มารยาทในวัด

วิธีพูดกับพระ

คำเรียกพระ คำแทนตัวเอง คำรับ คำเฉพาะที่ใช้กับพระ เรื่องที่ควรคุย และการวางตัวอย่างให้เกียรติ สำหรับผู้ที่ไม่คุ้นกับการสนทนากับพระ

  1. ๑

    ทักทายด้วยการไหว้ก่อน

    เมื่อพบพระให้พนมมือไหว้ก่อนพูด ถ้าพระนั่งอยู่ ให้เรานั่งลงด้วยในระดับที่ต่ำกว่า ไม่ยืนค้ำศีรษะพระขณะคุย ถ้าเป็นการพบในวัดหรือที่พักของพระ อาจกราบ ๓ ครั้งก่อนเริ่มสนทนา

  2. ๒

    เลือกคำเรียกพระให้เหมาะ

    คำที่ใช้ได้ทั่วไปคือ 'หลวงพ่อ' สำหรับพระผู้ใหญ่หรือเจ้าอาวาส 'หลวงพี่' สำหรับพระที่อายุไม่มาก 'หลวงตา' สำหรับพระสูงวัยที่บวชเมื่ออายุมาก 'พระอาจารย์' สำหรับพระที่สอนเรา ถ้าพระมีสมณศักดิ์ ใช้ 'ท่านพระครู' หรือ 'ท่านเจ้าคุณ' ตามชั้น สามเณรเรียกว่า 'สามเณร' หรือ 'เณร' ถ้าไม่แน่ใจ ใช้ 'ท่าน' หรือ 'พระคุณเจ้า' ก็สุภาพเสมอ

  3. ๓

    ใช้คำแทนตัวเองอย่างสุภาพ

    ผู้ชายใช้ 'ผม' หรือที่สุภาพยิ่งขึ้นคือ 'กระผม' ผู้หญิงใช้ 'ดิฉัน' เด็กหรือคนอายุน้อยใช้ 'หนู' ได้ หลีกเลี่ยง 'ฉัน' 'เรา' หรือคำกันเอง พระมักแทนตัวว่า 'อาตมา' และเรียกญาติโยมว่า 'โยม' ซึ่งเป็นคำปกติ ไม่ใช่คำเรียกที่ไม่ให้เกียรติ

  4. ๔

    รับคำให้ไพเราะ

    ผู้ชายรับว่า 'ครับ' หรือ 'ครับผม' ในโอกาสเป็นทางการอาจใช้ 'ขอรับ' ผู้หญิงรับว่า 'ค่ะ' หรือ 'เจ้าค่ะ' ซึ่งนิยมใช้กับพระโดยเฉพาะ เมื่อพระให้พรหรือพูดสิ่งที่ดี กล่าว 'สาธุ' พร้อมพนมมือ เมื่อจะขอให้พระทำสิ่งใดใช้คำว่า 'นิมนต์' เช่น 'นิมนต์หลวงพ่อฉันก่อนครับ'

  5. ๕

    รู้คำเฉพาะที่ใช้กับพระ

    ภาษาไทยมีคำเฉพาะสำหรับพระ เช่น ฉัน (กิน) จำวัด (นอน) สรง (อาบน้ำ) อาพาธ (ป่วย) มรณภาพ (ตาย) ถวายและประเคน (ให้) อนุโมทนา (ยินดีด้วยในบุญ) ถ้าจำไม่ได้ พูดด้วยภาษาสุภาพธรรมดาและน้ำเสียงนอบน้อมก็เพียงพอ พระส่วนใหญ่ไม่ถือสาผู้ที่ตั้งใจให้เกียรติ

  6. ๖

    คุยเรื่องที่เหมาะสม

    เรื่องที่ถามได้ดี เช่น ธรรมะ วิธีปฏิบัติ ปัญหาชีวิตที่อยากได้คำแนะนำ กิจกรรมและตารางของวัด หลีกเลี่ยงการขอเลขหวย การพนัน เรื่องเชิงชู้สาว การนินทา และการชวนพระทำสิ่งที่ผิดวินัย เช่น ชวนฉันอาหารหลังเที่ยง ถ้าต้องการปรึกษาเรื่องยาว ขอเวลาพระก่อนว่าสะดวกหรือไม่

  7. ๗

    ผู้หญิงวางตัวให้เหมาะสม

    ผู้หญิงสนทนากับพระได้ตามปกติ แต่ควรนั่งห่างพอสมควร ไม่ถูกตัว และไม่อยู่กับพระสองต่อสองในห้องปิดหรือที่ลับตา ควรมีผู้ชายหรือคนอื่นอยู่ด้วย หรือคุยในศาลาที่เปิดโล่ง ทั้งนี้เพื่อรักษาวินัยของพระ ไม่ได้หมายความว่าผู้หญิงด้อยกว่า การส่งข้อความส่วนตัวถึงพระก็ควรเป็นเรื่องธรรมะหรือกิจของวัดเท่านั้น

  8. ๘

    ลาอย่างสุภาพ

    เมื่อคุยจบ กล่าวขอบคุณ เช่น 'กราบขอบพระคุณครับ/ค่ะ' แล้วไหว้หรือกราบ ๓ ครั้งก่อนลุก ถ้าจะลุกเดินผ่านหน้าพระให้ย่อตัวลงเล็กน้อย เป็นการแสดงความเคารพที่คนไทยทำกันทั่วไป