ใช้ในชีวิตประจำวัน

กุลสูตร: สี่เหตุที่ทำให้ครอบครัวมั่งคั่งอยู่ได้ไม่นาน

กุลสุตฺตํ

ตระกูลที่ร่ำรวยแล้วจะตั้งอยู่ได้ไม่นานเพราะเหตุ ๔ อย่าง คือ ไม่ตามหาของที่หาย ไม่ซ่อมของที่ชำรุด ไม่รู้ประมาณในการกินใช้ และให้คนไม่มีศีลเป็นใหญ่ในบ้าน — ทำกลับกันก็เป็นเหตุให้ตั้งอยู่ได้นาน

๖ ข้อ

ในกุลสูตร จตุกกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ตระกูลใดก็ตามที่ถึงความเป็นใหญ่ในโภคทรัพย์แล้ว แต่ตั้งอยู่ได้ไม่นาน ล้วนเป็นเพราะเหตุ ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุใดเหตุหนึ่งในสี่อย่างนั้น

เหตุ ๔ อย่างคือ ไม่แสวงหาพัสดุที่หายไป ไม่ซ่อมแซมพัสดุที่เก่าคร่ำคร่า ไม่รู้จักประมาณในการบริโภค และตั้งสตรีหรือบุรุษผู้ทุศีลให้เป็นใหญ่ในบ้าน ส่วนตระกูลที่ตั้งอยู่ได้นาน ก็เพราะทำตรงกันข้ามทั้งสี่ข้อ หรือข้อใดข้อหนึ่ง

พระสูตรนี้สั้นมาก ไม่มีคาถาหรือเรื่องประกอบ แต่ใจความใกล้ตัวทุกบ้าน ครอบคลุมทั้งเรื่องของที่จับต้องได้ เรื่องการกินใช้ และเรื่องคุณธรรมของคนที่ดูแลบ้าน

๑

ร่ำรวยแล้วก็ยังเสื่อมได้ โภเคสุ มหตฺตํ ปตฺตานิ

พระสูตรพูดถึงตระกูลที่ถึงความเป็นใหญ่ในโภคทรัพย์แล้ว คือมีทรัพย์มากแล้ว ไม่ได้พูดถึงวิธีหาทรัพย์ แต่พูดถึงสิ่งที่ทำให้ทรัพย์ที่มีอยู่ตั้งอยู่ได้นานหรือไม่นาน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อรายได้เพิ่มขึ้น ให้ถามตัวเองด้วยว่าวิธีดูแลเงินและของในบ้านดีขึ้นตามหรือยัง ไม่ใช่ถามแค่ว่าจะหาเพิ่มได้อีกเท่าไร
๒

ตามหาของที่หาย นฏฺฐํ คเวสนฺติ

ข้อแรกคือแสวงหาพัสดุที่หายไป ตระกูลที่ไม่ตามหาของที่หาย ถูกนับเป็นตระกูลที่ตั้งอยู่ได้ไม่นาน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อของหาย เงินหายจากบัญชี หรือมีค่าใช้จ่ายที่ไม่รู้ที่มา ให้ตามดูจนรู้ว่าไปไหน และตรวจรายการบัตรหรือบริการรายเดือนที่ลืมยกเลิกเป็นระยะ
๓

ซ่อมของที่ชำรุด ชิณฺณํ ปฏิสงฺขโรนฺติ

ข้อที่สองคือซ่อมแซมพัสดุที่เก่าคร่ำคร่า ไม่ปล่อยของที่ยังซ่อมได้ให้ทรุดโทรมไปจนเสียเปล่า

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
หลังคารั่วนิดเดียว ท่อน้ำซึม หรือรถถึงรอบเช็ก ให้จัดการตั้งแต่ยังเป็นเรื่องเล็ก และซ่อมก่อนซื้อใหม่ถ้ายังคุ้ม
๔

รู้ประมาณในการกินใช้ ปริมิตปานโภชนา

ข้อที่สามคือรู้จักประมาณในการบริโภค ในบาลีใช้คำว่ามีการดื่มการกินที่มีขอบเขต ตระกูลที่กินดื่มใช้สอยอย่างไม่มีขอบเขตย่อมตั้งอยู่ได้ไม่นาน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ตั้งงบค่ากิน ค่าเที่ยว และงานเลี้ยงของบ้านให้ชัด สังสรรค์ได้ แต่อย่าให้เป็นรายจ่ายที่ขยายไปเรื่อย ๆ โดยไม่มีใครสังเกต
๕

ให้คนมีศีลเป็นผู้ดูแลบ้าน สีลวนฺตํ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาธิปจฺเจ ฐเปนฺติ

ข้อที่สี่คือตั้งสตรีหรือบุรุษผู้มีศีลให้เป็นใหญ่ในบ้าน พระสูตรกล่าวทั้งสตรีและบุรุษ เกณฑ์อยู่ที่ศีล ไม่ใช่เพศ ถ้าตั้งคนทุศีลให้เป็นผู้ดูแล ตระกูลก็ตั้งอยู่ได้ไม่นาน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ใครถือบัญชีหรือกุญแจบ้าน ใครเป็นผู้จัดการกิจการของครอบครัว ให้ดูที่ความซื่อสัตย์และศีล มากกว่าดูที่ความสนิทหรือความเก่งอย่างเดียว
๖

ข้อเดียวก็เป็นเหตุได้ เอเตสํ วา อญฺญตเรน

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ตระกูลที่ตั้งอยู่ได้ไม่นาน เป็นเพราะเหตุทั้งสี่ หรือเหตุใดเหตุหนึ่งในสี่ข้อนั้น และตระกูลที่ตั้งอยู่ได้นาน ก็เพราะเหตุทั้งสี่ฝ่ายดี หรือเหตุใดเหตุหนึ่งเช่นกัน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ไม่ต้องรอให้พร้อมทุกข้อจึงเริ่ม ลองดูว่าบ้านเราอ่อนข้อไหนที่สุด แล้วแก้ข้อนั้นก่อน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ทรัพย์ของครอบครัวไม่ได้หมดไปเพราะเหตุใหญ่ครั้งเดียวเสมอไป หลายครั้งหมดไปเพราะรูรั่วเล็ก ๆ ที่ปล่อยไว้ เช่น ของหายแล้วไม่ตาม ของเสียแล้วไม่ซ่อมแต่ซื้อใหม่ทุกครั้ง หรือใช้จ่ายเกินตัวไปเรื่อย ