ຂໍ້ປະຕິບັດ

ອະທິກອນ 4: ແຍກໃຫ້ອອກວ່າກຳລັງມີເລື່ອງແບບໃດ

ຈັດຕາລີມານິ ພິກຂະເວ ອະທິກະລະນານິ

ພະວິໄນແບ່ງເລື່ອງທີ່ສົງຕ້ອງຈັດການເປັນ 4 ແບບ ຄື ຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງວ່າຫຍັງຖືກ ການກ່າວຫາວ່າໃຜເຮັດຜິດ ຄວາມຜິດທີ່ເກີດຂຶ້ນແທ້ ແລະ ກິດທີ່ສ່ວນລວມຕ້ອງເຮັດ ພ້ອມບອກຮາກເຫງົ້າຂອງແຕ່ລະແບບ ຊ່ວຍໃຫ້ແຍກເລື່ອງໃຫ້ອອກກ່ອນລົງມືແກ້

8 ຂໍ້

ໃນສະມະຖະຂັນທະກະ ຈູລະວັກ ພະວິໄນປິດົກ ມີເຫດການວ່າພິກຂຸກັບພິກຂຸນີວິວາດກັນ ແລະ ພະສັນນະເຂົ້າໄປແຊກແຊງເຂົ້າຂ້າງພິກຂຸນີ ແລ້ວວິວາດກັບພິກຂຸ ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງຕິຕຽນ ແລ້ວຕັດວ່າອະທິກອນມີ 4 ຢ່າງ ຄື ວິວາທາທິກອນ ອະນຸວາທາທິກອນ ອາປັດຕາທິກອນ ແລະ ກິດຈາທິກອນ

ອະທິກອນໃນທີ່ນີ້ໝາຍເຖິງເລື່ອງທີ່ສົງຕ້ອງຍົກຂຶ້ນມາຈັດການໃຫ້ລະງັບ ພະວິໄນອະທິບາຍຕໍ່ວ່າແຕ່ລະຢ່າງຄືຫຍັງ ມີຫຍັງເປັນມູນເຫດ ເປັນກຸສົນ ອະກຸສົນ ຫຼື ອັບພະຍາກົດໄດ້ແນວໃດ ແລະ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະຫຍັງແດ່

ລາຍລະອຽດທັງໝົດເປັນລະບຽບຂອງພິກຂຸສົງ ພະວິໄນເອງລະບຸວ່າ ການວິວາດ ຫຼື ກ່າວຫາກັນລະຫວ່າງແມ່ກັບລູກ ພໍ່ກັບລູກ ອ້າຍເອື້ອຍກັບນ້ອງ ຫຼື ໝູ່ກັບໝູ່ ບໍ່ນັບເປັນອະທິກອນໃນຄວາມໝາຍນີ້ ແຕ່ຫຼັກການແຍກປະເພດເລື່ອງກ່ອນແກ້ ນຳມາໃຊ້ກັບຄວາມຂັດແຍ່ງໃນຄອບຄົວ ບ່ອນເຮັດວຽກ ແລະ ຊຸມຊົນໄດ້ດີ

1

ວິວາທາທິກອນ: ຖຽງກັນວ່າຫຍັງຖືກ ວິວາທາທິກະລະນັງ

ພິກຂຸວິວາດກັນວ່າ ນີ້ເປັນທຳມະ ຫຼື ບໍ່ເປັນທຳມະ ເປັນວິໄນ ຫຼື ບໍ່ ພະຕະຖາຄົດຕັດໄວ້ ຊົງປະພຶດ ຫຼື ຊົງບັນຍັດໄວ້ຫຼືບໍ່ ເປັນອາບັດ ຫຼື ບໍ່ ອາບັດເບົາ ຫຼື ໜັກ ມີສ່ວນເຫຼືອ ຫຼື ບໍ່ ຊົ່ວຫຍາບ ຫຼື ບໍ່ ຄວາມບາດໝາງ ການຖຽງກັນຢ່າງຮຸນແຮງ ແລະ ການຍຶດໝັ້ນໃນເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າວິວາທາທິກອນ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ເມື່ອຖຽງກັນເລື່ອງຫຼັກການ ຫຼື ວິທີເຮັດວຽກ ຕົກລົງກັນກ່ອນວ່າກຳລັງລົມເລື່ອງ "ຫຍັງຖືກ" ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງ "ໃຜຜິດ"
2

ອະນຸວາທາທິກອນ: ກ່າວຫາວ່າມີຄົນເຮັດຜິດ ອະນຸວາທາທິກະລະນັງ

ພິກຂຸໂຈດພິກຂຸດ້ວຍສີລະວິບັດ ອາຈາລະວິບັດ ທິດຖິວິບັດ ຫຼື ອາຊີວະວິບັດ ທັງການກ່າວຫາ ການຟ້ອງຮ້ອງ ການຄ້ອຍຕາມ ແລະ ການຊ່ວຍເພີ່ມກຳລັງໃຫ້ການໂຈດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າອະນຸວາທາທິກອນ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ກ່ອນກ່າວຫາໃຜ ລະບຸໃຫ້ຊັດເຈນວ່າກ່າວຫາເລື່ອງຫຍັງ ມີຫຼັກຖານຫຍັງ ແລະ ລະວັງການໄປຊ່ວຍເສີມຂໍ້ກ່າວຫາຂອງຄົນອື່ນ ທັງທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ຂໍ້ເທັດຈິງ
3

