทธเจ้าเข้านิโรธสมาบัติ ๗ วัน ก็เกิดจิตเลื่อมใส ทำประทักษิณ บันลือสีหนาท และเฝ้าพิทักษ์ด้วยความภักดีไม่ยอมออกหาเหยื่อจนพระองค์ออกจากสมาบัติ พระปทุมพุทธเจ้าจึงทรงพยากรณ์ว่าราชสีห์ตัวนี้จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าโคตมะในอนาคต เรื่องยังเล่าถึงพระธรรมเสนาบดีสาลเถระผู้ได้รับผ้ากฐินจากภิกษุทั้งปวงช่วยกันเย็บถวายด้วย
11. หน้า ๔๓๙–๔๕๗ วงศ์พระนารทพุทธเจ้าที่ ๙ เรื่องพระนารทพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์ที่ ๙ ผู้เป็นเชษฐโอรสของพระเจ้าจักรพรรดิ ทรงตรัสรู้ในพระราชอุทยานของพระองค์เอง เรื่องเด่นในภาคนี้คือการทรงทรมานพญานาคมหาโทณะผู้ดุร้ายให้สยบและหันมาถึงพระองค์เป็นที่พึ่ง ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นดาบสผู้ทรงอภิญญา อาศัยป่าหิมพานต์ ได้ถวายอาหารจากอุตตรกุรุทวีปและจันทน์แดงแด่พระพุทธเจ้าตลอด ๗ วัน จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคตมะในอนาคต
12. หน้า ๔๕๘–๔๗๖ วงศ์พระปทุมุตตรพุทธเจ้าที่ ๑๐ เรื่องพระปทุมุตตรพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์ที่ ๑๐ ผู้อุบัติในกัปที่เรียกว่ามัณฑกัป เรื่องเด่นคือครั้งหนึ่งพวกเดียรถีย์ (นักบวชนอกศาสนา) ถูกชาวเมืองรังเกียจขับไล่ จึงพากันเข้าพึ่งพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงเมตตารับไว้และให้ตั้งอยู่ในศีลห้าจนบ้านเมืองปราศจากลัทธิอื่น ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นผู้ครองรัฐใหญ่ชื่อชฎิล ถวายทานพร้อมจีวรแด่พระสงฆ์ จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคตมะในอีกแสนกัปข้างหน้า ท้ายบทมีคำอธิบายเรื่องประเภทของกัปต่างๆ ด้วย
13. หน้า ๔๗๗–๔๙๑ วงศ์พระสุเมธพุทธเจ้าที่ ๑๑ เรื่องพระสุเมธพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์ที่ ๑๑ ผู้เข้าเฝ้าได้ยาก มีพระเดชยิ่งใหญ่ เรื่องเด่นคือเสด็จไปปราบยักษ์กินคนชื่อกุมภกรรณผู้มีรูปร่างน่าสะพรึงกลัวและบันดาลภัยพิบัตินานาชนิดใส่พระองค์ แต่ไม่อาจทำอันตรายได้แม้แต่น้อย จนยักษ์ยอมสยบ ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์เกิดเป็นมาณพชื่ออุตตระ สละทรัพย์ที่สั่งสมไว้ทั้งหมดแปดสิบโกฏิถวายเป็นทานแล้วออกบวช จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคตมะในอีกสามหมื่นกัปข้างหน้า
14. หน้า ๔๙๒–๕๐๘ วงศ์พระสุชาตพุทธเจ้าที่ ๑๒ พระสุชาตพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๑๒ ประสูติที่กรุงสุมงคล ตรัสรู้ใต้ต้นไผ่ใหญ่ที่ไม่มีหนามไม่มีรู ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ทรงมอบราชสมบัติทั่วทั้งสี่ทวีปพร้อมแก้วเจ็ดประการถวายแด่พระพุทธเจ้าแล้วออกผนวช รับใช้พระสงฆ์ด้วยความเพียร จนได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคดมในอนาคต
15. หน้า ๕๐๙–๕๒๖ วงศ์พระปิยทัสสีพุทธเจ้าที่ ๑๓ พระปิยทัสสีพุทธเจ้า องค์ที่ ๑๓ มีเรื่องอัศจรรย์เด่นคือทรงปราบท้าวสุทัสสนเทวราชผู้ถือมิจฉาทิฏฐิที่พยายามเผา ท่วมน้ำ และใช้อาวุธทำร้ายพระองค์แต่ไม่สำเร็จจนกลับใจเลื่อมใส และทรงทรมานพญาช้างดุร้ายชื่อโทณมุขที่ถูกส่งมาฆ่าพระองค์ด้วยพระเมตตาจนช้างสงบราบคาบ ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพราหมณ์หนุ่มชื่อกัสสปะสร้างวัดถวายด้วยทรัพย์แสนโกฏิ ได้รับพยากรณ์เป็นพระพุทธเจ้าในอีกหนึ่งพันแปดร้อยกัป
16. หน้า ๕๒๗–๕๓๙ วงศ์พระอัตถทัสสีพุทธเจ้าที่ ๑๔ พระอัตถทัสสีพุทธเจ้า องค์ที่ ๑๔ ประสูติที่กรุงโสภณะ ตรัสรู้ใต้ต้นจำปา ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นชฎิลดาบสชื่อสุสีมะ เหาะไปเทวโลกนำดอกไม้ทิพย์มาบูชาพระพุทธเจ้า ได้รับพยากรณ์ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอีกหนึ่งพันแปดร้อยกัป
17. หน้า ๕๔๐–๕๕๑ วงศ์พระธัมมทัสสีพุทธเจ้าที่ ๑๕ พระธัมมทัสสีพุทธเจ้า องค์ที่ ๑๕ ประสูติที่กรุงสรณะ เสด็จออกผนวชด้วยปราสาทที่เหาะไปเอง ตรัสรู้ใต้ต้นมะกล่ำเครือ ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นท้าวสักกะจอมเทพ เสด็จลงมาบูชาพระพุทธเจ้าด้วยของหอม ดอกไม้ และดนตรีทิพย์ ได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าในอีกหนึ่งพันแปดร้อยกัป
18. หน้า ๕๕๒–๕๖๓ วงศ์พระสิทธัตถพุทธเจ้าที่ ๑๖ พระสิทธัตถพุทธเจ้า องค์ที่ ๑๖ ประสูติที่กรุงเวภาระ ตรัสรู้ใต้ต้นกรรณิการ์ ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นดาบสชื่อมังคละ เหาะไปเก็บผลหว้าจากต้นหว้าใหญ่อันเป็นสัญลักษณ์ของชมพูทวีปมาถวายพระพุทธเจ้า ได้รับพยากรณ์ว่าอีกเก้าสิบสี่กัปข้างหน้าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า
19. หน้า ๕๖๔–๕๗๗ วงศ์พระติสสพุทธเจ้าที่ ๑๗ พระติสสพุทธเจ้า องค์ที่ ๑๗ ประสูติที่กรุงเขมกะ ตรัสรู้ใต้ต้นประดู่ ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพระราชาพระนามสุชาตะ สละราชสมบัติออกผนวชเป็นฤษี เมื่อทราบว่าพระพุทธเจ้าอุบัติแล้วก็เหาะไปเก็บดอกไม้ทิพย์จากสวนจิตรลดามากั้นเป็นฉัตรถวายเหนือพระเศียรพระพุทธเจ้า ได้รับพยากรณ์ว่าอีกเก้าสิบสองกัปจะได้เป็นพระพุทธเจ้า
20. หน้า ๕๗๘–๕๘๘ วงศ์พระปุสสพุทธเจ้าที่ ๑๘ พระปุสสพุทธเจ้า องค์ที่ ๑๘ ประสูติที่กรุงกาสี ตรัสรู้ใต้ต้นมะขามป้อม ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพระราชาพระนามวิชิตาวี สละราชสมบัติใหญ่ออกผนวชในสำนักพระพุทธเจ้า ทรงเรียนพระไตรปิฎกจนแตกฉาน แสดงธรรมโปรดมหาชนและบำเพ็ญศีลบารมี ได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าโคดมในกาลต่อมา
