พักกุลเถราปทาน: ผู้สังเกตเห็นความป่วยและรีบหายามาถวาย
ใช้ในชีวิตประจำวัน

พักกุลเถราปทาน: ผู้สังเกตเห็นความป่วยและรีบหายามาถวาย

พกฺกุลตฺเถราปทานํ

อดีตชาติของพระพักกุละตามคัมภีร์อปทาน ดาบสผู้มีศิษย์มาก สังเกตอิริยาบถแล้วรู้ว่าพระอโนมทัสสีพุทธเจ้าประชวรด้วยโรคลม จึงพาศิษย์ขึ้นเขาเก็บยามาปรุงถวายจนโรคสงบ ต่อมาได้เป็นผู้เลิศทางมีอาพาธน้อย

๗ ข้อ

อปทานเป็นคัมภีร์ในขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก รวบรวมคาถาที่พระสาวกเล่าถึงบุญในอดีตชาติของตน นักวิชาการส่วนใหญ่จัดไว้ในชั้นหลังของพระไตรปิฎก เนื้อหาจึงควรอ่านในฐานะคำสอนเชิงศรัทธา มากกว่ารายงานข้อเท็จจริง

พักกุลเถราปทานอยู่ในปิลินทวรรค ท่านเล่าว่าเคยเป็นดาบสอยู่ในอาศรมใกล้ภูเขาโสภิตะ มีศิษย์จำนวนมาก พระพุทธเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสีเสด็จมายังอาศรมเพื่อแสวงหาที่หลีกเร้น แล้วเกิดโรคลมขึ้นโดยฉับพลัน ท่านเห็นพระอิริยาบถก็รู้ว่าพระองค์ประชวร จึงรีบกลับอาศรม ปรึกษาศิษย์ ขึ้นเขาเก็บยามาปรุงเป็นน้ำยาถวาย เมื่อพระพุทธเจ้าเสวยแล้วโรคลมก็สงบลง พระพุทธเจ้าตรัสพยากรณ์ว่าผู้นี้จะเป็นผู้มีอาพาธน้อยทั้งในภพเทวดาและมนุษย์ และจะเป็นสาวกชื่อพักกุละ ได้รับตำแหน่งเอตทัคคะ

ในเอตทัคคบาลี อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสว่าพระพักกุละเลิศกว่าภิกษุสาวกผู้มีอาพาธน้อย และในพักกุลัตเถรัจฉริยัพภูตสูตร มัชฌิมนิกาย ท่านกล่าวว่าบวชมา ๘๐ พรรษาไม่เคยรู้สึกว่าอาพาธแม้ชั่วเวลารีดนมโค ข้อควรระวังคือ อปทานโยงการถวายยากับสุขภาพดี แต่ไม่ได้หมายความว่าคนที่เจ็บป่วยหรือพิการเป็นเพราะไม่เคยทำบุญหรือเคยทำผิด ในเรื่องนี้เองพระพุทธเจ้าก็ยังประชวร และในสิวกสูตร สังยุตตนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสว่าความเห็นที่ว่าสุขทุกข์ทั้งหมดมาจากกรรมที่ทำไว้ก่อนนั้นผิด เวทนามีเหตุได้หลายอย่าง เช่น ดี เสมหะ ลม ฤดูแปรปรวน และการบริหารร่างกายไม่สม่ำเสมอ

  1. ๑

    สังเกตเห็นจากอิริยาบถ อิริยาปถญฺจ ทิสฺวาน อุปลกฺเขสหํ ตทา

    ท่านเที่ยวไปในป่า ได้เห็นพระพุทธเจ้า เมื่อเห็นพระอิริยาบถก็กำหนดรู้ได้ทันทีว่าพระองค์ประชวรแน่แล้ว โดยไม่ต้องรอให้ใครบอก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตท่าทางของพ่อแม่ผู้สูงอายุหรือเพื่อนร่วมงาน เช่น เดินช้าลง กินน้อยลง หรือเงียบผิดปกติ คนที่ไม่สบายมักไม่บอกเอง

  2. ๒

    ลงมือโดยเร็ว ขิปฺปํ อสฺสมมาคญฺฉึ

    เมื่อรู้แล้ว ท่านรีบกลับไปยังอาศรม เพราะต้องการทำยา ความรู้ว่ามีคนป่วยจึงกลายเป็นการกระทำทันที ไม่ได้ปล่อยไว้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อสงสัยว่าคนใกล้ตัวไม่สบาย ถามไถ่และช่วยพาไปพบแพทย์แต่เนิ่น ๆ ไม่รอให้อาการหนัก

  3. ๓

    ศิษย์ร่วมมือด้วยความเคารพ สิสฺสา สพฺเพ สคารวา

    ท่านเรียกศิษย์มาบอกว่าต้องการทำยา ศิษย์ทุกคนรับคำและมาประชุมพร้อมกันด้วยความเคารพ ท่านรีบขึ้นภูเขาไปเก็บยาทุกอย่าง แล้วปรุงเป็นน้ำยาถวาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคนในบ้านป่วย แบ่งงานให้ชัด ใครพาไปหาหมอ ใครดูแลอาหาร ใครจัดยา การดูแลที่ดีเป็นงานของทีม

