{๓๘๔}(ฉ) ธรรม ๒ ประการที่แทงตลอดได้ยาก คืออะไร

คือ

๑. ธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย

๒. ธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย

นี้คือธรรม ๒ ประการที่แทงตลอดได้ยาก

{๓๘๕}(ช) ธรรม ๒ ประการที่ควรให้เกิดขึ้น คืออะไร

คือ ญาณ ๒ ได้แก่

๑. ขยญาณ

(ความรู้ในการสิ้นกิเลส)

๒. อนุปปาทญาณ

(ความรู้ในการไม่เกิดกิเลส)๑

นี้ คือธรรม ๒ ประการที่ควรให้เกิดขึ้น

{๓๘๖}(ฌ) ธรรม ๒ ประการที่ควรรู้ยิ่ง คืออะไร

คือ ธาตุ ๒ ได้แก่

๑. สังขตธาตุ (ธาตุที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง)

๒. อสังขตธาตุ (ธาตุที่ไม่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง)

นี้ คือธรรม ๒ ประการที่ควรรู้ยิ่ง

{๓๘๗}(ญ) ธรรม ๒ ประการที่ควรทำให้แจ้ง คืออะไร

คือ

๑. วิชชา

(ความรู้แจ้ง)

๒. วิมุตติ

(ความหลุดพ้น)๒

นี้ คือธรรม ๒ ประการที่ควรทำให้แจ้ง

ธรรม ๒๐ ประการนี้ เป็นของจริง เป็นของแท้ แน่นอน ไม่ผิดพลาด ไม่เป็น อย่างอื่น ที่พระตถาคตตรัสรู้แล้วโดยชอบ ด้วยประการฉะนี้