21. หน้า ๕๘๙–๖๐๗ วงศ์พระวิปัสสีพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๑๙ พระวิปัสสีพุทธเจ้าอุบัติในกัปที่เก้าสิบเอ็ดย้อนจากปัจจุบัน ประสูติกรุงพันธุมดี ต้นโพธิ์คือต้นแคฝอยที่ออกดอกทั้งต้นในวันตรัสรู้ ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์อันเป็นหัวใจคำสอนร่วมของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ คือไม่ทำบาป ทำกุศลให้ถึงพร้อม และชำระจิตให้ผ่องแผ้ว ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพญานาคชื่ออตุละ ถวายตั่งทองและมหาทานแด่พระองค์ จึงได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต
22. หน้า ๖๐๘–๖๒๑ วงศ์พระสิขีพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๒๐ พระสิขีพุทธเจ้าอุบัติในกัปที่สามสิบเอ็ดย้อนหลัง หลังพระวิปัสสีพุทธเจ้าถึง ๕๙ กัปที่ว่างจากพระพุทธเจ้า ประสูติกรุงอรุณวดี ตรัสรู้ใต้ต้นมะม่วง เมื่อปรินิพพานพระบรมสารีริกธาตุรวมเป็นแท่งเดียวไม่กระจัดกระจาย จึงมีการสร้างสถูปบรรจุ ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพระเจ้าอรินทมะ ถวายผ้าและช้างทรงเป็นมหาทาน ได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้า
23. หน้า ๖๒๒–๖๓๖ วงศ์พระเวสสภูพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๒๑ พระเวสสภูพุทธเจ้าอุบัติในกัปเดียวกับพระสิขีพุทธเจ้า (มัณฑกัป) ประสูติกรุงอโนมะ ตรัสรู้ใต้ต้นสาละ ทรงแสดงธรรมและทำยมกปาฏิหาริย์ปราบทิฏฐิเดียรถีย์ ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพระเจ้าสุทัสสนะ สดับธรรมแล้วเลื่อมใส สร้างวิหารพันหลังถวาย บริจาคราชสมบัติทั้งหมดออกผนวช ยินดีในธุดงควัตร และได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าในอีกสามสิบเอ็ดกัป
24. หน้า ๖๓๗–๖๕๑ วงศ์พระกกุสันธพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๒๒ (องค์แรกในภัทรกัป) พระกกุสันธพุทธเจ้าเป็นพระพุทธเจ้าพระองค์แรกในภัทรกัปปัจจุบัน ประสูติในตระกูลพราหมณ์กรุงเขมะ ตรัสรู้ใต้ต้นซึก ทรงปราบยักษ์นรเทพผู้ล่อลวงกินคนเดินทางกลางป่าให้กลับใจถือศีล ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพระเจ้าเขมะ ถวายบาตร จีวร และเภสัชแด่พระสงฆ์ ทรงผนวชและได้รับพยากรณ์ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในภัทรกัปนี้เอง
