Middle Discourses: The First Fifty

Summarised by AI from the whole volume (48 topics) — click to jump to where a topic begins.

1. Page 1–10 มูลปริยายสูตร พระพุทธเจ้าทรงวิเคราะห์การรับรู้/ยึดถือธาตุ สัตว์ เทวดา จนถึงพระนิพพาน ผ่าน 8 ระดับบุคคล แสดงว่าพระอริยะกำหนดรู้แล้วไม่ยึดถือ ต่างจากปุถุชนที่ยึดมั่นทุกสิ่งแม้กระทั่งนิพพาน
2. Page 11–16 สัพพาสวสังวรสูตร ทรงแสดงวิธีละอาสวะ 7 ประการ ได้แก่ ทัสสนา สังวร ปฏิเสวนา ขันติ ปริวัชชนา วิโนทนา และภาวนา
3. Page 17–22 ธรรมทายาทสูตร ทรงสอนให้ภิกษุเป็นธรรมทายาทไม่ใช่อามิสทายาท พระสารีบุตรแสดงธรรม 16 ประการและมัชฌิมาปฏิปทาคืออริยมรรคมีองค์ 8
4. Page 23–31 ภยเภรวสูตร บทสนทนากับชาณุโสณีพราหมณ์เรื่องความน่ากลัวของป่า พระพุทธเจ้าทรงเล่าประสบการณ์ก่อนตรัสรู้จนถึงบรรลุวิชชา 3 ในคืนตรัสรู้
5. Page 32–42 อนังคณสูตร พระสารีบุตรแสดงบุคคล 4 จำพวกเรื่องกิเลส (อังคณะ) ผ่านตัวอย่างความปรารถนาลาภสักการะของภิกษุ 16 กรณี
6. Page 43–47 อากังเขยยสูตร ข้อที่พึงหวังได้ 17 อย่างสำหรับภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ตั้งแต่เป็นที่รักของเพื่อนจนถึงอาสวักขยญาณ
7. Page 48–51 วัตถูปมสูตร อุปมาจิตเศร้าหมองกับผ้าเปื้อนมลทิน อุปกิเลส 16 ประการ และเรื่องสุนทริกภารทวาชพราหมณ์ที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธการล้างบาปด้วยน้ำศักดิ์สิทธิ์
8. Page 52–62 สัลเลขสูตร พระมหาจุนทะทูลถามเรื่องทิฏฐิ ทรงชี้ว่าฌานไม่ใช่ธรรมขัดเกลากิเลสที่แท้จริง แล้วแสดงธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส 44 ข้อ
9. Page 63–72 สัมมาทิฏฐิสูตร พระสารีบุตรอธิบายความหมายของสัมมาทิฏฐิผ่าน 16 ปริยาย ตามรูปแบบปฏิจจสมุปบาท (เหตุเกิด-ความดับ-ทางดับ)
10. Page 73–88 มหาสติปัฏฐานสูตร ทรงแสดงสติปัฏฐาน 4 อย่างละเอียด (กายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา ธัมมานุปัสสนา) จบมูลปริยายวรรคที่ 1
11. Page 89–94 จูฬสีหนาทสูตร สมณะ 4 จำพวกมีเฉพาะในศาสนานี้ ทิฏฐิ 2 (ภวทิฏฐิ-วิภวทิฏฐิ) และอุปาทาน 4 ประการ
12. Page 95–113 มหาสีหนาทสูตร ตอบโต้สุนักขัตตะที่ติเตียนพระพุทธเจ้า ด้วยกำลังของตถาคต 10 เวสารัชชธรรม 4 กำเนิด 4 คติ 5 และการบำเพ็ญทุกรกิริยาอย่างละเอียดสยดสยอง
13. Page 114–122 มหาทุกขักขันธสูตร ทรงแสดงคุณ โทษ และการถ่ายถอน (นิสสรณะ) ของกาม รูป และเวทนา โดยพรรณนาโทษของกามและอุปมาซากศพ 9 ระยะ
14. Page 123–129 จูฬทุกขักขันธสูตร เจ้าศากยะมหานามะทูลถามเรื่องโลภะ โทสะ โมหะยังครอบงำจิตได้แม้เข้าใจธรรมแล้ว ต้องละกามด้วยการได้ปีติสุขจากฌาน
15. Page 130–139 อนุมานสูตร พระมหาโมคคัลลานะแสดงธรรม 16 ประการที่ทำให้เป็นคนว่ายากและว่าง่าย พร้อมอุปมาส่องกระจกดูสิวฝุ่นบนใบหน้า
16. Page 140–146 เจโตขีลสูตร ตะปูตรึงใจ 5 ประการและเครื่องผูกพันใจ 5 ประการ จบด้วยอุปมาแม่ไก่ฟักไข่ที่ลูกไก่ทำลายเปลือกออกมาได้เอง
17. Page 147–151 วนปัตถสูตร หลักเกณฑ์ว่าภิกษุควรอยู่หรือหลีกจากป่า บ้าน หรือบุคคลใด โดยพิจารณาจากความเจริญของสติสมาธิและความหาง่ายของปัจจัย 4 จบสีหนาทวรรคที่ 1
18. Page 152–159 มธุปิณฑิกสูตร พระมหากัจจานะอธิบายกระบวนการอายตนะ-ผัสสะ-เวทนา-สัญญา-วิตก-ปปัญจสัญญาสังขาอย่างละเอียด พระพุทธเจ้าทรงรับรองคำอธิบาย
19. Page 160–165 เทวธาวิตักกสูตร ทรงแยกวิตกเป็น 2 ฝ่าย (อกุศล-กุศล) พร้อมเล่าประสบการณ์บรรลุฌาน 4 และวิชชา 3 ในคืนตรัสรู้
20. Page 166–170 วิตักกสัณฐานสูตร วิธี 5 ประการกำจัดวิตกอกุศล พร้อมอุปมาช่างไม้ตอกลิ่ม ซากศพผูกคอ และคนแข็งแรงบีบคอคนอ่อนแอ จบสีหนาทวรรคที่ 2
21. Page 171–180 กกจูปมสูตร เรื่องนางเวเทหิกากับทาสีกาลี และโอวาทอุปมาด้วยเลื่อย (แม้โจรเลื่อยอวัยวะก็ไม่ควรมีจิตคิดร้าย)
22. Page 181–196 อลคัททูปมสูตร เรื่องอริฏฐภิกษุมีทิฏฐิผิด อุปมาจับงูพิษผิดวิธี/ถูกวิธี และธรรมเปรียบเหมือนแพที่ใช้ข้ามฟากไม่ควรแบกติดตัว
23. Page 197–207 วัมมิกสูตรและรถวิเนตสูตร ปริศนาจอมปลวก 15 ข้อที่เทวดาถามพระกุมารกัสสป และอุปมารถ 7 ผลัดอธิบายวิสุทธิ 7 ขั้นที่เป็นเพียงบันไดสู่อนุปาทาปรินิพพาน
24. Page 208–218 นิวาปสูตร อุปมามารกับพรานเนื้อที่ปลูกหญ้าล่อ ฝูงเนื้อ 4 กลุ่ม/สมณพราหมณ์ 4 พวก มีเพียงผู้ได้ฌานสมาบัติจริงเท่านั้นที่พ้นบ่วงมาร
25. Page 219–233 ปาสราสิสูตร (อริยปริเยสนาสูตร) การแสวงหาที่ประเสริฐ/ไม่ประเสริฐ พระพุทธเจ้าทรงเล่าพระประวัติการแสวงหาโพธิญาณด้วยพระองค์เองอย่างละเอียด จนถึงปฐมเทศนา
26. Page 234–244 จูฬหัตถิปโทปมสูตร อุปมารอยเท้าช้าง ความเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าที่เริ่มจากหลักฐานทางอ้อมก่อนเข้าใจธรรมผ่านการปฏิบัติจริง
27. Page 245–255 มหาหัตถิปโทปมสูตร พระสารีบุตรเปรียบอริยสัจ 4 กับรอยเท้าช้าง วิเคราะห์มหาภูตรูป 4 (ปฐวี อาโป เตโช) พร้อมอุปมาภัยพิบัติทางธรรมชาติ
28. Page 256–263 มหาสาโรปมสูตร ทรงปรารภพระเทวทัตต์ แสดงอุปมาพรหมจรรย์กับต้นไม้มีแก่น 5 ระดับ (กิ่งใบ-สะเก็ด-เปลือก-กระพี้-แก่น) แก่นแท้คือเจโตวิมุติที่ไม่กำเริบ
29. Page 264–271 จูฬสาโรปมสูตร พราหมณ์ปิงคลโกจฉะถามเรื่องครูทั้ง 6 ทรงแสดงอุปมาแก่นไม้ซ้ำ ขยายถึงฌาน 4 อรูปฌาน 4 จบโอปัมมวรรค
30. Page 272–279 จูฬโคสิงคสาลสูตร พระอนุรุทธ นันทิยะ กิมิละอยู่ร่วมกันอย่างสามัคคีในป่าโคสิงคสาลวัน ด้วยเมตตากายกรรม วจีกรรม มโนกรรม
31. Page 280–289 มหาโคสิงคสาลสูตร พระเถระผู้ใหญ่ 6 รูปสนทนาธรรมว่าภิกษุเช่นไรทำให้ป่าโคสิงคสาลวันงดงาม แต่ละท่านตอบตามคุณสมบัติของตน
32. Page 290–295 มหาโคปาลสูตร อุปมานายโคบาลผู้ไม่ฉลาด/ฉลาด กับองค์ 11 ประการที่ทำให้ภิกษุเจริญหรือไม่เจริญในธรรมวินัย
33. Page 296–300 จูฬโคปาลสูตรและเริ่มจูฬสัจจกสูตร อุปมานายโคบาลนำฝูงโคข้ามแม่น้ำคงคาเปรียบการข้ามกระแสมาร และเริ่มแนะนำสัจจกนิครนถ์นักโต้วาทะผู้อวดตัว
34. Page 301–309 จบจูฬสัจจกสูตร สัจจกท้าทายเรื่องอนัตตา ถูกท้าววชิรปาณีขู่ด้วยกระบองเพชรจนยอมรับความพ่ายแพ้ เปรียบตนเหมือนต้นกล้วยไม่มีแก่น
35. Page 310–324 มหาสัจจกสูตร พระพุทธเจ้าทรงเล่าพระประวัติการแสวงหาโมกขธรรมและการบำเพ็ญทุกรกิริยาอย่างอุกฤษฏ์ก่อนบรรลุฌาน 4 และวิชชา 3
36. Page 325–329 จูฬตัณหาสังขยสูตร ท้าวสักกะทูลถามข้อปฏิบัติสิ้นตัณหาโดยย่อ พระมหาโมคคัลลานะเขย่าเวชยันตปราสาททดสอบท้าวสักกะ
37. Page 330–348 มหาตัณหาสังขยสูตร ภิกษุสาติมีทิฏฐิผิดเรื่องวิญญาณ ทรงสอนปฏิจจสมุปบาทฉบับเต็มสายทั้งสายเกิดและสายดับ และเหตุปัจจัยการเกิดในครรภ์
38. Page 349–358 มหาอัสสปุรสูตร ธรรมที่ทำความเป็นสมณะและพราหมณ์ที่แท้จริง เริ่มจากหิริโอตตัปปะ ไปจนถึงฌาน 4 วิชชา 3 และสมัญญา 6 ของภิกษุผู้สิ้นอาสวะ
39. Page 359–363 จูฬอัสสปุรสูตร ข้อปฏิบัติของสมณะที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่รูปแบบภายนอก แต่อยู่ที่การละกิเลส 12 อย่างและเจริญพรหมวิหาร 4 จบมหายมกวรรค
40. Page 364–378 สาเลยยกสูตรและเวรัญชกสูตร ทรงแสดงอกุศลกรรมบถ 10 และกุศลกรรมบถ 10 พร้อมผลของกรรมแก่ชาวบ้านสาละและพราหมณ์คฤหบดีเมืองเวรัญชา (เนื้อหาเดียวกัน)
41. Page 379–386 มหาเวทัลลสูตร บทสนทนาเชิงอภิธรรมระหว่างพระมหาโกฏฐิกะกับพระสารีบุตร วิเคราะห์ปัญญา วิญญาณ เวทนา สัญญา และเจโตวิมุตติ 4 แบบ
42. Page 387–394 จูฬเวทัลลสูตร วิสาขอุบาสกถามพระธรรมทินนาภิกษุณีเรื่องสักกายทิฏฐิ อุปาทานขันธ์ 5 และลำดับการดับของสังขาร 3 ในสัญญาเวทยิตนิโรธ
43. Page 395–400 จูฬธรรมสมาทานสูตรและเริ่มมหาธรรมสมาทานสูตร ธรรมสมาทาน 4 แบบตามสุข-ทุกข์ในปัจจุบันและวิบาก พร้อมอุปมาเถามาลุวาทำลายต้นสาละ
44. Page 401–406 จบมหาธรรมสมาทานสูตร อุปมา 5 ข้อ (น้ำเต้าขมผสมยาพิษ นมส้ม-น้ำผึ้ง ฯลฯ) อธิบายผลกรรม 4 แบบอย่างเป็นรูปธรรม
45. Page 407–410 วีมังสกสูตร วิธีที่ภิกษุพึงตรวจสอบว่าพระตถาคตเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริงหรือไม่ ด้วยเหตุผลและการสังเกต ศรัทธาที่มีทัสสนะเป็นมูลจึงมั่นคง
46. Page 411–416 โกสัมพิยสูตร ทรงระงับความแตกแยกของภิกษุชาวโกสัมพีด้วยสาราณิยธรรม 6 ประการ และญาณ 7 ประการของพระโสดาบัน
47. Page 417–423 พรหมนิมันตนิกสูตร พกพรหมมีทิฏฐิว่าพรหมสถานเที่ยงยั่งยืน พระพุทธเจ้าเสด็จไปหักล้าง ทรงหายตัวท่ามกลางพรหมบริษัทเพื่อยืนยันความเป็นพระสัมมาสัมพุทธะ
48. Page 424–430 มารตัชชนียสูตร จบเล่มมูลปัณณาสก์ มารเข้าไปในท้องพระมหาโมคคัลลานะ ท่านเล่านิทานอดีตชาติที่เคยเป็นมารทูสีเบียดเบียนภิกษุสมัยพระกกุสันธพุทธเจ้าจนตกนรก จบจูฬยมกวรรคและจบเล่ม