ลาภสักการสังยุต: เบ็ดที่ชื่อว่าชื่อเสียง
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ลาภสักการสังยุต: เบ็ดที่ชื่อว่าชื่อเสียง

ทารุโณ ลาภสกฺการสิโลโก

ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นของทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย — ปลากลืนเบ็ด เต่าติดเชือก แกะติดหนาม แมลงกินขี้ที่อวดตัว คนที่ไม่โกหกเพราะทองแต่โกหกเพราะชื่อเสียง และพระเทวทัตที่ลาภเกิดขึ้นเพื่อฆ่าตนเอง

๘ ข้อ

ลาภสักการสังยุต สังยุตตนิกาย เป็นชุดพระสูตรสั้น ๆ หลายสิบสูตรที่ขึ้นต้นเหมือนกันว่า ลาภ สักการะ และชื่อเสียง ทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายแก่การบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ แล้วตามด้วยอุปมาต่าง ๆ และจบด้วยการให้ภิกษุศึกษาว่า จะละลาภสักการะที่เกิดขึ้นแล้ว และจะไม่ให้ลาภสักการะครอบงำจิตตั้งอยู่ได้

อุปมามีทั้งปลากลืนเบ็ดของพรานเบ็ด เต่าที่ถูกยิงแล้วมีเชือกติดหลัง แกะขนยาวติดชัฏหนาม แมลงกินขี้ที่ดูหมิ่นตัวอื่น ขวานฟ้า ลูกศร สุนัขจิ้งจอกขี้เรื้อน และนกที่ถูกลมเวรัมภาพัดแหลก พระพุทธเจ้ายังตรัสว่า ลาภสักการะตามถึงแม้พระเสขะ และเป็นอันตรายแม้แก่พระอรหันต์ในแง่ของธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน แม้จะไม่เป็นอันตรายต่อความหลุดพ้นที่ได้แล้วก็ตาม

หมวดท้าย ๆ ยกเรื่องพระเทวทัตที่ถูกลาภสักการะครอบงำจนทำลายสงฆ์ และตรัสว่า สักการะย่อมฆ่าคนชั่ว เหมือนผลกล้วยฆ่าต้นกล้วย

  1. ๑

    ทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม

    ทุกสูตรในสังยุตนี้ย้ำว่า ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นของทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อธรรมอันเกษมจากโยคะ และให้ศึกษาว่า จะละลาภสักการะที่เกิดขึ้นแล้ว และจะไม่ให้มันครอบงำจิตได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทุกครั้งที่ได้รับคำชมหรือความสำเร็จ ให้ถามตัวเองสั้น ๆ ว่า "เรารับไว้ หรือมันกำลังจับเราไว้"

  2. ๒

    ปลากลืนเบ็ด พฬิสสุตฺตํ

    ปลาเห็นแก่เหยื่อ กลืนเบ็ดที่พรานเบ็ดหย่อนลงในน้ำลึก แล้วถึงความพินาศ พรานทำกับมันได้ตามใจ ทรงอธิบายว่า พรานเบ็ดคือมาร เบ็ดคือลาภสักการะและชื่อเสียง ผู้ที่ยินดีพอใจในสิ่งนี้ชื่อว่ากลืนเบ็ดของมาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีข้อเสนอที่ให้ทั้งเงินและหน้าตา แต่ต้องแลกกับหลักการของเรา ให้มองหาตัวเบ็ดที่ซ่อนอยู่ใต้เหยื่อก่อนตัดสินใจ

  3. ๓

    เต่าที่มีเชือกติดหลัง กุมฺมสุตฺตํ

    เต่าตัวหนึ่งไปยังที่ที่ถูกห้าม ถูกพรานยิงด้วยลูกดอก กลับมาบอกว่าไม่เป็นไร มีแค่เชือกเส้นหนึ่งติดหลัง เต่าอีกตัวบอกว่าบรรพบุรุษของเจ้าพินาศเพราะเชือกเส้นนี้ ทรงอธิบายว่า พรานคือมาร ลูกดอกคือลาภสักการะ เชือกคือนันทิราคะ ความเพลิดเพลินยินดี

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความอยากได้ยอดไลก์อีกนิดดูเหมือนเชือกเส้นเล็ก ลองสังเกตว่าวันหนึ่งเรากลับไปเช็กตัวเลขกี่ครั้ง

  4. ๔

    แกะขนยาวติดชัฏหนาม ทีฆโลมิกสุตฺตํ

    แกะขนยาวเข้าไปในชัฏหนาม ติดตรงนั้น เกี่ยวตรงนี้ ได้รับทุกข์ ภิกษุที่ลาภสักการะครอบงำก็เช่นกัน เข้าไปบิณฑบาตแล้วติดข้อง ถูกปัจจัยเกี่ยวไว้ ผูกไว้ในที่นั้น ๆ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สิทธิพิเศษ ส่วนลด หรือความเกรงใจจากคนที่ให้ของเรา อาจกลายเป็นหนามเกี่ยว ให้ระวังเวลาต้องตัดสินใจอย่างเป็นธรรม

  5. ๕

    แมลงกินขี้ที่อวดตัว มีฬฺหกา

    แมลงที่กินขี้เต็มท้อง ข้างหน้ายังมีกองขี้ใหญ่ ก็ดูหมิ่นแมลงตัวอื่นว่าตนได้มากกว่า ภิกษุที่ได้ปัจจัยมากแล้วไปอวดในหมู่สงฆ์ ดูหมิ่นภิกษุอื่นผู้มีศีลว่ามีบุญน้อย ก็เป็นเช่นนั้น เป็นไปเพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้โบนัส ได้เลื่อนตำแหน่ง หรือโพสต์ได้ยอดดี ระวังความรู้สึกว่าตัวเองเหนือกว่าคนที่ได้น้อยกว่า