25. หน้า ๖๕๒–๖๖๖ วงศ์พระโกนาคมนพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๒๓ พระโกนาคมนพุทธเจ้าเป็นพระพุทธเจ้าองค์ที่สองในภัทรกัป ประสูติในตระกูลพราหมณ์กรุงโสภวดี เมื่อประสูติมีฝนทองตกทั่วชมพูทวีป ตรัสรู้ใต้ต้นมะเดื่อ เสด็จจำพรรษาในดาวดึงส์แสดงพระอภิธรรมโปรดเทวดามีพระชนนีเป็นประธาน ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นพระเจ้าปัพพตะ ถวายผ้าแพงและปัจจัยล้ำค่าตลอดไตรมาส ได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าในภัทรกัปนี้
26. หน้า ๖๖๗–๖๘๖ วงศ์พระกัสสปพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ที่ ๒๔ พระกัสสปพุทธเจ้าเป็นพระพุทธเจ้าองค์ที่สามในภัทรกัป ก่อนพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน ประสูติในตระกูลพราหมณ์กรุงพาราณสี เสด็จออกผนวชด้วยปราสาทที่ลอยขึ้นสู่ฟ้าแล้วเลื่อนลงกลางป่า ตรัสรู้ใต้ต้นไทร ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เป็นมาณพชื่อโชติปาละ ผู้จบไตรเพท เป็นสหายของฆฏิการะช่างหม้อผู้เป็นอุปัฏฐากพระกัสสปพุทธเจ้า ฆฏิการะชักชวนให้เข้าเฝ้าฟังธรรมจนบวชและได้รับพยากรณ์ว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าพระองค์ต่อไป
27. หน้า ๖๘๗–๗๓๕ วงศ์พระโคตมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน องค์ที่ ๒๕ ตอนนี้พระพุทธเจ้าตรัสเล่าพระประวัติของพระองค์เอง เริ่มจากการพิจารณาห้าประการก่อนจุติจากสวรรค์ชั้นดุสิตคือกาล ทวีป ถิ่น ตระกูล และพระชนนี ประสูติที่ลุมพินีวัน ทรงเห็นเทวทูตสี่ ออกผนวช บำเพ็ญทุกกรกิริยาหกปี ตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์ที่พุทธคยา แสดงปฐมเทศนาโปรดปัญจวัคคีย์ที่ป่าอิสิปตนะ เสด็จโปรดพระประยูรญาติที่กรุงกบิลพัสดุ์ และตรัสแสดงพุทธวงศ์ทั้งหมดสรุปพระประวัติพระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์ท่ามกลางหมู่พระญาติ
28. หน้า ๗๓๖–๗๓๘ กัณฑ์ปกิณกะของพระพุทธเจ้า รายพระนามพระพุทธเจ้าทั้ง ๒๕ พระองค์ เรียงตามลำดับกัปที่เสด็จอุบัติ ตั้งแต่พระตัณหังกรและพระทีปังกรในกัปอันไกลโพ้น ผ่านพระโกณฑัญญะ พระมังคละ พระสุมนะ เรื่อยมาจนถึงพระวิปัสสี พระสิขี พระเวสสภู พระกกุสันธะ พระโกนาคมนะ พระกัสสปะ และพระโคตมพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันในภัทรกัปนี้ พร้อมกล่าวถึงพระเมตไตรยที่จะตรัสรู้ในอนาคต
29. หน้า ๗๓๙–๗๔๐ เรื่องแจกพระบรมสารีริกธาตุ (จบพุทธวงศ์) หลังพระโคตมพุทธเจ้าปรินิพพานที่กุสินารา พระบรมสารีริกธาตุถูกแบ่งกระจายไปยังแว่นแคว้นและกษัตริย์ต่างๆ ประดิษฐานเป็นสถูปรวม ๑๐ แห่ง รวมพระทาฐธาตุ (พระเขี้ยวแก้ว) ที่ไปประดิษฐานในดาวดึงส์และเมืองต่างๆ ตลอดจนบริขารส่วนพระองค์ เช่น บาตร จีวร ไม้เท้า กระจายไปตามสถานที่ต่างๆ ทั่วชมพูทวีปและเทวโลก ปิดท้ายด้วยข้อความ จบพุทธวงศ์ อันเป็นการสิ้นสุดตัวคาถาหลักของพุทธวงศ์
30. หน้า ๗๔๑–๗๔๖ เรื่องเบ็ดเตล็ดของพุทธวงศ์และเวมัตตกถา อรรถกถาอธิบายความแตกต่างกัน ๘ ประการของพระพุทธเจ้าทั้ง ๒๕ พระองค์ ได้แก่ พระชนมายุ ขนาดพระวรกาย ตระกูลกำเนิด ระยะเวลาบำเพ็ญเพียรก่อนตรัสรู้ ความไกลของพระรัศมี พาหนะที่ใช้เสด็จออกผนวช ชนิดต้นโพธิพฤกษ์ และขนาดบัลลังก์ตรัสรู้ โดยไล่เรียงรายละเอียดของแต่ละพระองค์เทียบกันเป็นหมวดๆ แสดงให้เห็นว่าแม้ต่างกันในรายละเอียดเหล่านี้ แต่ทุกพระองค์ก็บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณเสมอกัน
31. หน้า ๗๔๗ เรื่องสถานที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงละ และกำหนดสหชาต-นักษัตร กล่าวถึงสถานที่ ๔ แห่งที่พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ไม่ทรงละเว้น คือ โพธิบัลลังก์ ที่แสดงปฐมเทศนา ที่เหยียบพระบาทแรกเมื่อเสด็จลงจากเทวโลก และที่จงกรมหน้าพระคันธกุฎี จากนั้นกล่าวถึงสิ่งที่เกิดร่วมวันกับพระโพธิสัตว์พระโคตม ๗ อย่าง เช่น พระมารดาพระราหุล พระอานนท์ และม้ากัณฐกะ พร้อมทั้งฤกษ์นักษัตรที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในพระชนม์ชีพซ้ำกัน เช่น วันเพ็ญเดือนวิสาขะ
32. หน้า ๗๔๘–๗๔๙ เรื่องธรรมดาของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ ประมวลธรรมดา (สิ่งที่เหมือนกัน) ของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ ๓๐ ข้อ ตั้งแต่การลงสู่พระครรภ์อย่างมีสัมปชัญญะ การประสูติในป่า การย่างพระบาทเปล่งอาสภิวาจา การเห็นนิมิตแล้วออกผนวช การบำเพ็ญเพียร การตรัสรู้ใต้โพธิพฤกษ์ การแสดงธรรมจักรที่อิสิปตนะ การแสดงยมกปาฏิหาริย์และพระอภิธรรมในดาวดึงส์ เรื่อยไปจนถึงการเสวยพระกระยาหารมื้อสุดท้ายและเสด็จดับขันธปรินิพพาน
33. หน้า ๗๕๐ เรื่องอนันตรายิกธรรม กล่าวถึงอนันตรายิกธรรม ๔ ประการที่ไม่มีผู้ใดสามารถทำอันตรายแก่พระพุทธเจ้าได้ ได้แก่ ปัจจัยสี่เฉพาะของพระพุทธเจ้า พระชนมายุ (ไม่มีใครปลงพระชนม์ได้สำเร็จ) พระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการและอนุพยัญชนะ ๘๐ และพระพุทธรังสี แสดงให้เห็นความศักดิ์สิทธิ์และคุ้มครองพิเศษที่มีต่อพระพุทธเจ้าทุกพระองค์
34. หน้า ๗๕๑–๗๕๓ นิคมนกถา (คำส่งท้ายอรรถกถาพุทธวงศ์) คำส่งท้ายของพระพุทธทัตตเถระผู้แต่งอรรถกถาพุทธวงศ์ ตั้งชื่อคัมภีร์ว่ามธุรัตถวิลาสินี เล่าว่าแต่งขึ้นที่วิหารซึ่งอุบาสกกัณหทาสสร้างถวาย ณ ท่าเรือกาวีระ อธิษฐานให้โลกพ้นโรคภัย ฝนตกต้องฤดูกาล และพระศาสนาดำรงอยู่ยั่งยืน ปิดท้ายด้วยสถิติของคัมภีร์ (๒๖ ภาณวาร ๖,๕๐๐ คันถะ) และคำประกาศจบอรรถกถาพุทธวงศ์ทั้งฉบับโดยสมบูรณ์