  4. ๔

    ความรู้ที่ใช้ถูกเวลา ขิปฺปํ วาโต วูปสมิ

    เมื่อพระพุทธเจ้าเสวยน้ำยาแล้ว โรคลมก็สงบลงโดยเร็ว พระองค์ทรงเห็นความกระวนกระวายสงบลงแล้ว จึงประทับนั่งและตรัสพยากรณ์ ความรู้ของดาบสมีค่าเพราะนำมาใช้ในเวลาที่มีคนต้องการ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เรียนรู้การปฐมพยาบาลเบื้องต้นไว้ แต่เรื่องยาและการรักษา ควรอาศัยแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ใช้สมุนไพรแทนการรักษาโดยไม่ได้ปรึกษา

  5. ๕

    ถวายด้วยมือของตนเอง สพฺโพสเถน ตปฺเปสึ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ

    ท่านทวนความอีกครั้งว่า เมื่อพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาความวิเวกเสด็จมาถึงอาศรม ท่านมีใจเลื่อมใส ได้ถวายยาทุกอย่างด้วยมือของตนเองจนพระองค์ทรงอิ่ม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    บางเรื่องควรทำเองแม้จ้างคนอื่นได้ เช่น ป้อนข้าวหรือส่งยาให้พ่อแม่ด้วยมือเราเองสักมื้อ

  6. ๖

    พืชพันธุ์ดีในนาดี สุเขตฺเต พีชสมฺปทา

    ท่านเปรียบกรรมดีครั้งนั้นว่าเหมือนพืชพันธุ์สมบูรณ์ที่หว่านในนาดี ผลนั้นท่านไม่อาจทำให้หมดไปได้ และกล่าวว่าการได้พบพระพุทธเจ้าเป็นลาภที่ท่านได้ดีแล้ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การช่วยให้คนที่ทำประโยชน์แก่ผู้อื่นมีสุขภาพดี เช่น ดูแลครูหรือบุคลากรทางการแพทย์ เป็นการหว่านเมล็ดที่งอกงามต่อไปถึงคนอีกมาก

  7. ๗

    ผู้มีอาพาธน้อย อปฺปาพาโธ ภวิสฺสติ

    พระพุทธเจ้าตรัสพยากรณ์ว่า ไม่ว่าจะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ ผู้นี้จะเป็นผู้มีอาพาธน้อย เว้นจากความเร่าร้อน ข้ามพ้นความเจ็บป่วยในโลก คำนี้เป็นการยกย่องการดูแลผู้ป่วย ไม่ใช่การบอกว่าผู้ที่เจ็บป่วยทำผิด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ดูแลสุขภาพของตัวเองเท่าที่ทำได้ และเมื่อเห็นคนป่วยหรือพิการ ให้ความเข้าใจและความช่วยเหลือแทนการหาว่าเป็นกรรมของเขา

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หัวใจของเรื่องนี้คือการสังเกต ดาบสไม่ได้รอให้ใครมาบอกว่าพระพุทธเจ้าไม่สบาย ท่านดูจากท่าทางแล้วรู้เอง จากนั้นก็ลงมือทันทีและชวนคนอื่นมาช่วย สามขั้นนี้ใช้ได้กับการดูแลคนในครอบครัวและเพื่อนร่วมงานทุกวันนี้

เมื่อเห็นใครเจ็บป่วย ให้ความเห็นใจและความช่วยเหลือมาก่อนการหาสาเหตุ อย่าใช้ความเชื่อเรื่องกรรมไปตัดสินผู้ป่วย และเรื่องสุขภาพของพระพักกุละเป็นเรื่องเฉพาะตัวท่าน ไม่ได้เป็นคำแนะนำให้หลีกเลี่ยงการรักษา สมัยนี้การดูแลที่ดีคือการพาไปพบแพทย์และใช้ยาอย่างถูกต้อง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

กูฏทันตสูตร: ให้แล้วไม่เสียดาย ทั้งก่อนให้ ขณะให้ และหลังให้

ติวิธา ยญฺญสมฺปทา โสฬสปริกฺขารา

ก่อนพระเจ้ามหาวิชิตราชบูชามหายัญ ปุโรหิตชวนให้ปรึกษาผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย เตือนไม่ให้เสียดายทรัพย์ทั้งก่อน ระหว…

เกณิยชฎิลและโรชะมัลละ: ให้เพราะอยากให้ ไม่ใช่เพราะกลัวถูกปรับ

ปุญฺญํ อากงฺขมานานํ สงฺโฆ เว ยชตํ มุขํ

เกณิยชฎิลถวายน้ำปานะจนเป็นที่มาของน้ำอัฏฐบาน ส่วนโรชะมัลละออกต้อนรับพระพุทธเจ้าเพียงเพราะกลัวถูกญาติปรับเงิน พ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้