อธิกรณสูตร: อยากได้รับความเคารพ แต่ยังไม่ละสิ่งที่ควรละ
อโห วต มํ สพฺรหฺมจารี สกฺกเรยฺยุํม้าธรรมดาอยากได้ตำแหน่งและอาหารอย่างม้าอาชาไนย แต่คนรู้เห็นความคดโกงของมัน ภิกษุที่ก่อเรื่อง มักโกรธ ไม่ใคร่ศึ…
มูสิกูปมา ปุคฺคลา
หนูบางตัวขุดรูแต่ไม่อยู่ บางตัวอยู่แต่ไม่ได้ขุด — การเรียนธรรมเหมือนการขุดรู การรู้แจ้งอริยสัจเหมือนการได้อยู่ในรู อุปมาที่ชวนถามตัวเองว่าเรียนแล้วได้อยู่จริงหรือยัง
ในปุคคลบัญญัติ พระอภิธรรมปิฎก ตอนจตุกกนิทเทส มีการเปรียบบุคคลกับหนู ๔ จำพวก คือ หนูที่ขุดรูแต่ไม่อยู่ หนูที่อยู่แต่ไม่ได้ขุด หนูที่ทั้งขุดทั้งอยู่ และหนูที่ไม่ขุดและไม่อยู่
ปุคคลบัญญัติเป็นคัมภีร์ที่สี่ของพระอภิธรรมปิฎก ว่าด้วยการจำแนกประเภทบุคคลเป็นหมวด ๆ อุปมาหนูชุดนี้มีเนื้อความตรงกับมูสิกาสูตร วลาหกวรรค จตุกกนิบาต อังคุตตรนิกาย
ในอุปมานี้ "การขุดรู" คือการเล่าเรียนธรรม ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม และเวทัลละ ส่วน "การอยู่" คือการรู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดทุกข์ นี้ความดับทุกข์ นี้ทางให้ถึงความดับทุกข์
ประเภทเหล่านี้มีไว้ถามตัวเอง ไม่ได้มีไว้ตัดสินว่าใครเรียนมากแต่ไม่รู้จริง เพราะความรู้แจ้งภายในเป็นสิ่งที่คนนอกมองไม่เห็น
หนูมี ๔ จำพวก คือ ขุดรูแต่ไม่อยู่ อยู่แต่ไม่ได้ขุด ขุดด้วยอยู่ด้วย และไม่ขุดไม่อยู่ บุคคลก็มี ๔ จำพวกเช่นเดียวกัน โดยการขุดรูเทียบกับการเล่าเรียนธรรม และการอยู่เทียบกับการรู้อริยสัจตามความเป็นจริง
เขียนสองคอลัมน์: "สิ่งที่รู้" กับ "สิ่งที่ใช้ได้จริงเวลาทุกข์" แล้วดูว่าคอลัมน์ไหนยาวกว่า
บุคคลบางคนเล่าเรียนธรรม ทั้งสุตตะ เคยยะ ไปจนถึงเวทัลละ แต่ไม่รู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดทุกข์ นี้ความดับทุกข์ นี้ทางให้ถึงความดับทุกข์ เหมือนหนูที่ขุดรูไว้แต่ไม่ได้อยู่
ถ้าอธิบายธรรมะให้คนอื่นฟังได้คล่อง แต่ตัวเองยังทุกข์กับเรื่องเดิมซ้ำ ๆ ให้ลดการเก็บความรู้ใหม่ แล้วนำข้อที่รู้อยู่แล้วมาฝึกจริงสักข้อ
บุคคลบางคนไม่ได้เล่าเรียนธรรมเป็นหมวดหมู่ แต่รู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดทุกข์ นี้ความดับทุกข์ นี้ทางให้ถึงความดับทุกข์ เหมือนหนูที่อยู่ในรูแม้ไม่ได้ขุดเอง
อย่าดูแคลนผู้สูงอายุหรือคนธรรมดาที่พูดศัพท์ธรรมะไม่เป็น เขาอาจเข้าใจชีวิตลึกกว่าคนที่จำหัวข้อได้มากมาย
บุคคลบางคนเล่าเรียนธรรม และรู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดทุกข์ นี้ความดับทุกข์ นี้ทางให้ถึงความดับทุกข์ เหมือนหนูที่ทั้งขุดรูและอยู่ในรูนั้น
ทุกครั้งที่เรียนหัวข้อธรรมใหม่ ตั้งคำถามต่อท้ายหนึ่งข้อ: สัปดาห์นี้ข้อนี้จะช่วยให้เราเห็นทุกข์และปล่อยวางได้ตรงไหน
บุคคลบางคนไม่ได้เล่าเรียนธรรม และไม่รู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดทุกข์ นี้ความดับทุกข์ นี้ทางให้ถึงความดับทุกข์ เหมือนหนูที่ไม่ขุดรูและไม่อยู่
ถ้ารู้สึกว่าตัวเองยังไม่มีทั้งสองอย่าง ไม่ต้องท้อ เริ่มขุดจากเรื่องเล็ก ๆ เช่นอ่านพระสูตรสั้น ๆ วันละหน้า แล้วสังเกตใจตัวเองระหว่างวัน
อุปมานี้ใช้ได้กับการเรียนรู้ทุกแบบ คนที่อ่านหนังสือพัฒนาตัวเองมากมายแต่ชีวิตไม่เปลี่ยน ก็เหมือนหนูที่ขุดรูไว้หลายรูแต่ไม่เคยเข้าไปอยู่ สิ่งที่อ่านไม่ได้ช่วยเขาเลย
แต่อุปมาก็ไม่ได้บอกให้เลิกเรียน แบบที่ดีที่สุดคือทั้งขุดและอยู่ คือเรียนให้เข้าใจถูก แล้วนำมาเห็นทุกข์และการดับทุกข์ในชีวิตจริง
ลองตรวจดูง่าย ๆ ว่า เรื่องที่เรารู้ดีที่สุดในทางธรรม ได้ช่วยให้เราทุกข์น้อยลงในสถานการณ์จริงเมื่อไรบ้าง
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ม้าธรรมดาอยากได้ตำแหน่งและอาหารอย่างม้าอาชาไนย แต่คนรู้เห็นความคดโกงของมัน ภิกษุที่ก่อเรื่อง มักโกรธ ไม่ใคร่ศึ…
อดีตชาติของพระกุมารกัสสปะตามคัมภีร์อปทาน พราหมณ์ผู้ตกแต่งมณฑปด้วยผ้าหลากสี ลูกเนื้อที่แม่เลือกพึ่งพระยาเนื้อนิ…
ผู้พูดเกินเวลาทั้งที่ยังไม่ถึงกาลย่อมถูกทำร้าย ดุจลูกนกดุเหว่า คำพูดชั่วทำร้ายได้เร็วยิ่งกว่ามีดคมและยาพิษ บัณ…
ฝ่ายหนึ่งเสนอว่าสิ่งทั้งปวงเป็นเพราะกรรม ฝ่ายเถรวาทถามกลับสั้น ๆ ว่า แล้วกรรมเองเป็นเพราะกรรมหรือ และถ้าคนฆ่าส…