ขันติวาทิชาดก: ความอดทนที่อยู่ในใจ

ในขันติวาทิชาดก จตุกกนิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา ๔ บท บทแรกเป็นคำของผู้หนึ่งที่ขอให้สมณะโกรธเฉพาะผู้ที่สั่งให้ตัดมือ เท้า หู และจมูก แต่อย่าทำให้แว่นแคว้นพินาศ บทที่สองเป็นคำตอบของสมณะว่า ขอพระราชาผู้สั่งนั้นจงมีพระชนม์ยืนนาน บัณฑิตเช่นเราย่อมไม่โกรธ

สองบทหลังเล่าว่า ในอดีตมีสมณะผู้ประกาศขันติ พระเจ้ากาสีสั่งให้ทำร้ายสมณะผู้ตั้งอยู่ในขันตินั้น และพระเจ้ากาสีได้รับวิบากอันเผ็ดร้อนของกรรมหยาบนั้นในนรก

รายละเอียดของเรื่องมาจากอรรถกถาชาดก ได้แก่ พระโพธิสัตว์เป็นดาบสชื่อขันติวาที พระราชาชื่อกลาพุ ทรงเมาและกริ้วที่นางสนมไปฟังธรรม จึงสั่งทำร้ายดาบสพร้อมถามว่าขันติอยู่ที่ไหน ดาบสตอบว่าขันติไม่ได้อยู่ในผิวหนัง แต่อยู่ในใจ ผู้ขอให้ดาบสโกรธคือเสนาบดี และพระราชาถูกแผ่นดินสูบ รายละเอียดเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในคาถา