การฝึกจิต

ฆัตวาวรรค: ฆ่าความโกรธได้จึงอยู่เป็นสุข

โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ

เทวดาถามว่าฆ่าอะไรจึงอยู่เป็นสุข พระพุทธเจ้าตรัสว่าฆ่าความโกรธ ซึ่งมีรากเป็นพิษแต่ยอดหวาน พร้อมคำตอบสั้น ๆ อื่นในวรรคเดียวกัน — ความโกรธเป็นสนิมของศัสตรา ความจริงเป็นรสที่ดีที่สุด ปัญญาเป็นแสงสว่าง และช่อง ๖ ที่จิตตั้งอยู่ไม่ได้

๘ ข้อ

ในฆัตวาวรรค เทวตาสังยุต สคาถวรรค สังยุตตนิกาย มีพระสูตรสั้น ๆ ๑๑ สูตร ส่วนใหญ่เป็นเทวดามาทูลถามเป็นคาถาแบบปริศนา แล้วพระพุทธเจ้าตรัสตอบเป็นคาถาเช่นกัน

สูตรแรกคือฆัตวาสูตร เทวดาทูลถามว่า ฆ่าอะไรจึงอยู่เป็นสุข ฆ่าอะไรจึงไม่เศร้าโศก พระองค์ทรงชอบการฆ่าธรรมอย่างเดียวคืออะไร พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า ฆ่าความโกรธได้จึงอยู่เป็นสุข ไม่เศร้าโศก และพระอริยเจ้าสรรเสริญการฆ่าความโกรธ ซึ่งมีรากเป็นพิษ มียอดหวาน

สูตรอื่นในวรรคถามถึงทรัพย์ที่ดีที่สุด รสที่ดีที่สุด สิ่งที่เป็นสนิมของศัสตรา วาจาที่ควรปล่อยและไม่ควรปล่อย แสงสว่างของโลก และช่องทางที่ทำให้จิตตั้งอยู่ไม่ได้

๑

ความโกรธ: รากเป็นพิษ ยอดหวาน โกธสฺส วิสมูลสฺส มธุรคฺคสฺส

ฆัตวาสูตร: ฆ่าความโกรธได้จึงอยู่เป็นสุข ฆ่าความโกรธได้จึงไม่เศร้าโศก พระอริยเจ้าสรรเสริญการฆ่าความโกรธซึ่งมีรากเป็นพิษ มียอดหวาน เพราะฆ่าความโกรธนั้นได้แล้วย่อมไม่เศร้าโศก

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อรู้สึกอยากตอบโต้ให้สะใจ ให้เรียกชื่อมันในใจว่า "นี่คือยอดหวาน" แล้วถามต่อว่ารากของมันจะทิ้งอะไรไว้ในพรุ่งนี้
๒

ความโกรธเป็นสนิมของศัสตรา โกโธ สตฺถมลํ โลเก

อิสสรสูตร: อำนาจเป็นใหญ่ในโลก ความโกรธเป็นดังสนิมของศัสตราในโลก โจรเป็นเสนียดของโลก โจรนำของไปย่อมถูกห้าม แต่สมณะนำของไปกลับเป็นที่รัก

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ความสามารถหรือตำแหน่งที่เรามี เหมือนมีดที่คม ความโกรธทำให้มันขึ้นสนิม ก่อนตัดสินใจเรื่องสำคัญในวันที่โกรธ ให้รอจนใจเย็นลงก่อน
๓

ทรัพย์ รส และชีวิตที่ประเสริฐ สจฺจํ หเว สาธุตรํ รสานํ

วิตตสูตร: ศรัทธาเป็นทรัพย์ที่ประเสริฐของคนในโลก ธรรมที่ประพฤติดีแล้วนำความสุขมาให้ ความจริงเป็นรสที่ดียิ่งกว่ารสทั้งหลาย และคนที่เป็นอยู่ด้วยปัญญา นักปราชญ์กล่าวว่ามีชีวิตประเสริฐ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อถูกล่อด้วยคำโกหกเล็ก ๆ ที่ทำให้เรื่องง่ายขึ้น นึกถึงคำว่า "ความจริงเป็นรสที่ดีที่สุด" ความสบายใจหลังพูดจริงอยู่ได้นานกว่า
๔

สิ่งที่ควรงอกและสิ่งที่ควรร่วงไป วิชฺชา อุปฺปตตํ เสฏฺฐา

วุฏฐิสูตร: เทวดาองค์หนึ่งตอบว่า ในสิ่งที่งอกขึ้น ข้าวกล้าประเสริฐ ในสิ่งที่ตกลงมา ฝนประเสริฐ แต่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ในสิ่งที่งอกขึ้น ความรู้ (วิชชา) ประเสริฐ ในสิ่งที่ตกไป อวิชชาประเสริฐ ในสัตว์ที่เดินด้วยเท้า พระสงฆ์ประเสริฐ ในผู้กล่าวถ้อยคำ พระพุทธเจ้าประเสริฐ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ทบทวนตอนสิ้นปีหรือสิ้นเดือนว่า อะไรงอกขึ้นในใจเรา (ความเข้าใจใหม่) และอะไรร่วงหล่นไปได้แล้ว (ความเข้าใจผิดเดิม)
๕

