สุชาตชาดก: ลูกผู้ป้อนหญ้าวัวตาย เพื่อถอนลูกศรแห่งความโศกของพ่อ
ใช้ในชีวิตประจำวัน

สุชาตชาดก: ลูกผู้ป้อนหญ้าวัวตาย เพื่อถอนลูกศรแห่งความโศกของพ่อ

สุชาตชาตกํ

พ่อที่จมอยู่กับความโศกถึงปู่ได้สติเมื่อเห็นลูกเอาหญ้าไปป้อนวัวที่ตายแล้ว ลูกชี้ว่าวัวยังมีร่างครบ แต่ปู่ไม่เหลือแม้ร่าง ใครกันที่ร้องไห้ไร้ผลกว่า พ่อจึงหายโศก คาถาสรุปว่าผู้มีปัญญาและมีใจอนุเคราะห์ย่อมช่วยคนอื่นให้พ้นความโศกได้

๖ ข้อ

ในสุชาตชาดก ปัญจกนิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีคาถา ๕ บท บทแรกเป็นคำของพ่อที่ถามลูกว่า ทำไมจึงรีบเกี่ยวหญ้าสดมาบ่นเพ้อกับวัวแก่ที่ตายแล้วว่า "กินเถิด กินเถิด" วัวที่ตายแล้วไม่อาจลุกขึ้นเพราะหญ้าและน้ำ บทที่สองเป็นคำตอบของลูกว่า หัว เท้า หาง และหูของวัวยังอยู่ครบ ลูกจึงคิดว่าวัวอาจลุกขึ้น แต่หัวและมือเท้าของปู่ไม่ปรากฏเลย พ่อที่ร้องไห้อยู่ที่สถูปดินมิใช่คนไร้ความคิดยิ่งกว่าหรือ

สองบทต่อมาเป็นคำของพ่อว่า ลูกดับความร้อนใจของพ่อเหมือนเอาน้ำรดไฟ ถอนลูกศรคือความโศกที่เสียบอยู่ในใจออกได้แล้ว พ่อจะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้อีก บทสุดท้ายสรุปว่า ผู้มีปัญญา มีใจอนุเคราะห์ ย่อมทำให้คนพ้นจากความโศกได้ เหมือนสุชาตะทำให้บิดาพ้นจากความโศก

รายละเอียดของเรื่องมาจากอรรถกถาชาดก ตามอรรถกถา เมื่อปู่ตาย พ่อนำกระดูกมาทำสถูปดินไว้ในสวน เดินร่ำไห้อยู่ทุกวัน ไม่อาบน้ำ ไม่กินอาหาร ไม่ทำการงาน สุชาตกุมารจึงคิดอุบายไปวางหญ้าและน้ำไว้หน้าวัวที่ตาย ชาวบ้านไปบอกพ่อว่าลูกเป็นบ้า ความห่วงลูกทำให้พ่อลุกออกมา อรรถกถาเล่าเหตุปรารภว่าพระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้แก่กุฎุมพีที่เศร้าโศกเพราะบิดาตาย

  1. ๑

    ป้อนหญ้าให้วัวที่ตายแล้ว ขาท ขาทาติ ลปสิ

    พ่อถามลูกว่าทำไมจึงเอาหญ้าสดมาพูดกับวัวแก่ที่ตายแล้วว่ากินเถิด วัวที่ตายแล้วไม่อาจลุกขึ้นเพราะหญ้าและน้ำ พ่อเห็นความไร้ผลของการกระทำนี้ได้ทันทีเมื่อเป็นเรื่องของคนอื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สิ่งที่เรามองเห็นชัดเมื่อเป็นเรื่องของคนอื่น มักมองไม่เห็นเมื่อเป็นเรื่องของตัวเอง ลองถามว่าถ้าเพื่อนทำแบบที่เราทำอยู่ เราจะแนะนำเขาว่าอย่างไร

  2. ๒

    ใครกันที่ไร้ความคิดกว่า นนุ ตฺวญฺเญว ทุมฺมติ

    ลูกตอบว่าวัวยังมีหัว เท้า หาง และหูครบ จึงคิดว่ามันอาจลุกขึ้น แต่ปู่ไม่เหลือแม้หัวหรือมือเท้าให้เห็น พ่อที่ร้องไห้อยู่ที่สถูปดินมิใช่ไร้ความคิดยิ่งกว่าหรือ อรรถกถาอธิบายว่าลูกต้องการชี้ว่าสังขารมีความแตกไปเป็นธรรมดา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาต้องบอกความจริงที่ยากกับคนใกล้ชิด ลองใช้ตัวอย่างหรือคำถามที่ทำให้เขาเห็นเอง แทนการสรุปให้เขาว่า "คุณคิดผิด"

