Tipiṭaka › MCU Thai Edition › Volume 26

Minor Texts: Vimānavatthu, Petavatthu, Verses of the Senior Monks and Nuns

MCU Thai Edition · Sutta Piṭaka — The Basket of Discourses · Volume 26 · 640 pages

Summarised by AI from the whole volume (125 topics) — click to jump to where a topic begins.

Page 1–23 ปีฐวรรค: เรื่องที่ ๑-๑๕ วรรคเปิดเล่ม เป็นบทสนทนาระหว่างพระมหาโมคคัลลานเถระ (และครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเอง) กับเทพธิดาในสวรรค์ ผู้เสวยวิมานอันโอ่อ่างามจากผลบุญเล็กน้อยในชาติก่อน เช่น ถวายตั่ง ช้าง เรือ ประทีป เมล็ดงา ขนม แก่พระภิกษุ หรือความซื่อสัตย์ต่อสามีและการรักษาอุโบสถศีล รวม ๑๕ เรื่อง ปิดท้ายด้วยเรื่องนางอุตตราอุบาสิกา
Page 23–26 สิริมาวิมาน เรื่องเด่นเฉพาะของนางสิริมา อดีตนครโสเภณีชื่อดังแห่งกรุงราชคฤห์ เมื่อได้ฟังอริยสัจ ๔ จากพระพุทธเจ้าก็เลื่อมใสจนบรรลุโสดาปัตติผล เทพบุตรวังคีสะให้นางเล่าบุพกรรมและแสดงธรรมด้วยตนเองอย่างพิสดารกว่า ๑๓ คาถา
Page 27–28 เปสการิยวิมาน และคำปิดปีฐวรรคที่ ๑ เรื่องเปสการิยวิมาน ว่าด้วยธิดาช่างหูกชาวพาราณสีผู้เลื่อมใสในพระรัตนตรัยจนได้เกิดเป็นเทพธิดาซึ่งท้าวสักกะเองทรงพอพระทัยตรัสถาม จบด้วยบัญชีรายชื่อวิมานทั้ง ๑๗ เรื่องในปีฐวรรค และคำปิดวรรคที่ ๑
Page 29–45 จิตตลตาวรรค: เรื่องที่ ๑-๑๑ จิตตลตาวรรค (สวนจิตรลดาของเทวดา) รวม ๑๑ เรื่อง กล่าวถึงเทพธิดาหลากหลายชนชั้น ตั้งแต่หญิงรับใช้ หญิงกำพร้าที่ถวายข้าวตังแด่พระมหากัสสปเถระ ไปจนถึงหญิงจัณฑาลผู้ถูกโคขวิดตายขณะกราบพระพุทธเจ้า และอุบาสิกาหลายนางผู้ถือศีลอุโบสถ แสดงให้เห็นว่าบุญไม่จำกัดวรรณะ
Page 46–52 ปาริจฉัตตกวรรค ตอนต้น: อุฬารวิมาน อุจฉุทายิกาวิมาน ปัลลังกวิมาน ลตาวิมาน ปาริจฉัตตกวรรค (ต้นไม้ทิพย์ปาริชาต) เริ่มต้นด้วยสี่เรื่องเนื้อหาเข้มข้น ได้แก่ อุฬารวิมานและอุจฉุทายิกาวิมาน ซึ่งทั้งคู่เป็นเรื่องลูกสะใภ้ถูกแม่ผัวทุบตีจนตายเพราะถวายทานแก่พระโดยไม่ขออนุญาต แต่กลับได้ไปเกิดในสวรรค์ ตามด้วยปัลลังกวิมานและลตาวิมานซึ่งเป็นบทสนทนาของพี่น้องเทพธิดา ๕ องค์
Page 53–67 คุตติลวิมาน เรื่องพระคุตติลาจารย์ (ครูดนตรีมีชื่อเสียง) ซึ่งขึ้นไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์แล้วไต่ถามเทพธิดาจำนวนมากถึงบุพกรรม แต่ละองค์เล่าถึงบุญเล็กน้อยที่เคยถวาย เช่น ผ้า ดอกไม้ ของหอม ผลไม้ อาหาร และเครื่องใช้ต่างๆ แด่ภิกษุขณะบิณฑบาต จบลงด้วยคุตติลาจารย์เกิดปีติและตั้งใจบำเพ็ญบุญเพิ่มขึ้น
Page 68–71 ทัททัลลวิมาน (ภัทรา-สุภัทรา และอานิสงส์สังฆทาน) เทพธิดาภัทราสนทนากับน้องสาวสุภัทราผู้มีรัศมีรุ่งเรืองกว่า สุภัทราเล่าว่าถวายสังฆทานแก่สงฆ์ ๘ รูปตามคำแนะนำของพระเรวตเถระ ขณะที่พี่สาวถวายทานเจาะจงบุคคลจึงได้ผลน้อยกว่า จบด้วยพระพุทธเจ้าตรัสสรรเสริญอานิสงส์สังฆทาน
Page 72–74 เปสวตีวิมาน พระวังคีสเถระถามเทพธิดาเปสวดีถึงบุพกรรม นางตอบว่าเมื่อเป็นมนุษย์ที่บ้านนาฬกคามได้โปรยดอกไม้บูชาพระอุปติสสเถระ (พระสารีบุตร) ก่อนท่านปรินิพพาน ด้วยบุญนั้นจึงได้เกิดเป็นเทพธิดาชั้นดาวดึงส์
Page 74–75 มัลลิกาวิมาน (คลุมพระพุทธสรีระด้วยข่ายทอง) เทพธิดามัลลิกาทรงเครื่องสีเหลืองทั้งหมด เล่าว่าเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน นางมีจิตเลื่อมใสได้ใช้ข่ายทองคลุมพระพุทธสรีระ จึงได้วิมานเป็นผลบุญนั้น
Page 75–77 วิสาลักขิวิมาน (นางสุนันทาอุบาสิกา) ท้าวสักกะตรัสถามเทพธิดาสุนันทา อดีตอุบาสิกาที่กรุงราชคฤห์ นางเล่าถึงการรักษาศีล ๕ ถวายทาน เข้าจำอุโบสถศีลเป็นประจำ และใช้ดอกไม้บูชาพระสถูป
Page 77–78 ปาริจฉัตตกวิมาน (ปิดวรรคที่ ๓) พระมหาโมคคัลลานเถระถามเทพธิดาผู้ร่ายรำถือดอกปาริจฉัตตกะทิพย์ นางเล่าว่าเคยนำมาลัยดอกอโศกไปบูชาพระพุทธเจ้า จบเรื่องนี้ปิดท้ายปาริจฉัตตกวรรคที่ ๓ พร้อมรายชื่อสรุป ๑๐ เรื่องในวรรค
Page 79–84 มัญชิฏฐกวรรค ตอนต้น: ๕ เรื่องแรก ห้าเรื่องสั้นเปิดวรรคที่ ๔: หญิงถวายดอกสาละ, เทพธิดาผู้วิงวอนขอฟังธรรมเพิ่ม, หญิงถวายผ้าคู่แด่พระพุทธเจ้าที่พาราณสีจนบรรลุอริยสัจ, นางอโลมาถวายขนมกุมมาสแห้ง และหญิงถวายน้ำข้าวปรุงที่มีคาถาเปรียบว่าคุณค่าเกินทองคำ ม้า และช้างนับร้อย
Page 84–88 วิหารวิมาน (อนุโมทนาวิหารของนางวิสาขา) พระอนุรุทธเถระถามเทพธิดาถึงวิมานอันโอฬาร นางเล่าว่าเพียงอนุโมทนาที่นางวิสาขามหาอุบาสิกาสร้างมหาวิหารถวายสงฆ์ที่กรุงสาวัตถี ก็ได้วิมานใหญ่ ตอนท้ายมีคาถาสรรเสริญอานิสงส์สังฆทานซ้ำ
Page 88–90 จตุริตถีวิมาน (หญิง ๔ นางถวายดอกไม้) เทพธิดาสี่องค์ผลัดกันตอบพระมหาโมคคัลลานเถระว่าเคยถวายดอกไม้คนละชนิด (ราชพฤกษ์ บัวเขียว บัวหลวง มะลิตูม) แด่ภิกษุที่ปัณณกตนคร แคว้นเอสิกา ด้วยบุญคล้ายกันจึงได้วิมานคล้ายกัน
Page 90–91 อัมพวิมาน (ถวายวัดสวนมะม่วง) หญิงผู้เคยสร้างวิหารแวดล้อมด้วยสวนมะม่วงถวายสงฆ์ พร้อมจุดประทีปฉลองและถวายภัตตาหาร จึงได้วิมานที่มีสวนมะม่วงและปราสาทงดงามล้อมรอบ
Page 91–92 ปีตวิมาน (หญิงถูกโคขวิดตายระหว่างไปบูชาพระธาตุ) ท้าวสักกะตรัสถามเทพธิดาผู้มีทุกอย่างสีเหลือง นางเล่าว่าขณะนำดอกบวบขม ๔ ดอกไปบูชาพระบรมสารีริกธาตุด้วยใจจดจ่อ ถูกแม่โคขวิดตายก่อนถึงพระสถูป
Page 93–94 อุจฉุวิมาน (ถวายท่อนอ้อย ถูกแม่ผัวประหาร) หญิงถวายท่อนอ้อยแด่พระเถระด้วยความเลื่อมใส แต่ถูกแม่ผัวเข้าใจผิดว่าแอบกินหรือทิ้งอ้อย จึงถูกด่าและถูกก้อนดินขว้างจนถึงแก่ความตาย ด้วยบุญที่ถวายอ้อยจึงได้ไปเกิดเป็นเทพธิดา
Page 95 วันทนวิมาน (กราบไหว้สมณะ) หญิงผู้เพียงกราบไหว้และประคองอัญชลีแด่สมณะผู้มีศีลด้วยใจเลื่อมใส ก็ได้วิมานเป็นผล เรื่องสั้นเพียงหน้าเดียว
Page 95–99 รัชชุมาลาวิมาน (ปิดวรรคที่ ๔) เรื่องมีชื่อเสียง: รัชชุมาลาเคยเป็นทาสีของพราหมณ์ที่หมู่บ้านคยา ถูกกดขี่จนคิดผูกคอตายในป่า แต่ได้เห็นพระพุทธเจ้าประทับนั่งเข้าฌาน เกิดความเลื่อมใสจนพระองค์ทรงสอนอริยสัจ ๔ นางบรรลุธรรมและกลายเป็นเทพธิดาผู้มีเทพบริวารดุริยางค์ ๖ หมื่นองค์ จบวรรคที่ ๔
Page 100 มัณฑูกเทพบุตรวิมาน (เปิดวรรคที่ ๕ และหมวดปุริสวิมาน) เรื่องเปิดมหารถวรรค (วรรคที่ ๕) และเป็นจุดเริ่มต้นหมวดปุริสวิมาน (วิมานฝ่ายชาย) ของทั้งเล่ม: กบตัวหนึ่งกำลังฟังธรรมของพระพุทธเจ้าอยู่ ถูกคนเลี้ยงโคเหยียบตาย ด้วยจิตเลื่อมใสขณะฟังธรรมเพียงชั่วครู่จึงไปเกิดเป็นเทพบุตร
Page 101–104 เรวตีวิมาน (นางเรวดีถูกพาไปดูนรก) นางเรวดีภรรยานันทิยอุบาสกผู้ตระหนี่ ถูกยักษ์บริวารท้าวเวสวัณจับตัวจะโยนลงนรก นางเห็นวิมานอันโอฬารของสามีแต่ไม่ได้เข้าไป กลับถูกพาไปดูสังสวกนรก (นรกคูถ) เพราะเคยโกหกและด่าสมณพราหมณ์
Page 105–109 ฉัตตมาณวกวิมาน (ฉัตตมาณพถึงไตรสรณคมน์) พระพุทธเจ้าทรงสอนฉัตตมาณพให้ถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะและรักษาศีล ๕ ระหว่างทาง ต่อมาฉัตตมาณพถูกโจรฆ่าตายที่ทางแพร่งเพราะทรัพย์ แต่ด้วยศีลที่เพิ่งรักษาจึงไปเกิดเป็นเทพบุตรผู้มีวิมานรุ่งเรือง
Page 110–120 หมวดวิมานชายทำบุญเล็กน้อยได้ผลมาก เรื่องสั้นรูปแบบเดียวกันของชายผู้ทำบุญเพียงเล็กน้อยแต่ได้ผลมาก ได้แก่ คนเฝ้านาผู้ถวายแกงปู คนเฝ้าประตูผู้ชักชวนคนทำบุญ อุบาสกผู้เลื่อมใสเมื่อเห็นพระพุทธเจ้า/ภิกษุออกจากป่า และชายผู้ถวายเข็มแด่ภิกษุ
Page 120–125 จูฬรถวิมาน เรื่องราชโอรสสุชาตะพบพระมหากัจจายนเถระในป่า สนทนาเรื่องความไม่เที่ยงและความตายที่ไม่มีใครหนีพ้น จนสุชาตกุมารประกาศถึงพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่งและสมาทานศีล ๕ ก่อนสิ้นพระชนม์ไปเกิดเป็นเทพบุตรมีรถทิพย์คันเล็ก เพราะได้บูชาพระบรมสารีริกธาตุ
Page 125–130 มหารถวิมาน (จบมหารถวรรคที่ ๕) พรรณนารถทิพย์คันใหญ่อย่างวิจิตรพิสดารของเทพบุตรผู้เคยเลื่อมใสและถวายอังคาสแด่พระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้าเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ ปิดท้ายด้วยบทสรุปรวมชื่อวิมาน ๑๔ เรื่องในมหารถวรรคที่ ๕
Page 131–139 ปายาสิกวรรคที่ ๖ (๑๐ เรื่อง) วรรคที่ประกอบด้วยวิมาน ๑๐ เรื่องสั้นใช้สูตรถาม-ตอบเดียวกัน เล่าถึงผู้ให้ทานข้าวน้ำ ผลไม้ ที่พักแด่พระอรหันต์ อาหารแด่ภิกษุ และคนรับใช้เจ้าปายาสิผู้เลื่อมใสพระสงฆ์
Page 139–147 สุนิกขิตตวรรคที่ ๗ ตอนต้น: จิตตลตาวิมาน–โคปาลวิมาน (๑-๖) กลุ่มเรื่องวิมานที่เกิดแก่คนยากจนกรรมกร ผู้ปลูกต้นไม้ให้ร่มรื่น ผู้สร้างวิหารถวายพระพุทธเจ้า ผู้รดน้ำต้นมะม่วงถวายพระสารีบุตร และคนเลี้ยงโคผู้ถวายขนมแด่ภิกษุแม้ยามถูกงูเห่ากัด
Page 147–150 กัณฐกวิมาน: ม้ากัณฐกะเทพบุตรผู้ตามเสด็จเจ้าชายสิทธัตถะออกผนวช เรื่องมีชื่อเสียงของม้ากัณฐกะ สหชาตของเจ้าชายสิทธัตถะ เมื่อพระองค์เสด็จออกผนวชกลางดึกและทรงละข้าพเจ้าไว้ ม้ากัณฐกะเศร้าโศกจนตายไปเกิดเป็นเทพบุตร ภายหลังได้เข้าเฝ้าฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าจนบรรลุโสดาบัน
Page 150–154 อเนกวัณณวิมาน และมัฏฐกุณฑลีวิมาน อเนกวัณณวิมานเล่าเรื่องสาวกผู้ชักชวนผู้อื่นบูชาพระบรมสารีริกธาตุทั้งที่ตนไม่มีของถวาย ตามด้วยมัฏฐกุณฑลีวิมานเรื่องมีชื่อเสียงของมาณพผู้ป่วยหนักแต่ทำใจเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าก่อนสิ้นใจ แล้วปรากฏกายมาสอนพราหมณ์บิดาให้คลายโศกและถึงพระรัตนตรัย
