วิธีขอขมาพระรัตนตรัย และขอขมาพ่อแม่/ผู้ใหญ่
การขอขมาคือการยอมรับความผิดพลาดและตั้งใจระวังต่อไป ใช้ก่อนบวช วันสงกรานต์ วันเกิด หรือเมื่อรู้สึกว่าได้ล่วงเกินผู้อื่น พร้อมท่าทางและถ้อยคำที่ใช้
-
๑
เข้าใจความหมายของการขอขมา
การขอขมาไม่ใช่พิธีลบบาป แต่เป็นการยอมรับว่าเราอาจล่วงเกินด้วยกาย วาจา หรือใจ ทั้งที่ตั้งใจและไม่ตั้งใจ และตั้งใจจะสำรวมระวังต่อไป ส่วนผู้ให้อภัย (อโหสิ) ก็ได้วางความขุ่นเคืองลง ทั้งสองฝ่ายจึงเบาใจ คำขอขมาจะมีความหมายเมื่อตามมาด้วยการปรับตัวจริง
-
๒
รู้โอกาสที่นิยมขอขมา
ผู้จะบวชขอขมาพ่อแม่ ญาติผู้ใหญ่ และพระอุปัชฌาย์ก่อนวันบวช วันสงกรานต์ลูกหลานรดน้ำดำหัวและขอขมาผู้ใหญ่ วันเกิดของพ่อแม่หรือของตนเองก็เป็นโอกาสดี นอกจากนี้ยังนิยมขอขมาครูบาอาจารย์เมื่อจบการปฏิบัติธรรม ก่อนเดินทางไกล หรือเมื่อผู้ใหญ่เจ็บป่วยสูงวัย จะขอขมาในวันธรรมดาเมื่อรู้สึกผิดก็ได้เสมอ
-
๓
เตรียมเครื่องสักการะให้พอเหมาะ
นิยมใช้พานดอกไม้ ธูป เทียน หรือพวงมาลัย ในวันสงกรานต์อาจมีผ้าหรือของใช้ที่ผู้ใหญ่ชอบ ถ้าขอขมาพระ ใช้ดอกไม้ธูปเทียนหรือเครื่องไทยธรรม เครื่องสักการะไม่จำเป็นต้องแพง สิ่งสำคัญคือความจริงใจ ถ้าไม่มีอะไรเลย ขอขมาด้วยการไหว้และคำพูดก็ได้
-
๔
ขอขมาพระรัตนตรัยหน้าพระพุทธรูป
นั่งคุกเข่าหน้าพระพุทธรูป จุดธูปเทียน กราบ ๓ ครั้ง ประนมมือกล่าวบทขอขมาจากทำวัตรเย็น
กาเยนะ วาจายะ วะ เจตะสา วา
พุทเธ กุกัมมัง ปะกะตัง มะยา ยัง
พุทโธ ปะฏิคคัณหะตุ อัจจะยันตัง
กาลันตะเร สังวะริตุง วะ พุทเธ
(กรรมไม่ดีใดที่ข้าพเจ้าทำไว้ในพระพุทธเจ้า ด้วยกาย วาจา หรือใจ ขอพระพุทธเจ้าทรงรับขมาโทษนั้น เพื่อข้าพเจ้าจะสำรวมระวังต่อไป) แล้วกล่าวซ้ำโดยเปลี่ยน พุทเธ/พุทโธ เป็น ธัมเม/ธัมโม และ สังเฆ/สังโฆ ดูบทเต็มได้ที่หน้าบทสวดมนต์ 'พุทธาภิคีติ' 'ธัมมาภิคีติ' และ 'สังฆาภิคีติ' จะกล่าวเป็นภาษาไทยด้วยใจจริงก็ได้ -
๕
ขอขมาพระภิกษุ
ประเคนพานเครื่องสักการะ (ผู้หญิงวางบนผ้ารับประเคนของพระ) กราบ ๓ ครั้ง แล้วกล่าว
เถเร ปะมาเทนะ ทวารัตตะเยนะ กะตัง สัพพัง อะปะราธัง ขะมะตุ โน ภันเต
(ข้าแต่พระคุณเจ้า โทษทั้งปวงที่ข้าพเจ้าทำไว้ด้วยความประมาททางกาย วาจา ใจ ขอพระคุณเจ้าโปรดอดโทษนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด) พระจะตอบว่า 'อะหัง ขะมามิ ตุมเหหิปิ เม ขะมิตัพพัง' (อาตมาอดโทษให้ และขอให้โยมอดโทษให้อาตมาด้วย) ให้รับว่า 'ขะมามะ ภันเต' แล้วกราบ ๓ ครั้ง ถ้อยคำบางคำอาจต่างกันไปตามจำนวนพระและตามวัด -
๖
ขอขมาพ่อแม่และผู้ใหญ่
เชิญผู้ใหญ่นั่งในที่สูงกว่าเล็กน้อย เรานั่งพับเพียบหรือคุกเข่า ยื่นพานให้ด้วยสองมือ แล้วประนมมือกล่าวด้วยภาษาของเราเอง เช่น 'คุณพ่อคุณแม่ครับ/คะ หากลูกได้ล่วงเกินด้วยกาย วาจา ใจ ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ทั้งที่ตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ ขอได้โปรดอโหสิให้ลูกด้วยครับ/ค่ะ' ผู้ใหญ่มักตอบว่า 'อโหสิให้' และให้พร จากนั้นกราบหรือไหว้ตามธรรมเนียมของครอบครัว
-
๗
กราบให้เหมาะกับบุคคล
ต่อพระรัตนตรัยและพระภิกษุ กราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ ๓ ครั้ง ต่อพ่อแม่และผู้ใหญ่ที่ยังมีชีวิตอยู่ ตามแบบแผนนิยมกราบ ๑ ครั้งโดยไม่แบมือ แต่หลายครอบครัวกราบ ๓ ครั้งก็ไม่ผิด ดูวิธีได้ที่คู่มือ 'วิธีกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์' และ 'วิธีพนมมือไหว้พระ'
-
๘
ขอขมาแม้อยู่ไกล และเริ่มต้นใหม่
ถ้าอยู่ไกล โทรศัพท์หรือวิดีโอคอลขอขมาก็มีความหมายเช่นกัน ถ้าผู้ที่เราล่วงเกินไม่อยู่แล้ว ให้ตั้งใจขอขมาในใจ แผ่เมตตา และกรวดน้ำอุทิศส่วนบุญให้ ที่สำคัญคือให้อภัยตัวเองด้วย แล้วนำความตั้งใจที่จะระวังมาใช้ในชีวิตประจำวัน