  6. ๖

    ไม่โกหกเพราะทอง แต่โกหกเพราะชื่อเสียง สุวณฺณปาติสุตฺตํ

    พระพุทธเจ้าตรัสว่า ทรงรู้ใจคนบางคนว่า แม้เพราะถาดทองคำเต็มด้วยผงทอง เขาก็ไม่จงใจพูดเท็จ แต่ต่อมาเมื่อลาภสักการะและชื่อเสียงครอบงำจิต เขาก็พูดเท็จทั้งที่รู้ ในสูตรถัด ๆ ไปทรงเปลี่ยนเป็นแผ่นดินเต็มด้วยทอง ชีวิต นางงาม มารดา บิดา และคนในครอบครัว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คนที่ซื่อสัตย์เรื่องเงินอาจเผลอโอ้อวดตัวเลข แต่งผลงาน หรือเล่าเรื่องให้เกินจริงเพื่อภาพลักษณ์ ให้ตรวจโพสต์และประวัติการทำงานของเราด้วยมาตรฐานเดียวกับเรื่องเงิน

  7. ๗

    บาดจากผิวถึงเยื่อในกระดูก ฉวึ ฉินฺทติ

    ลาภสักการะและชื่อเสียงตัดผิว แล้วตัดหนัง ตัดเนื้อ ตัดเอ็น ตัดกระดูก จนถึงเยื่อในกระดูก เหมือนคนแข็งแรงเอาเชือกขนหางสัตว์ที่เหนียวพันแข้งแล้วสีไปมา เชือกนั้นบาดลึกลงไปทีละชั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การติดคำชมไม่ได้เกิดในวันเดียว ให้สังเกตสัญญาณเล็ก ๆ เช่น เริ่มเลือกทำแต่งานที่มีคนเห็น หรือหงุดหงิดเมื่อไม่มีใครชม

  8. ๘

    ลาภเกิดแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตนเอง สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ

    พระพุทธเจ้าตรัสว่า พระเทวทัตถูกลาภสักการะครอบงำจนทำลายสงฆ์ ลาภเกิดแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตนเอง เหมือนต้นกล้วยออกผล ไผ่ออกขุย อ้อออกดอก แม่ม้าอัสดรตั้งครรภ์ และเมื่อเจ้าชายอชาตศัตรูส่งรถ ๕๐๐ คันไปบำรุง ก็ทรงเตือนภิกษุว่าอย่ายินดีลาภนั้น เพราะเหมือนเอาดีขยี้ใส่จมูกสุนัขดุ ยิ่งทำให้ดุร้ายขึ้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเห็นใครดังเร็วหรือรวยเร็ว ไม่ต้องอิจฉา ให้ดูว่าคุณธรรมของเขาโตตามชื่อเสียงหรือไม่ และถามคำถามเดียวกันกับตัวเราเอง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรชุดนี้แสดงแก่ภิกษุ แต่ใช้กับคนทั่วไปได้ตรง ๆ ยอดไลก์ ยอดผู้ติดตาม คำชม ตำแหน่ง และรางวัลในที่ทำงาน ล้วนเป็นลาภสักการะและชื่อเสียงแบบปัจจุบัน

พระสูตรไม่ได้บอกว่าการได้รับคำชมหรือรายได้เป็นเรื่องผิด จุดที่ทรงเตือนคือเมื่อมัน "ครอบงำ ย่ำยีจิต" จนเราโกหก ดูหมิ่นคนอื่น หรือทิ้งสิ่งที่มีคุณค่ากว่า

สมณพราหมณสูตรในสังยุตนี้ชี้ทางไว้ว่า ให้รู้ชัดทั้งความน่ายินดี โทษ และทางออกจากลาภสักการะ ไม่ใช่เพียงรู้ว่ามันน่ายินดีอย่างเดียว

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

อารามทูสกชาดก: ลิงเฝ้าสวนผู้หวังดีแต่ทำให้ต้นไม้ตาย

น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา

ฝูงลิงรับอาสารดน้ำต้นไม้แทนคนเฝ้าสวน แต่ถอนต้นไม้ขึ้นดูรากเพื่อจะรดน้ำให้พอดี ต้นไม้จึงตายหมด ชาดกนี้สอนว่าควา…

สังวรสูตรและภัตตุเทสกสูตร: เพียร ๔ แบบ กับผู้แจกที่ไม่ลำเอียง

สํวโร จ ปหานญฺจ ภาวนา อนุรกฺขนา

ความเพียร ๔ แบบในจรวรรค — สำรวมไว้ ละออก เจริญขึ้น และตามรักษา — กับภัตตุเทสก์ ผู้จัดแจกภัตตาหารที่ถ้าลำเอียงก…

ผ้าที่ไม่ทรงเหยียบ ร่ม ไม้เท้า และเมล็ดข้าว: กิริยาที่คนอื่นมองเห็น

น ภควา เจฬปฏิกํ อกฺกมิสฺสติ

พระพุทธเจ้าไม่ทรงเหยียบผ้าที่โพธิราชกุมารปูถวายเพราะทรงคิดถึงคนรุ่นหลัง ภิกษุกางร่มเดินจนคนเข้าใจว่าเป็นขุนนาง…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้