อยู่อย่างไรจึงไม่ต้องกลัวโลกหน้า ภีตสุตฺตํ

ภีตสูตร: เทวดาทูลถามว่าคนจำนวนมากกลัวอะไร และตั้งอยู่ในอะไรจึงไม่ต้องกลัวปรโลก พระพุทธเจ้าตรัสว่า ผู้ตั้งวาจาและใจไว้ชอบ ไม่ทำบาปด้วยกาย อยู่ครองเรือนที่มีข้าวน้ำบริบูรณ์ มีศรัทธา อ่อนโยน เอื้อเฟื้อแบ่งปัน และรู้จักถ้อยคำ ผู้ตั้งอยู่ในธรรมเหล่านี้ไม่ต้องกลัวปรโลก

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
แทนที่จะกังวลว่าตายแล้วจะไปไหน ให้ดูชีวิตวันนี้ว่า คำพูด ความคิด และการกระทำเป็นอย่างไร มีน้ำใจแบ่งปันคนรอบตัวบ้างหรือเปล่า
๖

ช่อง ๖ ที่ทำให้จิตตั้งอยู่ไม่ได้ ฉ โลกสฺมึ ฉิทฺทานิ

นชีรติสูตร: รูปของสัตว์ย่อมทรุดโทรม แต่ชื่อและโคตรไม่ทรุดโทรม ความโลภเป็นอันตรายของธรรม วัยสิ้นไปตามคืนและวัน และในโลกมีช่อง ๖ ที่จิตตั้งอยู่ไม่ได้ คือ ความเกียจคร้าน ความประมาท ความไม่หมั่น ความไม่สำรวม ความมักหลับ และความอ้างเลศไม่ทำงาน ควรเว้นช่องทั้งหกนี้เสีย

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อทำงานสำคัญไม่คืบ ลองไล่ดูทีละช่องว่าวันนี้รั่วตรงไหน เช่น นอนไม่พอ เปิดมือถือไม่หยุด หรือหาเหตุผลมาผัดไปพรุ่งนี้
๗

ปล่อยวาจาดี อย่าปล่อยวาจาชั่ว วาจํ ปมุญฺเจ กลฺยาณํ

กามสูตร: เทวดาทูลถามว่าคนไม่ควรให้อะไร ไม่ควรสละอะไร อะไรควรปล่อย อะไรไม่ควรปล่อย พระพุทธเจ้าตรัสว่า บุคคลไม่พึงให้ตน ไม่พึงสละตน วาจาที่ดีควรปล่อยออกไป แต่วาจาที่ลามกไม่ควรปล่อย

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
คำชม คำขอบคุณ และคำให้กำลังใจ อย่าเก็บไว้ในใจ ให้พูดออกไป ส่วนคำประชดหรือคำที่พิมพ์ตอนโกรธ ให้เก็บไว้ในร่างก่อนและไม่ต้องส่ง
๘

ปัญญาเป็นแสงสว่าง สติเป็นเครื่องตื่น ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต

ปัชโชตสูตร: ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก และในปาเถยยสูตรซึ่งอยู่ในวรรคเดียวกัน ตรัสว่าศรัทธารวบรวมเสบียงไว้ ส่วนความอยากเป็นสิ่งที่ละได้ยาก สัตว์จำนวนมากติดอยู่ในความอยากเหมือนนกติดบ่วง

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อรู้ตัวว่ากำลังทำอะไรแบบอัตโนมัติ เช่น เลื่อนหน้าจอไม่หยุด ให้หยุดหายใจหนึ่งครั้งเพื่อให้สติได้ "ตื่น" แล้วค่อยเลือกว่าจะทำต่อหรือไม่

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

คำว่า "ฆ่า" ในที่นี้เป็นคำเปรียบ ไม่ได้หมายถึงการทำร้ายใคร และไม่ได้หมายถึงการกดความโกรธไว้จนระเบิดทีหลัง แต่หมายถึงการเห็นโทษของความโกรธชัดพอที่จะไม่เลี้ยงมันต่อ

ภาพ "รากเป็นพิษ ยอดหวาน" ตรงกับประสบการณ์จริงมาก ตอนโกรธและได้ตอบโต้ มีความรู้สึกสะใจหวาน ๆ อยู่ที่ปลาย แต่สิ่งที่ตามมาคือความสัมพันธ์ที่เสียหาย คำพูดที่ถอนคืนไม่ได้ และใจที่ร้อนอยู่นาน

คาถาอื่นในวรรคใช้เป็นคำเตือนใจสั้น ๆ ได้ทั้งวัน เช่น ความจริงเป็นรสที่ดีที่สุด ปัญญาเป็นแสงสว่าง สติเป็นเครื่องตื่น และให้ระวังช่องเล็ก ๆ อย่างความเกียจคร้านกับการผัดวันที่ทำให้ใจไม่อยู่กับสิ่งที่ควรทำ

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน