[๒๙๙] อินทรีย์อีก ๕ อย่าง

๑. สุขุนทรีย์ [อินทรีย์คือสุข]

๒. ทุกขินทรีย์ [อินทรีย์คือทุกข์]

๓. โสมนัสสินทรีย์ [อินทรีย์คือโสมนัส]

๔. โทมนัสสินทรีย์ [อินทรีย์คือโทมนัส]

๕. อุเปกขินทรีย์ [อินทรีย์คืออุเบกขา]

[๓๐๐] อินทรีย์อีก ๕ อย่าง

๑. สัทธินทรีย์ [อินทรีย์คือศรัทธา]

๒. วิริยินทรีย์ [อินทรีย์คือวิริยะ]

๓. สตินทรีย์ [อินทรีย์คือสติ]

๔. สมาธินทรีย์ [อินทรีย์คือสมาธิ]

๕. ปัญญินทรีย์ [อินทรีย์คือปัญญา]

[๓๐๑] นิสสารณียธาตุ ๕ อย่าง

๑. ดูกรผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มนสิการถึงกามทั้งหลายอยู่

จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่พ้นวิเศษ ในเพราะกามทั้งหลาย แต่ว่าเมื่อเธอ มนสิการถึงเนกขัมมะอยู่แล จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใสตั้งอยู่ พ้นวิเศษ ในเพราะเนกขัมมะ จิตของเธอนั้นไปดีแล้ว อบรมดีแล้วออกดีแล้ว พ้นวิเศษดีแล้ว พรากแล้วจากกามทั้งหลาย และเธอพ้นแล้วจากอาสวะอันเป็นเหตุเดือดร้อนกระวนกระวาย ซึ่งมีกามเป็นปัจจัยเกิดขึ้น เธอย่อมไม่เสวยเวทนานั้น ข้อนี้กล่าวได้ว่าเป็นเครื่องสลัดออกซึ่งกามทั้งหลาย ฯ

๒. ดูกรผู้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอีก เมื่อภิกษุมนสิการถึงความพยาบาทอยู่ จิตย่อม

ไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่พ้นวิเศษในเพราะความพยาบาท แต่ว่าเมื่อเธอมนสิการ ถึงความไม่พยาบาทอยู่แล จิตย่อมแล่นไปเลื่อมใส ตั้งอยู่ พ้นวิเศษในเพราะความไม่พยาบาท จิตของเธอนั้นไปดีแล้วอบรมดีแล้ว ออกดีแล้ว พ้นวิเศษดีแล้ว พรากแล้วจากความพยาบาท และเธอพ้นแล้วจากอาสวะอันเป็นเหตุเดือดร้อนกระวนกระวาย ซึ่งมีความพยาบาทเป็นปัจจัย เกิดขึ้น เธอย่อมไม่เสวยเวทนานั้น ข้อนี้กล่าวได้ว่าเป็นเครื่องสลัดออกซึ่งความพยาบาท ฯ