Page 155–163 เสริสสกวิมาน: พระเจ้าปายาสิกับพ่อค้าเกวียนหลงกลางทะเลทราย เรื่องยาวและมีชื่อเสียง เทพบุตรเสริสสกะ (อดีตพระเจ้าปายาสิ) ปรากฏกายช่วยพ่อค้าเกวียนที่หลงทางกลางทะเลทราย เล่าประวัติตนที่ได้ฟังธรรมจากพระกุมารกัสสปะจนละมิจฉาทิฏฐิ
Page 164–165 สุนิกขิตตวิมาน (ปิดสุนิกขิตตวรรคที่ ๗) เรื่องอุบาสกผู้จัดดอกไม้ที่วางไม่เรียบร้อยให้เป็นระเบียบหน้าพระสถูปของพระสุคต ได้อุบัติเป็นเทพบุตรมีฤทธิ์มาก ปิดท้ายด้วยบทสรุปรวมชื่อวิมาน ๑๑ เรื่องในสุนิกขิตตวรรคที่ ๗ และคำว่า 'ภาณวารที่ ๔ จบ' ซึ่งปิดวิมานวัตถุทั้งเล่ม
Page 166–170 จบวิมานวัตถุ เริ่มเปตวัตถุ อุรควรรคที่ ๑ (เรื่องแรกๆ) หน้า ๑๖๖ เป็นหน้าว่างคั่นระหว่างสองงาน จากนั้นเริ่มขุททกนิกาย เปตวัตถุ ด้วยอุรควรรคที่ ๑ เล่าเรื่องนาเปรียบพระอรหันต์ เปรตปากหมูและปากเน่าที่สำรวมกายแต่ไม่สำรวมวาจา และเปรตตุ๊กตาแป้งว่าด้วยการอุทิศทานแก่ผู้ล่วงลับแทนการร้องไห้คร่ำครวญ
Page 170–172 ติโรกุฑฑเปตวัตถุ พระสูตรที่มีชื่อเสียงที่สุดในเปตวัตถุ ใช้สวดในพิธีทำบุญอุทิศแก่ผู้ตายของไทยจนถึงปัจจุบัน กล่าวถึงเปรตญาติที่มายืนรอนอกเรือนหวังส่วนบุญ และสอนว่าทานที่ทายกอุทิศให้ย่อมสำเร็จผลแก่เปรตดุจน้ำฝนไหลลงที่ลุ่ม
Page 172–183 อุรควรรค ตอนท้าย และปิดวรรคที่ ๑ ปิดท้ายอุรควรรคด้วยเปตวัตถุอีก 7 เรื่อง ได้แก่ นางเปรตสาบานเท็จจนต้องกินเนื้อลูกตนเอง เด็กชายสอนบิดาให้เลิกร้องไห้ถึงปู่ที่ตายด้วยอุปมาโคตาย นางเปรตภรรยาช่างหูกผู้ตระหนี่ นางเวมานิกเปรตศีรษะล้าน เปรตสองสามีภรรยาที่บุตรทำทานแต่ตนไม่ทำ และปิดวรรคด้วยอุรคเปตวัตถุว่าด้วยการไม่ร้องไห้ถึงผู้ตายเพราะเปรียบเหมือนงูลอกคราบ
Page 184–197 อุพพริวรรค ตอนต้น: เปติวัตถุ 4 เรื่องแรก เปิดอุพพริวรรคด้วยเปตวัตถุ 4 เรื่อง ล้วนมีโครงเรื่องซ้ำแบบ คือ พระเถระ (พระสารีบุตร) หรือฆราวาสพบนางเปรตซูบผอมเปลือยกาย ถามถึงกรรมชั่วที่ทำ แล้วถวายทานอุทิศส่วนบุญให้ นางเปรตจึงพ้นทุกข์กลายเป็นเทพธิดา รวมเรื่องนางเปรตอดีตมารดาพระสารีบุตรเอง
Page 197–201 มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ เรื่องมาณพหนุ่มป่วยหนักแต่มีจิตเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าก่อนสิ้นใจ จึงไปเกิดเป็นเทพบุตรในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ กลับมาแสดงตนปลอบโยนบิดาพราหมณ์ผู้เศร้าโศก สอนว่าเพียงอัญชลีกรรมด้วยจิตเลื่อมใสก็มีผลมาก
Page 201–204 กัณหเปตวัตถุ เรื่องฆฏบัณฑิตกุมารปลอบพระเชษฐา (พระเจ้ากัณหโคตร/วาสุเทพ) ผู้เศร้าโศกถึงโอรสที่สิ้นพระชนม์ ด้วยอุบายแสร้งร้องหากระต่ายจากดวงจันทร์ให้เห็นว่าเป็นไปไม่ได้ยิ่งกว่าการตามหาคนตาย แล้วแสดงธรรมว่าไม่มีผู้ใดพ้นความตาย
Page 204–209 ธนปาลเสฏฐิ และจูฬเสฏฐิเปตวัตถุ สองเรื่องเศรษฐีตระหนี่ที่ตายไปเป็นเปรต ธนปาลเสฏฐิเปตวัตถุเล่าถึงเศรษฐีผู้มั่งคั่งแต่ไม่ให้ทาน ห้ามผู้อื่นทำบุญ ตายแล้วหิวโหยรอวันตกนรก จูฬเสฏฐิเปตวัตถุเล่าถึงเปรตที่มาเข้าเฝ้าพระเจ้าอชาตศัตรูขอส่วนบุญ
Page 209–219 อังกุรเปตวัตถุ เรื่องยาวว่าด้วยอังกุรพาณิชผู้บำเพ็ญมหาทานมหาศาลหลังได้ฟังคำสอนจากรุกขเทวดา เมื่อไปเกิดเป็นเทพบุตรกลับรุ่งเรืองน้อยกว่าอินทกเทพบุตรผู้ถวายทานเพียงข้าวทัพพีเดียวแด่พระอนุรุทธเถระ พระพุทธเจ้าตรัสสอนเรื่องเลือกเนื้อนาบุญสำคัญกว่าปริมาณทาน
Page 219–225 อุตตรมาตุ สุตต และกัณณมุณฑเปติวัตถุ รวมเปตวัตถุ 3 เรื่อง นางเปรตมารดาของอุตตรมาณพที่สาปแช่งบุตร หญิงผู้เคยถวายด้ายแก่ภิกษุได้ไปอยู่วิมานกับเวมานิกเปรตแล้วขอกลับมาทำบุญเพิ่ม และนางเวมานิกเปรตที่ถูกสุนัขกัณณมุณฑกะกัดกินทุกคืนเพราะเคยสาบานเท็จเรื่องนอกใจสามี
Page 225–228 อุพพรีเปตวัตถุ และปิดอุพพริวรรคที่ ๒ พระนางอุพพรีมเหสีที่ทรงกันแสงถึงพระเจ้าพรหมทัตผู้สวรรคต จนดาบสชี้ให้เห็นว่าพระนางเคยเป็นมเหสีพระเจ้าพรหมทัตมาแล้วถึง ๘๖,๐๐๐ พระองค์ในสังสารวัฏ พระนางจึงคลายโศกออกบวชและไปเกิดในพรหมโลก จบด้วยคำว่าอุพพริวรรคที่ ๒ จบ
Page 229–249 จูฬวรรคที่ ๓ (หมวดเล็ก) รวมเรื่องเปรตสั้นๆ ๙-๑๐ เรื่อง ได้แก่ เปรตเดินทวนกระแสน้ำคงคา เปรตญาติพระสานุวาสีเถระที่พ้นทุกข์ด้วยการอุทิศส่วนบุญ นางเวมานิกเปรตที่สระรถการ เปรตกอบแกลบไฟ กุมารเปตวัตถุ เสริณีเปติวัตถุ เปรตพรานเนื้อสองเรื่อง และเปรตผู้พิพากษาโกง
Page 250–265 มหาวรรคที่ ๔ - อัมพสักขรเปตวัตถุที่ ๑ เจ้าลิจฉวีอัมพสักขระทอดพระเนตรเห็นเปรตเปลือยยืนใกล้ชายที่ถูกเสียบหลาว ตรัสถามผลกรรมต่างๆ จนทรงเชื่อเรื่องกรรมและผลกรรม ทรงถวายผ้าแก่พระกัปปิตกเถระอุทิศให้เปรตจนพ้นทุกข์ ทั้งสองบรรลุธรรม (อรหัตตผลและโสดาปัตติผล)
Page 265–276 เสรีสกเปตวัตถุที่ ๒ เทพบุตรเสรีสกะ (อดีตพระเจ้าปายาสิผู้มีมิจฉาทิฏฐิ) ได้ฟังธรรมจากพระกุมารกัสสปะจนเปลี่ยนใจสมาทานศีล ๕ ก่อนสิ้นชีวิต จึงเกิดเป็นภุมเทวดามีวิมานใหญ่ ช่วยเหลือกองเกวียนพ่อค้าที่หลงทางกลางทะเลทราย
Page 276–283 นันทกเปตวัตถุที่ ๓ พระเจ้าสุรัฏฐ์ (ปิงคลกะ) หลงเข้าดินแดนเปรตโดยไม่รู้ตัว พบนันทกเปรตผู้เคยเป็นมิจฉาทิฏฐิ เปรตเล่าว่าอีก ๖ เดือนจะตกนรกยาวนาน แต่ธิดาชื่ออุตตราถวายทานอุทิศส่วนบุญให้จนได้เสวยสุขชั่วคราว เปรตจึงแนะนำพระราชาให้ถึงพระรัตนตรัยและสมาทานศีล ๕
Page 284–287 เรวตีเปตวัตถุที่ ๔ นางเรวดีผู้ตระหนี่ไม่เคยให้ทานถูกยักษ์สองตนของท้าวเวสวัณจับตัวจะโยนลงนรก ระหว่างทางนางเห็นวิมานอันงดงามของนันทิยอุบาสกสามีตนซึ่งเป็นทานบดี นางอ้างตนเป็นภรรยาแต่ยักษ์ไม่เชื่อ พาตัวลงไปใกล้อุสสทนรกและสังสวกนรกเพราะโทษมุสาวาท
Page 288–292 เปตวัตถุเรื่องที่ ๕-๗ (อุจฉุ กุมาร ราชปุตต) อุจฉุเปรตเจ้าของไร่อ้อยกินอ้อยของตนเองไม่ได้เพราะเคยหวงอ้อยไม่ให้ผู้อื่น พระโมคคัลลานะแนะให้ยื่นอ้อยคืนตนเองจึงพ้นทุกข์ กุมารเปรตสองราชโอรสร่ำไห้เพราะพลาดโอกาสทำบุญ ราชปุตตเปรตทำลายบาตรพระปัจเจกพุทธะจึงตกนรก
Page 292–297 เปตวัตถุเรื่องที่ ๘-๑๐ (คูถขาทกเปตวัตถุ, เปติวัตถุ, คณเปตวัตถุ) พระโมคคัลลานะพบเปรตชายและเปรตหญิงที่ต้องกินอาจมเพราะเคยเชื่อคำยุยงของภิกษุริษยาแล้วด่าว่าภิกษุอาคันตุกะ จากนั้นพบคณะเปรตเปลือยกายผอมโซที่เคยตระหนี่ไม่ให้ทานแก่สมณพราหมณ์
Page 297–302 เปตวัตถุเรื่องที่ ๑๑-๑๖ และสรุปจบเปตวัตถุ เวมานิกเปรตพาหญิงชาวปาฏลีบุตรกลับมนุษยโลกให้ทำบุญ เปรตเฝ้าสวนมะม่วงได้วิมานเพราะธิดาถวายมะม่วงและน้ำอุทิศให้ ตามด้วยเรื่องสั้นเปรตอื่นๆ รวมสัฏฐิกูฏที่ถูกค้อนเหล็กทุบศีรษะเพราะขว้างก้อนกรวดใส่พระปัจเจกพุทธะ ปิดท้ายด้วยบัญชีสรุป ๑๖ เรื่องในมหาวรรค และสรุป ๔ วรรครวม ๕๑ เรื่อง อันเป็นการจบเปตวัตถุทั้งหมด
Page 303–307 เถรคาถา นิทานคาถา และเอกกนิบาต ปฐมวรรค เริ่มต้นคัมภีร์เถรคาถาด้วยนิทานคาถาปรารภการประมวลภาษิตของพระเถระผู้บรรลุนิพพาน จากนั้นเป็นเอกกนิบาตปฐมวรรค รวมภาษิตพระเถระรูปละ ๑ คาถา ๑๐ รูป เริ่มด้วยพระสุภูติเถระ มหาโกฏฐิตะ กังขาเรวตะ ปุณณมันตานีบุตร ทัพพะ สีตวนิยะ ภัลลิยะ วีระ ปิลินทวัจฉะ และปุณณมาสะ
Page 307–310 เอกกนิบาต ทุติยวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๒ ได้แก่ จูฬวัจฉะ มหาวัจฉะ วนวัจฉะ กุณฑธานะ เพลัฏฐสีสะ ทาสกะ สิงคาละ กุฬะ และอชิตะ ส่วนใหญ่เป็นคาถาสั้นแสดงความยินดีในวิเวกและการฝึกตน
Page 311–314 เอกกนิบาต ตติยวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๓ ได้แก่ นิโครธะ จิตตกะ โคสาละ สุคันธะ นันทิยะ อภัยะ โลมสกังคิยะ ชัมพุคามิกบุตร หาริตะ และอุตติยะ เนื้อหากล่าวถึงความไม่กลัวภัยและความยินดีในวิเวก
Page 314–317 เอกกนิบาต จตุตถวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๔ ได้แก่ คหุรตีริยะ สุปปิยะ โสปากะ โปสิยะ สามัญญกานิ ควัมปติ (ผู้เคยห้ามแม่น้ำสรภูด้วยฤทธิ์) ติสสะ และวัฑฒมานะ เน้นความอดทนและการละกามราคะ
Page 318–321 เอกกนิบาต ปัญจมวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๕ ได้แก่ สิริวัฑฒะ ขทิรวนิยเรวตะ (น้องชายพระสารีบุตร) สุมังคละ สานุ รมณียวิหารี สมิทธิ อุชชยะ สัญชยะ รามเณยยกะ และวิมละ
Page 322–325 เอกกนิบาต ฉัฏฐวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๖ ได้แก่ โคธิกะ สุพาหุ วัลลิยะ อุตติยะ อัญชนวนิยะ กุฏิวิหารี ทุติยกุฏิวิหารี รมณียกุฏิกะ โกสัลลวิหารี และสีวลี หลายคาถากล่าวถึงความสุขในกุฎีท่ามกลางฝนตก
Page 325–329 เอกกนิบาต สัตตมวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๗ ได้แก่ วัปปะ (หนึ่งในปัญจวัคคีย์) วัชชีบุตร ปักขะ วิมลโกณฑัญญะ อุกเขปกตวัจฉะ เมฆิยะ (อดีตพุทธอุปัฏฐาก) เอกธัมมสวนิยะ เอกุทานิยะ ฉันนะ (อดีตสารถี) และปุณณะ
Page 329–332 เอกกนิบาต อัฏฐมวรรค ภาษิตพระเถระหมวดที่ ๘ ได้แก่ วัจฉปาละ อาตุมะ มาณวะ สุยามนะ สุสารทะ ปิยัญชหะ หัตถาโรหบุตร เมณฑสิระ รักขิตะ และอุคคะ เนื้อหากล่าวถึงการข่มจิตและการละราคะโทสะโมหะจนสิ้นอาสวะ
Page 333–336 เอกกนิบาต นวมวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๙ ได้แก่ สมิติคุตตะ กัสสปะ สีหะและนีตะ สุนาคะ นาคิตะ ปวิฏฐะ อัชชุนะ เทวสภะที่ ๑ และสามิทัตตะ กล่าวถึงผลกรรมเก่าและการสิ้นภพชาติ
Page 336–340 เอกกนิบาต ทสมวรรค ภาษิตพระเถระ ๑๐ รูปหมวดที่ ๑๐ ได้แก่ ปริปุณณกะ วิชยะ เอรกะ เมตตชิ จักขุปาละ (พระเถระตาบอดผู้มีชื่อเสียงจากเรื่องธรรมบท) ขัณฑสุมนะ ติสสะ อภัยะ อุตติยะ และเทวสภะที่ ๒ กล่าวถึงความสุขจากนิพพานที่เหนือกว่าสุขทางโลก
Page 340–343 เอกกนิบาต เอกาทสมวรรค ภาษิตพระเถระหมวดที่ ๑๑ เริ่มด้วยเพลัฏฐกานิ เสตุจฉะ พันธุระ ขิตกะ มลิตวัมภะ สุเหมันตะ ธัมมสังวระ ธัมมสฏปิตุ (บวชเมื่ออายุ ๑๒๐ ปี) สังฆรักขิตะ และอุสภะ กล่าวถึงความเพียรและความยินดีในความสงัด
Page 343–347 เอกกนิบาต ทวาทสมวรรค (จบเอกกนิบาต) หมวดที่ ๑๒ ซึ่งเป็นวรรคสุดท้ายของเอกกนิบาต รวมคาถาของพระเถระ ๑๐ รูป เด่นด้วยพระวนวัจฉเถระผู้พรรณนาความรื่นรมย์แห่งภูเขาหินและสายน้ำ และพระวัชชีบุตรเถระผู้เตือนพระอานนท์ให้เข้าป่าเจริญฌาน จบวรรคด้วยคำปิดเอกกนิบาต
Page 348–352 ทุกนิบาต วรรคที่ ๑ ปฐมวรรค วรรคแรกของทุกนิบาต (คาถา ๒ บทต่อรูป) รวมพระเถระ ๑๐ รูป เด่นด้วยอุปมาของพระวัลลิยเถระที่เปรียบจิตเหมือนลิงเข้าออกกระท่อม ๕ ประตู และพระราธเถระผู้เปรียบจิตที่ไม่ได้อบรมเหมือนเรือนมุงไม่ดีที่ฝนรั่วรด
Page 352–357 ทุกนิบาต วรรคที่ ๒ ทุติยวรรค วรรคที่ ๒ ของทุกนิบาต รวมพระเถระ ๑๐ รูป เด่นด้วยพระโชติทาสเถระผู้สอนเรื่องกรรมไม่สูญหาย พระมหากาลเถระผู้ปลงธรรมสังเวชจากซากศพนางกาฬี และพระนันทเถระผู้เล่าว่าเคยฟุ้งซ่านด้วยกามราคะก่อนถอนจิตได้
Page 357–362 ทุกนิบาต วรรคที่ ๓ ตติยวรรค วรรคที่ ๓ ของทุกนิบาต รวมพระเถระ ๑๐ รูป เด่นด้วยพระภัททชิเถระผู้เล่าถึงปราสาททองของพระเจ้าปนาทะในอดีตชาติ พระโสภิตเถระผู้ระลึกชาติก่อนได้ ๕๐๐ กัปในคืนเดียว และพระวีตโสกเถระผู้ส่องกระจกเห็นร่างกายเป็นสภาพว่างเปล่าจนบรรลุอรหัตต์
Page 362–367 ทุกนิบาต วรรคที่ ๔ จตุตถวรรค วรรคที่ ๔ ของทุกนิบาต รวมพระเถระ ๑๐ รูป เด่นด้วยพระสิวกเถระผู้เปรียบตัณหาเป็นนายช่างสร้างเรือนที่ถูกทำลายแล้ว พระอุปวาณเถระผู้ถวายน้ำอุ่นแด่พระพุทธเจ้ายามทรงประชวรลม ปิดท้ายด้วยพระผู้มีพระภาคตรัสตำหนิพระกัปปฏกุรเถระที่โงกง่วงกลางสงฆ์
Page 367–372 ทุกนิบาต วรรคที่ ๕ ปัญจมวรรค (จบทุกนิบาต) วรรคที่ ๕ ซึ่งเป็นวรรคสุดท้ายของทุกนิบาต รวมพระเถระ ๙ รูป เด่นด้วยพระกุมารกัสสปเถระผู้ได้รับยกย่องว่าเป็นสาวกองค์สุดท้ายในอสงไขยกัปที่หยั่งรู้กายตนเองได้ จบทุกนิบาต รวม ๙๘ คาถา พระเถระ ๔๙ รูป
Page 373–377 ติกนิบาต ตอนที่ ๑ (พระเถระ ๑-๘) ติกนิบาต (คาถา ๓ บทต่อรูป) เริ่มต้นด้วยพระเถระ ๘ รูปแรกจากทั้งหมด ๑๖ รูป ไม่มีการแบ่งวรรคย่อย เด่นด้วยพระอังคณิกภารทวาชเถระผู้เคยบำเรอไฟก่อนพบทางบริสุทธิ์ที่แท้จริง และพระธนิยเถระผู้เปรียบภิกษุสันโดษเหมือนงูอาศัยรูหนู
Page 378–382 ติกนิบาต ตอนที่ ๒ (พระเถระ ๙-๑๖, จบนิบาต) ติกนิบาตต่อเนื่องด้วยพระเถระอีก ๘ รูปจนครบ ๑๖ รูป เด่นด้วยพระอุบาลีเถระสอนภิกษุใหม่ให้คบกัลยาณมิตรและศึกษาพระวินัย และพระโคตมเถระผู้เล่าการท่องเที่ยวเวียนว่ายในนรก เปรตโลก และภพต่างๆ มานาน
Page 383–386 จตุกกนิบาต ตอนที่ ๑ (พระเถระ ๑-๖) จตุกกนิบาต (คาถา ๔ บทต่อรูป) ครึ่งแรก รวมพระเถระ ๖ รูป เด่นด้วยพระภคุเถระผู้ง่วงล้มขณะเดินจงกรมแล้วเกิดโยนิโสมนสิการจนบรรลุอรหัตต์ และพระชัมพุกเถระผู้เล่าถึงการบำเพ็ญตบะสุดโต่งนาน ๕๕ ปี ก่อนถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง
Page 387–391 จตุกกนิบาต ตอนที่ ๒ (พระเถระ ๗-๑๒, จบนิบาต) จตุกกนิบาตครึ่งหลัง รวมพระเถระอีก ๖ รูปจนครบ ๑๒ รูป เด่นด้วยพระราหุลเถระ พระโอรสของพระพุทธเจ้า ผู้ประกาศตนว่าเพียบพร้อมด้วยคุณสมบัติทั้งความเป็นโอรสและความสิ้นอาสวะ
Page 392–403 ปัญจกนิบาต หมวดคาถา ๕ บทต่อรูป รวมพระเถระ ๑๒ รูป เด่นด้วยพระราชทัตตเถระผู้เจริญอสุภกรรมฐานจากซากศพในป่าช้า พระคิริมานันทเถระผู้กล่าวคาถาเปรียบกุฏิสงบกับสายฝน พระวัฑฒเถระผู้มารดาชี้ทางธรรมให้ และนทีกัสสป คยากัสสป (สองในสามพี่น้องชฎิลผู้เลิกบูชาไฟ) วักกลิ วิชิตเสน โสณกุฏิกัณณ และโกสิยะ
Page 404 อุรุเวลกัสสปเถรคาถา (เปิดฉักกนิบาต) พระอุรุเวลกัสสปเถระ อดีตชฎิลผู้เป็นพี่ใหญ่ในสามพี่น้องกัสสป เล่าถึงความหยิ่งทะนงที่มีต่อพระพุทธเจ้าก่อนถูกทรมานด้วยปาฏิหาริย์จนสังเวชใจ จึงละลัทธิบูชายัญมาบวชและบรรลุวิชชา ๓
Page 405–417 ฉักกนิบาต (ส่วนที่เหลือ) ฉักกนิบาตส่วนที่เหลือ รวมพระเถระ ๑๓ รูป มีเนื้อหาหลากหลาย เช่น เตกิจฉกานิเถระโต้ตอบมารผู้มาหลอกล่อ มาลุงกยบุตรเถระเปรียบตัณหาดุจเถาย่านทราย มิคชาลเถระสรรเสริญพระธรรม และสัพพกามีเถระเห็นโทษในกาม
Page 418–423 สัตตกนิบาต สัตตกนิบาต มีพระเถระ ๕ รูป เด่นคือสุนทรสมุทรเถระผู้เอาชนะการยั่วยวนของหญิงแพศยา ลกุณฏกภัททิยเถระผู้ถูกดูหมิ่นรูปร่างแต่ทรงคุณธรรม และสรภังคเถระผู้กล่าวถึงพระพุทธเจ้า ๗ พระองค์ในอดีตที่ทรงแสดงอริยสัจ ๔ เช่นเดียวกัน
Page 424–425 มหากัจจายนเถรคาถา (เปิดอัฏฐกนิบาต) พระมหากัจจายนเถระ อัครสาวกผู้เลิศด้านอธิบายความย่อให้พิสดาร เริ่มอัฏฐกนิบาตด้วยคำสอนไม่ให้ภิกษุก่อสร้างมากหรือประจบตระกูล และสอนว่าบุคคลย่อมเป็นเช่นที่ตนเป็นจริง มิใช่ตามคำพูดของผู้อื่น