ອາປັດຕາທິກອນ: ຄວາມຜິດທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ອາປັດຕາທິກະລະນັງ

ອາບັດ 5 ກອງ ຫຼື 7 ກອງ ເອີ້ນວ່າອາປັດຕາທິກອນ ມີມູນຄືສະມຸດຖານ 6 ໄດ້ແກ່ເກີດທາງກາຍ ທາງວາຈາ ຫຼື ປະກອບກັບຈິດໃນແບບຕ່າງໆ ພະວິໄນແຍກວ່າ ອາບັດທີ່ລະເມີດທັງຮູ້ ແລະ ຈົງໃຈເປັນອະກຸສົນ ສ່ວນທີ່ລະເມີດໂດຍບໍ່ຮູ້ ບໍ່ຈົງໃຈ ເປັນອັບພະຍາກົດ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ແຍກຄວາມຜິດພາດທີ່ຕັ້ງໃຈອອກຈາກທີ່ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ທັງສອງຢ່າງຕ້ອງແກ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນຕັດສິນຄົນເຮັດດ້ວຍນ້ຳໜັກເທົ່າກັນ
4

ກິດຈາທິກອນ: ວຽກທີ່ສ່ວນລວມຕ້ອງເຮັດ ກິດຈາທິກະລະນັງ

ໜ້າທີ່ທີ່ສົງຕ້ອງເຮັດຮ່ວມກັນ ຄືສັງຄະກຳຕັ້ງແຕ່ອະປະໂລກະນະກຳໄປຈົນເຖິງຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ເອີ້ນວ່າກິດຈາທິກອນ ມູນຂອງກິດຈາທິກອນມີຢ່າງດຽວຄືສົງ ສ່ວນກິດທີ່ສິດເຮັດຕໍ່ອາຈານ ຫຼື ອຸປັດຊາບໍ່ນັບເປັນອະທິກອນ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ການປະຊຸມຕັດສິນໃຈຮ່ວມກັນກໍຕ້ອງເຮັດໃຫ້ຖືກຂັ້ນຕອນ ຖ້າຂັ້ນຕອນບໍ່ຊັດເຈນ ເຖິງແມ່ນການຕັດສິນໃຈທີ່ດີກໍກາຍເປັນຕົ້ນເຫດຂອງຄວາມຂັດແຍ່ງໃໝ່ໄດ້
5

ຮາກຂອງການຖຽງ ແລະ ການໂຈດ 6 ຢ່າງ ສະ ວິວາທະມູລານິ

ມູນຂອງການວິວາດ ແລະ ການໂຈດໄດ້ແກ່ ມັກໂກດຜູກໂກດ ລົບຫຼູ່ຕີເທົ່າ ລິດສະຫຍາຕະໜີ່ ໂອ້ອວດມີມາຍາ ປາຖະໜາລາມົກເຫັນຜິດ ແລະ ຍຶດຄວາມເຫັນຕົນຖອນໄດ້ຍາກ ຜູ້ທີ່ເປັນເຊັ່ນນີ້ບໍ່ເຄົາລົບພະສາດສະດາ ພະທຳ ພະສົງ ແລະ ກໍ່ວິວາດໃນສົງ ຊົງສອນວ່າ ຖ້າເຫັນຮາກເຫຼົ່ານີ້ໃນຕົນ ຫຼື ໃນຜູ້ອື່ນ ໃຫ້ພະຍາຍາມລະ ຖ້າບໍ່ເຫັນ ກໍໃຫ້ປະຕິບັດເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມັນໄຫຼເຂົ້າມາໃນພາຍໜ້າ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ກ່ອນໂທດວ່າອີກຝ່າຍໜຶ່ງເລີ່ມເລື່ອງ ຖາມຕົນເອງວ່າມີຄວາມໂກດຄ້າງ ຄວາມອິດສາ ຫຼື ຄວາມຍຶດຄວາມຄິດຕົນເອງປົນຢູ່ໃນເລື່ອງນີ້ຫຼືບໍ່
6

ຖຽງດ້ວຍໃຈອະກຸສົນ ຫຼື ໃຈກຸສົນກໍໄດ້ ຕີນິປິ ອະກຸສະລະມູລານິ

ພະວິໄນລະບຸວ່າມູນຂອງການວິວາດ ແລະ ການໂຈດລວມເຖິງອະກຸສົນມູນ 3 ຄືເຮັດດ້ວຍຈິດໂລບ ໂກດ ຫຼົງ ແລະ ກຸສົນມູນ 3 ຄືເຮັດດ້ວຍຈິດບໍ່ໂລບ ບໍ່ໂກດ ບໍ່ຫຼົງ ແປວ່າການໂຕ້ແຍ້ງ ຫຼື ການຊີ້ຄວາມຜິດອາດມາຈາກໃຈທີ່ດີກໍໄດ້

