จังกมสูตรและสูตรใกล้เคียง: คนย่อมคบกันตามอัธยาศัย
ใช้ในชีวิตประจำวัน

จังกมสูตรและสูตรใกล้เคียง: คนย่อมคบกันตามอัธยาศัย

ธาตุโสว ภิกฺขเว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ

สัตว์ทั้งหลายคบค้ากันโดยธาตุ คนใจต่ำคบกับคนใจต่ำ คนใจดีคบกับคนใจดี เหมือนนมเข้ากับนม น้ำผึ้งเข้ากับน้ำผึ้ง พระพุทธเจ้าทรงชี้ให้ดูพระสาวกที่เดินจงกรมเป็นกลุ่ม ๆ ตามคุณสมบัติของผู้นำกลุ่ม ตั้งแต่พระสารีบุตรถึงพระเทวทัต

๘ ข้อ

ในธาตุสังยุต สังยุตตนิกาย ทุติยวรรค มีพระสูตรหลายสูตรที่ว่าด้วยเรื่องเดียวกันว่า สัตว์ทั้งหลายคบค้าสมาคมกันโดยธาตุ คือตามอัธยาศัย ผู้มีอัธยาศัยเลวคบกับผู้มีอัธยาศัยเลว ผู้มีอัธยาศัยดีคบกับผู้มีอัธยาศัยดี ทั้งในอดีต อนาคต และปัจจุบัน (หีนาธิมุตติสูตร)

ในจังกมสูตร พระพุทธเจ้าประทับที่ภูเขาคิชฌกูฏ พระเถระหลายรูปต่างเดินจงกรมอยู่กับภิกษุกลุ่มของตน ทรงชี้ให้ภิกษุดูว่า กลุ่มของพระสารีบุตรล้วนมีปัญญามาก กลุ่มพระมหาโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก กลุ่มพระมหากัสสปเป็นธุตวาท กลุ่มพระอนุรุทธะมีทิพยจักษุ กลุ่มพระปุณณมันตานีบุตรเป็นธรรมกถึก กลุ่มพระอุบาลีทรงวินัย กลุ่มพระอานนท์เป็นพหูสูต และกลุ่มพระเทวทัตล้วนมีความปรารถนาลามก

ในสตาปารัทธสูตร (ฉบับหลวงใช้ชื่อนี้) ทรงเปรียบว่าคูถเข้ากับคูถ นมสดเข้ากับนมสด น้ำผึ้งเข้ากับน้ำผึ้ง และจบด้วยคาถาว่ากิเลสเกิดเพราะการคลุกคลี คนเกาะท่อนไม้เล็กย่อมจมในมหาสมุทร ส่วนอัสสัทธมูลกสูตรและสูตรถัดไปแจกแจงว่า คนไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน หลงลืมสติ ปัญญาทราม ย่อมคบกัน ฝ่ายดีก็เช่นเดียวกัน

  1. ๑

    ใจโน้มไปทางไหน ก็คบคนทางนั้น หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ

    ผู้มีอัธยาศัยเลวย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีอัธยาศัยเลว ผู้มีอัธยาศัยดีย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีอัธยาศัยดี เป็นอย่างนี้ทั้งในอดีต อนาคต และปัจจุบัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เขียนชื่อคนห้าคนที่ใช้เวลาด้วยมากที่สุด แล้วถามว่าเราอยากมีนิสัยแบบพวกเขาไหม คำตอบบอกทิศทางที่ใจเรากำลังไป

  2. ๒

    ศิษย์เดินตามครูที่มีคุณสมบัติเดียวกัน สพฺเพ โข เอเต ภิกฺขเว ภิกฺขู มหาปญฺญา

    พระพุทธเจ้าทรงชี้ให้ดูภิกษุที่เดินจงกรมอยู่กับพระสารีบุตรว่าล้วนมีปัญญามาก กับพระมหาโมคคัลลานะล้วนมีฤทธิ์มาก กับพระอุบาลีล้วนทรงวินัย กับพระอานนท์ล้วนเป็นพหูสูต แต่ละคนไปรวมอยู่กับผู้ที่ถนัดทางเดียวกับตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอยากเก่งเรื่องใด ให้หาชุมชนหรือพี่เลี้ยงที่เก่งเรื่องนั้นจริง ๆ แล้วใช้เวลาอยู่ด้วยสม่ำเสมอ ดีกว่าพยายามคนเดียว

  3. ๓

    แม้ใกล้พระพุทธเจ้า ก็ยังรวมกลุ่มกันได้ในทางผิด สพฺเพ โข เอเต ภิกฺขเว ภิกฺขู ปาปิจฺฉา

    กลุ่มของพระเทวทัตก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลพระพุทธเจ้าเช่นกัน แต่ภิกษุในกลุ่มนั้นล้วนมีความปรารถนาลามก การอยู่ในสถานที่ดีจึงไม่พอ ต้องดูว่าเราไปรวมอยู่กับใคร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในองค์กรหรือชุมชนที่ดีโดยรวม ก็ยังมีกลุ่มที่ชอบนินทาหรือหาช่องโกงได้ อย่าคิดว่าอยู่ที่ดีแล้วจะปลอดภัย ให้เลือกวงที่นั่งด้วยอีกชั้น