Page 425–428 อัฏฐกนิบาต (ส่วนที่เหลือ) อัฏฐกนิบาตส่วนที่เหลือ มีพระสิริมิตตเถระสอนเรื่องภิกษุผู้ไม่โกรธไม่มีมายาย่อมไม่เศร้าโศก และพระมหาปันถกเถระ (พี่ชายจูฬปันถก) เล่าความสังเวชครั้งแรกที่เข้าเฝ้าพระศาสดาจนออกบวชและบรรลุอรหัตต์
Page 429–431 นวกนิบาต นวกนิบาต มีพระภูตเถระรูปเดียว กล่าวคาถา ๙ บทเปรียบเทียบว่าความยินดีใดๆ ในโลก ก็ไม่ประเสริฐเท่าความยินดีในวิปัสสนา มรรค และผล
Page 432–433 กาฬุทายีเถรคาถา (เปิดทสกนิบาต) พระกาฬุทายีเถระ สหายเก่าของเจ้าชายสิทธัตถะ กราบทูลเชิญพระพุทธเจ้าเสด็จกลับกรุงกบิลพัสดุ์ด้วยคาถาพรรณนาความงามของฤดูกาลและหมู่ไม้ผลิดอก แล้วกล่าวสรรเสริญพระพุทธคุณ
Page 434–442 ทสกนิบาต (ส่วนที่เหลือ) ทสกนิบาตส่วนที่เหลือ รวม ๖ รูป มีเอกวิหาริยเถระใฝ่อยู่ป่าผู้เดียว มหากัปปินเถระผู้เจริญอานาปานสติจนจิตผ่องแผ้ว จูฬปันถกเถระผู้เคยถูกดูหมิ่นว่าโง่แต่เนรมิตกายพันกายได้ และวังคันตปุตตอุปเสนเถระสอนธุดงควัตร
Page 443–444 เอกาทสกนิบาต เอกาทสกนิบาต มีพระสังกิจจเถระรูปเดียว ตอบอุบาสกผู้ชวนให้ลงจากภูเขาในฤดูฝนว่าความสงัดเป็นที่ต้องการของผู้เจริญฌาน จนบรรลุกิจแล้วรอคอยเวลาปรินิพพานอย่างสงบ
Page 445–448 ทวาทสกนิบาต ทวาทสกนิบาต มี ๒ รูป พระสีลวเถระแสดงธรรมยาวเปรียบศีลเป็นบ่อเกิดคุณความดี ส่วนพระสุนีตเถระ อดีตคนงานเก็บขยะวรรณะต่ำ เล่าว่าได้พบพระพุทธเจ้า ทูลขอบวชและบรรลุวิชชา ๓ จนเทวดาและพรหมมาน้อมนมัสการ
Page 449–450 เตรสกนิบาต เตรสกนิบาต มีพระโสณโกฬิวิสเถระรูปเดียว อดีตเศรษฐีบุตรผู้บำเพ็ญเพียรจนเท้าแตก พระศาสดาทรงแสดงธรรมอุปมาด้วยสายพิณ (ไม่ตึงไม่หย่อนเกินไป) สอนเรื่องความพอดีของความเพียร
Page 451–454 จุททสกนิบาต นิบาตว่าด้วยพระเถระผู้มีคาถา ๑๔ คาถา ประกอบด้วยพระขทิรวนิยเรวตเถระ ผู้เจริญเมตตาไม่มีประมาณ กับพระโคทัตตเถระ ผู้แสดงธรรมคู่ตรงข้าม สอนให้ไม่ติดในโลกธรรมดุจหยาดน้ำบนใบบัว
Page 455–459 โสฬสกนิบาต นิบาตว่าด้วยพระเถระผู้มีคาถา ๑๖ คาถา มีพระอัญญาโกณฑัญญเถระ ปฐมสาวกผู้บรรลุธรรมก่อนใคร กล่าวคาถาเรื่องอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา และพระอุทายีเถระ ผู้กล่าวคาถาสรรเสริญพระพุทธเจ้าด้วยอุปมาพญาช้าง
Page 460–462 วีสตินิบาต: พระอธิมุตตเถระ กับหัวหน้าโจร เรื่องพระอธิมุตตเถระถูกกลุ่มโจรจับตัวจะฆ่าบูชายัญ แต่ท่านไม่หวาดกลัวเพราะสิ้นตัณหาและสังโยชน์แล้ว ท่านแสดงธรรมโปรดหัวหน้าโจรจนโจรทั้งหมดวางอาวุธและขอบวช
Page 463–465 วีสตินิบาต: พระปาราปริยเถระ (รูปที่ ๑) พระปาราปริยเถระ (รูปที่ ๑) นั่งเข้าฌานแล้วพิจารณาว่าคนควรประพฤติอย่างไรจึงจะไม่เบียดเบียนใคร ท่านสอนเรื่องการสำรวมอินทรีย์ทั้ง ๖ พร้อมอุปมาร่างกายว่าเหมือนมีดโกนทาน้ำผึ้ง
Page 465–468 วีสตินิบาต: พระเตลกานิเถระ พระเตลกานิเถระเล่าถึงความทุกข์ทรมานก่อนบวช เปรียบตนเหมือนปลาติดเบ็ด ถูกลูกศรคือทิฏฐิ ๓๐ ประเภทเสียบแทงใจ จนได้พบพระพุทธเจ้าผู้ประทานบันไดคือธรรมให้ข้ามพ้นห้วงน้ำใหญ่คือสงสารได้
Page 468–471 วีสตินิบาต: พระรัฏฐปาลเถระ พระรัฏฐปาลเถระแสดงธรรมแก่มารดาบิดาและพระเจ้าโกรัพยะ ว่าด้วยความไม่เที่ยงของร่างกาย ความโลภไม่รู้จักพอของมนุษย์แม้พระราชา และคาถาอันโด่งดังว่าปัญญาเท่านั้นประเสริฐกว่าทรัพย์
Page 472–476 วีสตินิบาต: พระมาลุงกยปุตตเถระ ว่าด้วยอายตนะ ๖ พระมาลุงกยบุตรเถระแสดงธรรมเรื่องอินทรียสังวรอย่างละเอียด แยกอธิบายทีละอายตนะทั้ง ๖ เปรียบเทียบผู้หลงในอารมณ์ว่าห่างไกลนิพพาน กับผู้มีสติสำรวมว่าอยู่ใกล้นิพพาน
Page 476–480 วีสตินิบาต: พระเสลเถระ (เสลสูตร) พระเสลพราหมณ์ (ครั้งเป็นคฤหัสถ์) สดุดีพระพุทธเจ้าด้วยลักษณะมหาบุรุษ เชิญให้ทรงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ แต่พระพุทธเจ้าตรัสว่าพระองค์เป็นธรรมราชาผู้ยิ่งใหญ่กว่า เสลพราหมณ์พร้อมศิษย์ ๓๐๐ คนจึงขอบวชและบรรลุอรหัตภายใน ๗ วัน
Page 480–482 วีสตินิบาต: พระภัททิยกาฬิโคธาปุตตเถระ พระภัททิยกาฬิโคธาปุตตเถระ อดีตเจ้าศากยะผู้เคยมีชีวิตหรูหราขี่คอช้าง สละราชสมบัติออกบวช เปล่งอุทานความสุขในป่าซ้ำๆ ครองธุดงควัตรต่างๆ จนบรรลุความสิ้นสังโยชน์
Page 482–486 วีสตินิบาต: พระองคุลิมาลเถระ เรื่องราวอันโด่งดังของพระองคุลิมาลเถระ อดีตโจรฆาตกร ผู้สนทนากับพระพุทธเจ้าด้วยปริศนา 'ท่านหยุดแล้ว แต่เราไม่หยุด' จนวางดาบขอบวช ท่านกล่าวคาถาสำนึกในกรรมเก่า ตั้งจิตปรารถนาความปลอดภัยแก่สรรพสัตว์
Page 486–490 วีสตินิบาต: พระอนุรุทธเถระ พระอนุรุทธเถระ เอตทัคคะด้านทิพยจักษุ เล่าการสละความสุขทางโลก การเข้าฌานจนพระพุทธเจ้าเสด็จมาแสดงธรรมด้วยฤทธิ์ การระลึกชาติเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ ชาติ และการไม่นอนตลอด ๕๕ ปี ปิดท้ายด้วยการประกาศปรินิพพานของพระพุทธเจ้า
Page 491–495 วีสตินิบาต: พระปาราปริยเถระ (รูปที่ ๒) พยากรณ์ความเสื่อมของสงฆ์ พระปาราปริยเถระ (รูปที่ ๒) พยากรณ์ความเสื่อมของคณะสงฆ์ในอนาคตอย่างละเอียด เปรียบเทียบภิกษุในอดีตที่สันโดษมักน้อยกับภิกษุในอนาคตที่มักโกรธ ริษยา แสวงหาลาภสักการะ
Page 496–500 ติงสนิบาต: พระปุสสเถระ พยากรณ์ภัยพระศาสนา พระปุสสเถระตอบคำถามฤๅษีปัณฑรสโคตรเรื่องอนาคตของภิกษุสงฆ์ พยากรณ์ว่าภิกษุจะมักโกรธ อวดดี ยินดีทรัพย์สินและคนรับใช้ แล้วให้โอวาทว่าจงเป็นผู้ว่าง่าย มีเมตตา และเห็นความประมาทเป็นภัย
Page 500–506 ติงสนิบาต: พระสารีบุตรเถระ พระสารีบุตรเถระ อัครสาวกเบื้องขวา แสดงธรรมพยากรณ์อรหัตผล สอนเรื่องความพอประมาณในการฉัน จีวร ที่อยู่ ความไม่หวั่นไหวต่อสุขทุกข์ การคบบัณฑิต และคาถาเปรียบความหลุดพ้นของพระพุทธเจ้าว่าไม่มีสิ่งใดเทียบได้
Page 506–511 ติงสนิบาต: พระอานนทเถระ (ปิดติงสนิบาต) พระอานนทเถระสอนการคบบัณฑิตและหลีกเลี่ยงคนพาล พรรณนาความไม่จีรังของร่างกาย รำลึกการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าด้วยเมตตากาย วาจา ใจตลอด ๒๕ ปี ความเศร้าสะพรึงกลัวเมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพาน ปิดท้ายด้วยสรุปติงสนิบาต ๓ พระเถระรวม ๑๐๕ ภาษิต
Page 512–517 จัตตาฬีสนิบาต: มหากัสสปเถรคาถา พระมหากัสสปเถระเดียวในนิบาตนี้ สอนไม่ให้คลุกคลีหมู่คณะและตระกูล เล่าเรื่องบิณฑบาตจากบุรุษโรคเรื้อนโดยไม่รังเกียจ พรรณนาความรื่นรมย์แห่งถ้ำเขาที่บำเพ็ญฌาน
Page 518–527 ปัญญาสนิบาต: ตาลปุฏเถรคาถา พระตาลปุฏเถระเดียวในนิบาตนี้ ตอนต้นเป็นบทตรึกใฝ่ฝันชีวิตสมณะในป่าเขาแบบซ้ำ 'เมื่อไรหนอ' ตอนหลังเป็นบทโต้ตอบอันโด่งดังกับ 'จิต' ที่เคยชักจูงให้บวชแล้วภายหลังกลับลังเล ท่านตัดพ้อและตั้งใจข่มจิตไว้ในอำนาจดุจควาญช้างฝึกช้างตกมัน
Page 528–537 สัฏฐินิบาต: มหาโมคคัลลานเถรคาถา พระมหาโมคคัลลานเถระเดียวในนิบาตนี้ สอนหญิงแพศยาให้เห็นความไม่งามของร่างกาย ปรารภการปรินิพพานของพระสารีบุตร แสดงฤทธิ์เขย่าปราสาทด้วยปลายนิ้วเท้า และคุกคามพญามารกัณหมารที่ป่าเภสกฬาวันจนมารหนีหายไป
Page 538–550 มหานิบาต: วังคีสเถรคาถา (จบเถรคาถาทั้งเล่ม) พระวังคีสเถระเดียวในนิบาตนี้ ตอนต้นข่มความกำหนัดเมื่อเห็นสตรีแต่งกายงาม สรรเสริญวาจาสุภาษิตและพระสารีบุตร ชมเชยพระศาสดาและหมู่สงฆ์ในวันปวารณา ปิดท้ายเถรคาถาทั้งเล่มด้วยสรุปรวมพระเถระ ๒๖๔ รูป ๑,๓๖๐ ภาษิต
Page 551–556 เถรีคาถา เอกกนิบาต ขึ้นต้นคัมภีร์เถรีคาถาใหม่พร้อมคำนอบน้อมพระพุทธเจ้า เอกกนิบาตรวมภาษิตสั้นบทเดียวของพระเถรี ๑๘ รูป เช่น มุตตา ปุณณา ติสสา ธีรา มิตตา ภัทรา อุปสมา ธัมมทินนา วิสาขา สุมนา อุตตรา ธัมมา สังฆา ส่วนใหญ่เป็นพุทธโอวาทตรัสสอนให้หลุดพ้นจากโยคกิเลสและถอนตัณหา
Page 557–560 เถรีคาถา ทุกนิบาต นิบาตภาษิต ๒ บทของพระเถรี ๑๐ รูป เช่น อภิรูปนันทา (สอนอสุภกรรมฐาน) เชนตา สุมังคลมาตา อัฑฒกาสี จิตตา เมตติกา มิตตา อภยมาตุ อภยา และสามา หลายท่านเล่าประสบการณ์เจ็บป่วยหรือชราภาพแต่ยังบรรลุธรรมได้ด้วยความไม่ประมาท
Page 561–565 เถรีคาถา ติกนิบาต นิบาตภาษิต ๓ บทของพระเถรี ๘ รูป เด่นด้วยอุพพิรีเถรีที่พระพุทธเจ้าทรงปลอบให้คลายโศกเรื่องธิดาด้วยอุทาหรณ์ธิดา ๘๔,๐๐๐ คนชื่อชีวาที่ถูกเผาในป่าช้าเดียวกัน และเสลาเถรีกับโสมาเถรีที่โต้ตอบพญามารผู้ท้าทายว่าสตรีมีปัญญาไม่พอบรรลุธรรม จบด้วย 'ติกนิบาต จบ'
Page 566 เถรีคาถา จตุกกนิบาต - ภัททกาปิลานีเถรี คาถา ๔ บทของพระภัททกาปิลานีเถรี ชายาเก่าของพระมหากัสสปเถระ ผู้บวชพร้อมกันแล้วต่างบรรลุวิชชา ๓ เถรีสรรเสริญคุณของพระมหากัสสปะว่าเป็นทายาทแท้ของพระพุทธเจ้า
Page 567–573 เถรีคาถา ปัญจกนิบาต ตอนต้น คาถา ๕ บทของพระเถรี ๙ รูป ตั้งแต่อัญญตราเถรี วิมลาอดีตหญิงคณิกา สีหาเถรีผู้เกือบผูกคอตายแต่กลับบรรลุธรรม สุนทรีนันทาที่พระศาสดาทรงแสดงอสุภกัมมัฏฐานให้ นันทุตตราอดีตผู้บูชาไฟ มิตตากาฬี สกุลา โสณาผู้มีบุตร ๑๐ คน และภัททากุณฑลเกสาอดีตปริพาชิกา
Page 574–575 ปฏาจาราเถรี ศิษย์ ๓๐ รูป และจันทาเถรี พระปฏาจาราเถรีสอนศิษย์ภิกษุณี ๕๐๐ รูปเรื่องความสูญเสียบุตร นำไปสู่ศิษย์ ๓๐ รูปบรรลุอรหัตต์พร้อมกันในคืนเดียวหลังฟังโอวาท และปิดท้ายด้วยจันทาเถรี อดีตขอทาน ๗ ปีผู้ปฏาจาราบวชให้จนบรรลุวิชชา ๓
Page 576–578 เถรีคาถา ฉักกนิบาต ตอนต้น คาถา ๖ บท เริ่มจากปฏาจาราเถรีปลอบโยนศิษย์ ๕๐๐ รูปผู้โศกเศร้าถึงบุตรด้วยหลักไตรลักษณ์ วาสิฏฐีเถรีอดีตหญิงบ้าเพราะสูญเสียครอบครัว และเขมาเถรีปฏิเสธคำยั่วยวนของมารด้วยคาถา 'กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว'