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ການທັກທ້ວງເພື່ອນຮ່ວມງານບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຜິດ ກ່ອນເວົ້າໃຫ້ຖາມຕົນເອງວ່າຕອນນີ້ຢາກໃຫ້ວຽກດີຂຶ້ນ ຫຼື ຢາກເອົາຊະນະ
7

ຖືກໂຈດເພາະຮູບຮ່າງ ຫຼື ການເວົ້າ ກາໂຍປິ ອະນຸວາທາທິກະລະນັດສະ ມູລັງ

ພະວິໄນບອກວ່າກາຍ ແລະ ວາຈາກໍເປັນມູນຂອງການໂຈດໄດ້ ເຊັ່ນ ພິກຂຸບາງຮູບຜິວພັນບໍ່ງາມ ຮູບຮ່າງນ້ອຍ ເຈັບປ່ວຍເລື້ອຍໆ ຕາບອດ ຂາເສຍ ຫຼື ເປັນອຳມະພາດ ບາງຮູບເວົ້າບໍ່ດີ ເວົ້າບໍ່ຊັດ ແລ້ວຖືກໂຈດໂດຍອ້າງເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ສັງເກດວ່າເຮົາຈັບຜິດ ຫຼື ສົງໄສໃຜງ່າຍກວ່າຄົນອື່ນ ພຽງເພາະໜ້າຕາ ສຳນຽງ ຫຼື ຄວາມພິການຂອງລາວຫຼືບໍ່
8

ແຕ່ລະແບບມີວິທີລະງັບຂອງຕົນ ກະຕີຫິ ສະມະເຖຫິ ສຳມະຕິ

ວິວາທາທິກອນລະງັບດ້ວຍສຳມຸຂາວິໄນ ແລະ ເຍພຸຍຍະສິກາ ອະນຸວາທາທິກອນລະງັບດ້ວຍສຳມຸຂາວິໄນ ສະຕິວິໄນ ອະມູນຫະວິໄນ ແລະ ຕັດສະປາປິຍະສິກາ ອາປັດຕາທິກອນລະງັບດ້ວຍສຳມຸຂາວິໄນ ປະຕິນຍາຕະກະລະນະ ແລະ ຕິນະວັດຖາລະກະ ສ່ວນກິດຈາທິກອນລະງັບດ້ວຍສຳມຸຂາວິໄນຢ່າງດຽວ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ເລື່ອງຖຽງກັນວ່າຫຍັງຖືກ ແກ້ດ້ວຍການລົມພ້ອມໜ້າ ແລະ ຊອກຫາຂໍ້ຕົກລົງ ເລື່ອງກ່າວຫາ ຕ້ອງກວດສອບຂໍ້ເທັດຈິງ ສ່ວນເລື່ອງຄວາມຜິດທີ່ເກີດແລ້ວ ແກ້ດ້ວຍການຍອມຮັບ ຢ່າໃຊ້ວິທີດຽວກັບທຸກເລື່ອງ

ລອງໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ

ຄວາມຂັດແຍ່ງຫຼາຍເລື່ອງແກ້ບໍ່ຈົບ ເພາະມີຫຼາຍເລື່ອງປົນກັນໃນການລົມເທື່ອດຽວ ເຊັ່ນ ທີມຖຽງກັນວ່າວິທີໃດຖືກ (ຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງ) ມີຄົນບອກວ່າອີກຄົນໜຶ່ງເຮັດພາດ (ການກ່າວຫາ) ຄວາມຜິດພາດທີ່ເກີດຂຶ້ນແທ້ຍັງບໍ່ມີໃຜຍອມຮັບ (ຄວາມຜິດ) ແລະ ວຽກທີ່ຕ້ອງຕັດສິນໃຈຮ່ວມກັນກໍຄ້າງຢູ່ (ກິດ)

ລອງເລີ່ມການລົມເລື່ອງຍາກດ້ວຍຄຳຖາມວ່າ ເລື່ອງນີ້ເປັນແບບໃດ ແລ້ວລົມເທື່ອລະເລື່ອງ ແຕ່ລະແບບຕ້ອງຈັດການຕ່າງກັນ ການເອົາວິທີຂອງເລື່ອງໜຶ່ງໄປໃຊ້ກັບອີກເລື່ອງໜຶ່ງມັກເຮັດໃຫ້ຮ້າຍລົງ

ອີກຂໍ້ໜຶ່ງທີ່ຄວນຈື່ຄື ພະວິໄນບໍ່ໄດ້ເບິ່ງວ່າການໂຕ້ແຍ້ງເລວສະເໝີໄປ ການຖຽງກັນດ້ວຍໃຈທີ່ບໍ່ໂລບ ບໍ່ໂກດ ບໍ່ຫຼົງ ກໍມີ ສິ່ງທີ່ຕ້ອງເບິ່ງຄືໃຈທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຫຼາຍກວ່າຕົວການຖຽງ

ເຂົ້າສູ່ລະບົບເພື່ອບັນທຶກການອ່ານ