  4. ๔

    คูถเข้ากับคูถ คูโถ คูเถน สํสนฺทติ สเมติ

    คูถกับคูถย่อมเข้ากันได้ มูตรกับมูตร น้ำลายกับน้ำลาย น้ำหนองกับน้ำหนอง เลือดกับเลือด ฉันใด ผู้มีอัธยาศัยเลวก็คบกับผู้มีอัธยาศัยเลวฉันนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ารู้สึกว่าวงสนทนาไหนทำให้เราอยากนินทาหรือพูดหยาบมากขึ้นทุกครั้ง นั่นคือสัญญาณว่ากำลังผสมเข้ากับสิ่งที่ไม่อยากเป็น ค่อย ๆ ถอยออกมา

  5. ๕

    นมเข้ากับนม น้ำผึ้งเข้ากับน้ำผึ้ง ขีรํ ขีเรน สํสนฺทติ สเมติ

    นมสดกับนมสดย่อมเข้ากันได้ น้ำมันกับน้ำมัน เนยใสกับเนยใส น้ำผึ้งกับน้ำผึ้ง น้ำอ้อยกับน้ำอ้อย ฉันใด ผู้มีอัธยาศัยดีก็คบกับผู้มีอัธยาศัยดีฉันนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเจอคนที่อยู่ด้วยแล้วอยากเป็นคนดีขึ้นโดยไม่ต้องมีใครบังคับ ให้รักษาความสัมพันธ์นั้นไว้ เพราะนั่นคือการผสมกันของสิ่งดี

  6. ๖

    ศรัทธา หิริ ความเพียร สติ ปัญญา ก็ดึงดูดกัน อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ

    คนไม่มีศรัทธาคบกับคนไม่มีศรัทธา คนไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ มีสุตะน้อย เกียจคร้าน หลงลืมสติ ปัญญาทราม ต่างก็คบกับคนประเภทเดียวกัน ส่วนคนมีศรัทธา มีหิริ มีโอตตัปปะ มีสุตะมาก ขยัน มีสติมั่นคง มีปัญญา ก็คบกับคนประเภทเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกคุณธรรมหนึ่งข้อที่อยากพัฒนา เช่น ความเพียร แล้วตั้งใจไปอยู่ในที่ที่มีคนขยัน เช่น ห้องสมุด กลุ่มออกกำลังกาย หรือกลุ่มปฏิบัติธรรม

  7. ๗

    ป่ากิเลสเกิดเพราะคลุกคลี สํสคฺคา วนโถ ชาโต อสํสคฺเคน ฉิชฺชติ

    ในคาถาท้ายสตาปารัทธสูตร ตรัสว่ากิเลสเพียงดังหมู่ไม้ในป่า เกิดขึ้นเพราะการคบค้าสมาคม และขาดไปเพราะการไม่คบค้าสมาคม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ามีนิสัยที่อยากเลิก เช่น การพนันหรือดื่มหนัก ให้ลดการไปในที่และวงที่พาไปทางนั้นก่อน ความตั้งใจอย่างเดียวสู้สภาพแวดล้อมได้ยาก

  8. ๘

    เกาะท่อนไม้เล็กย่อมจมกลางทะเล ปริตฺตํ ทารุมารูยฺห ยถา สีเท มหณฺณเว

    คนเกาะท่อนไม้เล็ก ๆ ย่อมจมลงในห้วงมหาสมุทร ฉันใด แม้คนดีก็ย่อมจมลงเพราะอาศัยคนเกียจคร้านฉันนั้น จึงควรเว้นคนเกียจคร้าน มีความเพียรเลว และอยู่ร่วมกับบัณฑิตผู้สงัด ผู้เพ่งพินิจ ผู้ปรารภความเพียรเป็นนิตย์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในงานกลุ่มหรือการลงทุนร่วม อย่าผูกชีวิตไว้กับคนที่ไม่ยอมลงแรง แม้เราจะตั้งใจดีแค่ไหน ท่อนไม้ที่เล็กเกินไปก็พาเราจมได้

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เรามักคิดว่าเลือกเพื่อนด้วยเหตุผล แต่พระสูตรชุดนี้ชี้ว่าเราถูกดึงเข้าหาคนที่มีใจโน้มไปทางเดียวกันเหมือนแม่เหล็ก ข้อดีคือใช้กลับเป็นกระจกได้ ดูกลุ่มที่เราอยู่ด้วยบ่อยที่สุด ก็พอเห็นว่าใจของเราเองกำลังโน้มไปทางไหน

ไม่ได้แปลว่าให้ตัดสินคนอื่นว่าเป็นคูถหรือน้ำผึ้ง จุดประสงค์คือให้เลือกทิศทางของตัวเอง ถ้าอยากขยันขึ้น มีวินัยขึ้น ให้ค่อย ๆ ไปอยู่ในที่ที่มีคนแบบนั้น แล้วใจจะถูกดึงไปตามธาตุเดียวกัน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปัฏฐาน: กิเลสที่ละได้ด้วยการเห็น กับที่ต้องละด้วยการฝึกต่อ

ทสฺสนตฺติกํ

ทัสสนัตติกะแบ่งธรรมเป็นสามกลุ่ม คือที่ละได้ด้วยทัสสนะ ที่ละได้ด้วยภาวนา และที่ไม่ต้องละ ตัวอย่างในปัญหาวารแสดง…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้