Page 578–580 ฉักกนิบาต - สุชาดาและอโนปมาเถรี สุชาดาเถรีอดีตหญิงงามผู้แวะเข้าไปในป่าอัญชันแล้วพบพระพุทธเจ้าจนบรรลุวิชชา ๓ และอโนปมาเถรีธิดาเศรษฐีผู้มีผู้มาสู่ขอมากมายแต่กลับเลือกบวชและบรรลุอนาคามิผลทันทีที่ฟังธรรม
Page 580–581 มหาปชาปติโคตมีเถรีคาถา คาถาสดุดีพระพุทธคุณของพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี พระน้านางและพระมารดาเลี้ยงของพระพุทธเจ้า ภิกษุณีรูปแรกในพระศาสนา ทรงกล่าวถึงการบรรลุนิโรธ การเจริญมรรคมีองค์ ๘ และยกย่องพระนางมหามายาที่ประสูติพระโคดม
Page 581–583 คุตตาเถรีและวิชยาเถรี พระศาสดาทรงแสดงธรรมเตือนพระคุตตาเถรีเรื่องการละสังโยชน์เบื้องต่ำและเบื้องสูง และพระวิชยาเถรีผู้เข้าไปหาพระเขมาภิกษุณีจนได้ฟังธรรมแล้วบรรลุวิชชา ๓ ภายใน ๗ วัน
Page 584–586 เถรีคาถา สัตตกนิบาต คาถา ๗ บทของอุตตราเถรี (ศิษย์ปฏาจารา) จาลาเถรี และอุปจาลาเถรี ผู้โต้ตอบคำยั่วยวนของมารด้วยการแสดงอริยสัจ ๔ และประกาศชัยชนะเหนือมารอย่างมั่นคง
Page 587 เถรีคาถา อัฏฐกนิบาต - สีสูปจาลาเถรี คาถา ๘ บทเดียวของพระสีสูปจาลาเถรี ผู้ปฏิเสธคำเชิญชวนของมารให้ปรารถนาเกิดในหมู่เทพ ด้วยการชี้ให้เห็นว่าเทวดาทุกชั้นยังเวียนว่ายตายเกิด มีแต่ธรรมของพระพุทธเจ้าเท่านั้นที่ไม่หวั่นไหว
Page 588–589 เถรีคาถา นวกนิบาต - วัฑฒมาตาเถรี บทสนทนาสอนธรรมระหว่างพระวัฑฒมาตาเถรีกับพระวัฑฒเถระผู้เป็นบุตร มารดาสอนให้ลูกพอกพูนมรรคจนลูกสำนึกและตนเองก็ประกาศว่าได้บรรลุวิชชา ๓ เช่นกัน
Page 590–591 เถรีคาถา เอกาทสกนิบาต - กีสาโคตมีเถรี คาถา ๑๑ บทของพระกีสาโคตมีเถรี สลับกับยักขินีและพระปฏาจาราเถรีที่เล่าเรื่องความสูญเสียบุตรและสามีของตน สะท้อนธรรมะเรื่องอนิจจังแห่งชีวิตและการเดินตามอริยมรรคมีองค์ ๘
Page 592–593 เถรีคาถา ทวาทสกนิบาต - อุบลวัณณาเถรี คาถา ๑๒ บทของพระอุบลวัณณาเถรี เอตทัคคะด้านฤทธิ์ เล่าที่มาการบวชจากความสลดใจที่มารดาและธิดามีสามีร่วมกัน แล้วแสดงฤทธิ์ท้าทายมารผู้มาก่อกวนขณะนั่งอยู่โคนต้นไม้จนมารพ่ายแพ้
Page 594–595 เถรีคาถา โสฬสกนิบาต - ปุณณาเถรี คาถา ๑๖ บทของพระปุณณาเถรี อดีตทาสีตักน้ำผู้โต้วาทะกับพราหมณ์เรื่องการอาบน้ำล้างบาป ชี้ให้เห็นว่าสัตว์น้ำก็ไม่พ้นบาปเพราะการแช่น้ำ จนพราหมณ์เลื่อมใสถึงพระรัตนตรัยและบวชได้วิชชา ๓
Page 596–599 เถรีคาถา วีสตินิบาต - อัมพปาลีเถรี คาถา ๒๐ บทอันเลื่องชื่อของพระอัมพปาลีเถรี อดีตนางคณิกาแห่งเวสาลี พรรณนาความเสื่อมของอวัยวะทุกส่วนจากวัยสาวสู่วัยชราทีละส่วน ตอกย้ำสัจธรรมแห่งพระพุทธพจน์ว่าไม่แปรผัน
Page 600–603 วีสตินิบาต - โรหิณีเถรี บทสนทนาระหว่างพระโรหิณีเถรีกับบิดาพราหมณ์ผู้สงสัยว่าเหตุใดธิดาจึงรักใคร่สมณะนัก เถรีอธิบายคุณธรรมของสมณะทีละข้อจนบิดาเลื่อมใสถึงไตรสรณคมน์และบวชได้วิชชา ๓ ด้วยตนเอง
Page 603–606 วีสตินิบาต - จาปาเถรี เรื่องราวของนางจาปาและอุปกาชีวก (ปริพาชกที่เคยพบพระพุทธเจ้าหลังตรัสรู้ใหม่ๆ) ผู้เป็นสามีภรรยากัน โต้ตอบกันด้วยคาถาจนอุปกาไปเฝ้าพระพุทธเจ้าที่แม่น้ำเนรัญชราและบวชบรรลุวิชชา ๓ ส่วนจาปาก็บวชตามภายหลัง
Page 607–611 วีสตินิบาต - สุนทรีเถรี เรื่องราวครอบครัววาสิฏฐีและสุชาตพราหมณ์ผู้สูญเสียบุตรชายจนพากันไปฟังธรรมที่มิถิลาแล้วบวชบรรลุวิชชา ๓ ธิดาสุนทรีจึงตัดสินใจบวชตามและเดินทางไปกราบทูลพระศาสดาที่สาวัตถีจนได้รับคำชม 'เธอมาดีแล้ว'
Page 611–615 วีสตินิบาต - สุภากัมมารธีตุเถรี คาถายาวของธิดาช่างทองผู้บรรยายโทษของเงินทองและกามคุณอย่างละเอียดพิสดารหลายแง่มุม ก่อนบรรลุอรหัตตผลในวันที่ ๘ หลังบวช โดยมีพระอุบลวัณณาเถรีเป็นผู้แนะนำ
Page 616–621 ติงสนิบาต - สุภาชีวกัมพวนิกาเถรี เรื่องราวชื่อดังของพระสุภาเถรีผู้ถูกนักเลงเจ้าชู้ขวางทางในสวนมะม่วงของหมอชีวก โต้ตอบด้วยธรรมะเรื่องความไม่เที่ยงของร่างกายจนสุดท้ายควักดวงตาของตนมอบให้ชายผู้นั้นเพื่อพิสูจน์ความไม่ยึดติด
Page 622–628 จัตตาฬีสนิบาต - อิสิทาสีเถรี คาถา ๔๐ บทอันโด่งดังของพระอิสิทาสีเถรี เล่าประวัติชีวิตที่ถูกสามีถึง ๓ คนทอดทิ้งทั้งที่ไม่มีความผิด จนบวชและระลึกชาติเห็นกรรมเก่าจากการเป็นชู้ในอดีตชาติที่ส่งผลเป็นทุกข์ข้ามภพชาติหลายชาติ
Page 629–640 มหานิบาต - สุเมธาเถรี (ปิดท้ายเถรีคาถาและเล่ม ๒๖) คาถายาวที่สุดในเถรีคาถา เรื่องเจ้าหญิงสุเมธาแห่งมันตาวดีผู้ปฏิเสธการอภิเษกกับพระเจ้าอนิกรัต ตัดผมเข้าฌานจนบรรลุอรหัตต์ พร้อมเล่าปุพเพนิวาสญาณถึงบุญเก่าที่ถวายวิหาร จบด้วยโคลงปิดคัมภีร์ 'มหานิบาต จบบริบูรณ์ เถรีคาถา จบบริบูรณ์' สรุปว่ามีคาถารวม ๔๙๔ คาถา และพระเถรีสิ้นอาสวะกว่า ๑๐๐ รูป (หน้าสุดท้ายของเล่ม เป็นการปิดที่สมบูรณ์ ไม่มีการตัดขาด)