จูฬวิยูหสุตตนิทเทส: อภิเษกตัวเองด้วยใจ
จูฬวิยูหสุตฺตนิทฺเทโสคำอธิบายจูฬวิยูหสูตรในมหานิทเทส ว่าคนอยู่ในความเห็นของตนเหมือนอยู่ในบ้าน สัจจะมีหนึ่งเดียวคือนิพพานหรือมรรค คน…
วมฺมิกสุตฺตํ
เทวดาตั้งปริศนาจอมปลวกที่กลางคืนพ่นควัน กลางวันลุกเป็นไฟ ให้ขุดด้วยศัสตราจนพบพญานาค — พระพุทธเจ้าทรงไขว่าเป็นการใช้ปัญญาขุดลงไปในกายใจ ผ่านกิเลสทีละชั้น
ในวัมมิกสูตร มัชฌิมนิกาย เทวดาองค์หนึ่งมาหาพระกุมารกัสสปะในยามราตรี แล้วกล่าวปริศนาว่า จอมปลวกนี้กลางคืนพ่นควัน กลางวันลุกเป็นไฟ พราหมณ์บอกสุเมธะว่าจงถือศัสตราขุดลงไป
สุเมธะขุดไปพบสิ่งต่าง ๆ ตามลำดับ คือ ลิ่มกลอน อึ่งอ่าง ทางสองแพร่ง หม้อกรองน้ำด่าง เต่า เขียงกับมีด และชิ้นเนื้อ พราหมณ์สั่งให้ยกทิ้งทีละอย่าง จนพบพญานาค พราหมณ์บอกว่าอย่าทำร้ายพญานาค จงนอบน้อมพญานาค
เทวดาบอกให้พระกุมารกัสสปะไปทูลถามพระพุทธเจ้า ซึ่งทรงไขความหมายไว้ทุกข้อ ในหน้านี้จัดกลุ่มเป็นห้าข้อเพื่อให้อ่านง่าย
จอมปลวกคือกายนี้ที่เกิดจากธาตุ ๔ และเลี้ยงด้วยข้าวสุก กลางคืนพ่นควันคือการตรึกตรองถึงการงานในเวลากลางคืน กลางวันลุกเป็นไฟคือการลงมือทำงานด้วยกาย วาจา ตามที่ตรึกไว้ในเวลากลางวัน
ถ้าก่อนนอนยังคิดวนเรื่องงาน ลองจดสิ่งที่ต้องทำไว้แล้วบอกตัวเองว่า "ควันพอแล้วสำหรับคืนนี้"
พราหมณ์คือพระพุทธเจ้า สุเมธะคือภิกษุผู้ยังต้องศึกษา ศัสตราคือปัญญาอันประเสริฐ และการขุดคือการปรารภความเพียร ผู้ปฏิบัติจึงต้องขุดเองด้วยปัญญาตามคำแนะนำของครู
ครูชี้ได้ว่าให้ขุดตรงไหน แต่คนถือเสียมคือเราเอง
ลิ่มกลอนคืออวิชชา ความไม่รู้ที่ขวางไว้ อึ่งอ่างที่พองตัวคือความโกรธและความคับแค้นใจ ทางสองแพร่งคือวิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย ทั้งสามอย่างต้องยกออกไป
เมื่อโกรธจนตัวพองเหมือนอึ่งอ่าง หรือลังเลอยู่ที่ทางแยกนานเกินไป ให้รู้ว่านี่คือสิ่งที่ต้องยกออก ไม่ใช่สิ่งที่ต้องเก็บไว้
หม้อกรองน้ำด่างคือนิวรณ์ ๕ เต่าที่มีสี่เท้ากับหัวคืออุปาทานขันธ์ ๕ เขียงกับมีดคือกามคุณ ๕ และชิ้นเนื้อคือนันทิราคะ ความเพลิดเพลินกำหนัด ทุกอย่างต้องยกทิ้งทีละชั้น
สังเกตว่าวันนี้ติดอยู่ที่ชั้นไหน ฟุ้งซ่าน ยึดตัวตน หลงสิ่งเร้า หรือเพลินจนวางไม่ลง แล้วทำงานกับชั้นนั้นก่อน
พญานาคที่พบในที่สุดคือภิกษุผู้สิ้นอาสวะ พราหมณ์บอกว่าอย่าทำร้าย จงนอบน้อม เพราะนั่นคือสิ่งที่มีค่าที่สุดที่ขุดมาพบ
สิ่งดีงามที่สุดอยู่ใต้ชั้นกิเลส ไม่ได้อยู่ข้างนอก การยกกิเลสออกทีละชั้นจึงเป็นการเปิดทางไปหามัน
ปริศนานี้แสดงการปฏิบัติเป็นการขุดลงไปทีละชั้น ไม่ใช่การกระโดดไปหาผลลัพธ์ แต่ละชั้นคือกิเลสที่ต้องยกออกเอง และแต่ละชั้นก็คุ้นกับชีวิตประจำวัน ทั้งความคิดวนตอนกลางคืน ความโกรธคับแค้น ความลังเล และความเพลิน
ข้อที่ใช้ได้ทันทีคือจอมปลวกพ่นควันกับลุกเป็นไฟ เพราะคนจำนวนมากนอนคิดเรื่องงานทั้งคืน แล้วกลางวันก็ทำตามที่คิดไว้ด้วยความร้อนรน การเห็นวงจรนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการขุด
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
คำอธิบายจูฬวิยูหสูตรในมหานิทเทส ว่าคนอยู่ในความเห็นของตนเหมือนอยู่ในบ้าน สัจจะมีหนึ่งเดียวคือนิพพานหรือมรรค คน…
อดีตพระราชาสององค์ออกบวชด้วยกัน องค์หนึ่งแอบเก็บเกลือไว้ อีกองค์ตักเตือน ผู้ถูกเตือนย้อนว่าไหนว่าเลิกสั่งสอนคน…
หลังพุทธปรินิพพาน ภิกษุบางรูปคร่ำครวญ บางรูปอดกลั้นด้วยสติ เมื่อเจ็ดฝ่ายส่งทูตมาขอส่วนพระสรีระและเจ้ามัลละไม่ย…
สคารวพราหมณ์ถามว่า ทำไมบางครั้งมนต์ที่ท่องมานานก็นึกไม่ออก แต่บางครั้งมนต์ที่ไม่ได้ท่องกลับนึกออก พระพุทธเจ้าต…