ปัฏฐาน: นิวรณ์ชนิดไหนมาด้วยกัน และอะไรหนุนให้นิวรณ์เกิด
นีวรณทุกํนีวรณทุกะแบ่งธรรมเป็นสองฝ่าย คือธรรมที่เป็นนิวรณ์และธรรมที่ไม่ใช่นิวรณ์ ตัวอย่างในคัมภีร์บอกว่านิวรณ์ไม่ได้มาเ…
ใช้ในชีวิตประจำวัน
อภัยราชกุมารสูตร: หลักการพูด ๖ แบบ
อภยราชกุมารสุตฺตํ
พระพุทธเจ้าตรัสคำที่คนไม่ชอบฟังไหม — คำตอบคือทรงพูดเฉพาะสิ่งที่จริงและมีประโยชน์ และทรงรู้กาลที่จะพูด ไม่ว่าคนฟังจะชอบหรือไม่ชอบ
๖ ข้อ
ในอภัยราชกุมารสูตร มัชฌิมนิกาย นิครนถนาฏบุตรสอนอภัยราชกุมารให้ไปถามปัญหาสองเงื่อนว่า "พระตถาคตตรัสวาจาที่ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่นหรือไม่" ถ้าตอบว่าตรัส ก็จะถามว่าแล้วต่างจากคนธรรมดาอย่างไร ถ้าตอบว่าไม่ตรัส ก็จะถามว่าทำไมเคยพยากรณ์พระเทวทัตว่าจะไปอบาย
ขณะนั้นอภัยราชกุมารอุ้มเด็กอ่อนไว้บนตัก พระพุทธเจ้าตรัสถามว่า ถ้าเด็กนี้อมไม้หรือก้อนกรวดไว้ในปาก ท่านจะทำอย่างไร ทูลว่าจะรีบเอาออก แม้จะต้องใช้นิ้วควักจนเลือดออก เพราะเอ็นดูเด็ก ทรงตรัสว่าพระตถาคตก็เช่นเดียวกัน แล้วทรงแสดงวาจา ๖ แบบ ว่าแบบใดทรงพูดและแบบใดไม่ทรงพูด
-
๑
ไม่จริง ไม่มีประโยชน์ ไม่เป็นที่รัก — ไม่พูด อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ อปฺปิยา
วาจาที่ไม่จริง ไม่แท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่น พระตถาคตไม่ตรัส
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันคำใส่ร้ายหรือข่าวลือเชิงลบที่ไม่ได้ตรวจสอบ อยู่ในข้อนี้ทั้งหมด
-
๒
จริง แต่ไม่มีประโยชน์ ไม่เป็นที่รัก — ไม่พูด ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ อปฺปิยา
วาจาที่จริง แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และไม่เป็นที่รักของผู้อื่น พระตถาคตก็ไม่ตรัส
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันการยกความผิดเก่าของคนอื่นขึ้นมาพูดทั้งที่ไม่ช่วยอะไร แม้จะจริงก็ไม่ควรพูด
-
๓
จริง มีประโยชน์ แม้ไม่เป็นที่รัก — รู้กาลที่จะพูด ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ อปฺปิยา ... กาลญฺญู
วาจาที่จริง แท้ ประกอบด้วยประโยชน์ แม้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่น พระตถาคตทรงรู้กาลที่จะตรัสวาจานั้น
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันคำเตือนที่จำเป็นต้องพูด แม้คนฟังจะไม่ชอบ แต่ต้องเลือกเวลาและวิธีพูดที่เขารับได้ เหมือนการเอากรวดออกจากปากเด็กด้วยความเอ็นดู
-
๔
ไม่จริง ไม่มีประโยชน์ แม้เป็นที่รัก — ไม่พูด อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ ปิยา
วาจาที่ไม่จริง ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ แม้จะเป็นที่รักที่พอใจของผู้อื่น พระตถาคตไม่ตรัส
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันคำเยินยอเกินจริงหรือคำปลอบใจที่โกหก แม้คนฟังจะชอบ ก็ไม่ควรพูด
-
๕
จริง แต่ไม่มีประโยชน์ แม้เป็นที่รัก — ไม่พูด ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ ปิยา
วาจาที่จริง เป็นที่รักที่พอใจของผู้อื่น แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ พระตถาคตก็ไม่ตรัส
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเรื่องซุบซิบที่จริงและสนุก แต่ไม่ได้ช่วยให้ใครดีขึ้น เป็นตัวอย่างที่ชัดที่สุดของข้อนี้
-
๖
จริง มีประโยชน์ เป็นที่รัก — รู้กาลที่จะพูด ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ ปิยา ... กาลญฺญู
วาจาที่จริง แท้ ประกอบด้วยประโยชน์ และเป็นที่รักที่พอใจของผู้อื่น พระตถาคตทรงรู้กาลที่จะตรัสวาจานั้น
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันแม้คำชมที่จริงและมีประโยชน์ ก็ยังต้องรู้เวลา ชมต่อหน้าคนอื่นบางครั้งทำให้ผู้ถูกชมอึดอัดได้
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
หลักนี้ตอบคำถามที่หลายคนสับสน ว่าควรพูดความจริงที่คนไม่ชอบฟังไหม — คำตอบคือ ความจริงอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีประโยชน์ด้วย และต้องรู้จังหวะเวลา ส่วนความชอบหรือไม่ชอบของผู้ฟังไม่ใช่ตัวตัดสิน
และอีกด้านที่สำคัญเท่ากัน คือไม่ควรพูดสิ่งที่คนชอบฟังแต่ไม่จริงหรือไม่มีประโยชน์ เช่น คำเยินยอเกินจริง หรือเรื่องซุบซิบที่สนุกแต่ไร้สาระ อ่านคู่กับหน้าวาจาสุภาษิต ๕
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- อภัยราชกุมารสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๓ · หน้า ๗๐ ปัญหาสองเงื่อน อุปมาเด็กอมกรวด และวาจา ๖ ประเภท
- วาจาสูตร (ปัญจกนิบาต) ฉบับหลวง · เล่ม ๒๒ · หน้า ๒๐๐ องค์ ๕ ของวาจาสุภาษิต
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
เทวทูต ๕
ปญฺจ เทวทูตาทูตที่ชีวิตส่งมาเตือนเราอยู่ทุกวัน — เด็กแรกเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนถูกลงโทษ และคนตาย คำถามคือเราเห็นแล้วได้คิดอะไ…
นันทาเถริยาปทาน: บวชแต่กาย ใจยังติดรูป
นนฺทาเถริยาปทานํพระนันทาเถรี พระธิดาพระเจ้าสุทโธทนะผู้ได้ชื่อว่างามที่สุดคนหนึ่งในกบิลพัสดุ์ ออกบวชตามคำมารดาแต่ใจยังหลงรูป พร…
มหาโควินทสูตร: แบ่งแผ่นดินอย่างเป็นธรรม และวางตำแหน่งเมื่อถึงเวลา
มหาโควินฺทสุตฺตํมหาโควินทพราหมณ์ช่วยให้พระเจ้าเรณูรักษาสัญญาแบ่งราชสมบัติแก่สหาย แบ่งแผ่นดินเป็นเจ็ดส่วนเท่ากัน ยอมรับตรง ๆ ว่…