  3. ๓

    สอนด้วยการกระทำแทนคำเทศน์ มญฺเญ โคโณ สมุฏฺฐเห

    ตามอรรถกถา สุชาตะคิดว่าคนอื่นไม่สามารถทำให้พ่อได้สติ จึงใช้อุบาย ทำสิ่งที่ดูไร้เหตุผลให้พ่อเห็น เมื่อชาวบ้านไปบอกว่าลูกเป็นบ้า ความห่วงลูกทำให้พ่อลุกออกมาจากความโศก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าคำแนะนำตรง ๆ ไม่ได้ผลกับคนในบ้าน ลองหาวิธีอื่นที่เขาเปิดใจรับ เช่น ชวนทำกิจกรรมด้วยกัน หรือให้เขาเห็นผลจากเรื่องใกล้ตัว

  4. ๔

    ดับความร้อนใจเหมือนน้ำรดไฟ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ

    พ่อกล่าวว่าลูกรดตนผู้เร่าร้อนให้เย็นลง ดับความกระวนกระวายทั้งหมด เหมือนคนเอาน้ำรดไฟที่ติดเนยใส คำพูดที่ถูกจังหวะช่วยให้ใจที่ลุกเป็นไฟสงบลงได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเพื่อนกำลังเศร้าหนัก ช่วงแรกให้อยู่ข้าง ๆ ฟัง และช่วยเรื่องจำเป็น เช่น อาหารหรือธุระ คำพูดปลอบใจจะได้ผลเมื่อเขาพร้อมรับ

  5. ๕

    ถอนลูกศรแห่งความโศกออกแล้ว วีตโสโก อนาวิโล

    พ่อกล่าวว่าตนเป็นผู้ถอนลูกศรคือความโศกออกแล้ว ปราศจากความโศก ใจไม่ขุ่นมัว จะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้อีก เพราะได้ฟังคำของลูก ความโศกในที่นี้ถูกเปรียบเหมือนลูกศรที่เสียบคาใจ ต้องถอนออกจึงหาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความระลึกถึงคนที่จากไปยังมีได้ แต่ลองสังเกตว่าเรากลับมากิน นอน และทำหน้าที่ของตนได้หรือยัง นั่นคือสัญญาณว่าลูกศรเริ่มถูกถอนออก

  6. ๖

    ผู้มีปัญญาและมีใจอนุเคราะห์ช่วยคนพ้นความโศก เย โหนฺติ อนุกมฺปกา

    คาถาสุดท้ายสรุปว่า ผู้มีปัญญาที่มีใจอนุเคราะห์ย่อมทำคนให้พ้นจากความโศกได้ เหมือนสุชาตะทำให้บิดาพ้นจากความโศก ต้องมีทั้งปัญญาที่เห็นทาง และความหวังดีที่แท้จริง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนจะพูดอะไรกับคนที่กำลังเศร้า ถามตัวเองว่าเราพูดเพื่อช่วยเขา หรือเพื่อให้ตัวเองรู้สึกว่าได้พูดแล้ว

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ความโศกเมื่อคนที่รักจากไปเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ ชาดกนี้ไม่ได้ห้ามการร้องไห้ แต่ชี้ถึงความโศกที่ครอบงำจนหยุดดูแลตัวเองและหน้าที่ทั้งหมด ซึ่งในเรื่องเล่า พ่อไม่อาบน้ำ ไม่กินข้าว ไม่ทำงาน

บทเรียนสำหรับผู้ที่อยากช่วยคนกำลังโศกคือ สุชาตะไม่ได้เทศน์ยืดยาว แต่หาวิธีที่ทำให้พ่อเห็นเอง และทำด้วยใจอนุเคราะห์ ไม่ใช่เพื่อเยาะเย้ย การช่วยคนโศกต้องเลือกจังหวะและวิธีให้เหมาะกับคนคนนั้น

ถ้าความเศร้าหลังการสูญเสียยาวนานจนกินไม่ได้ นอนไม่หลับ หรือใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้เป็นเวลานาน การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเป็นทางที่เหมาะสม

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

สัทธัมมปฏิรูปกสูตร: ทองเทียมกับพระสัทธรรม

สทฺธมฺมปฏิรูปกสุตฺตํ

ทำไมเมื่อก่อนสิกขาบทน้อยแต่ผู้บรรลุมาก บัดนี้สิกขาบทมากแต่ผู้บรรลุน้อย — พระสัทธรรมหายไปเมื่อของเทียมเกิดขึ้น …

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้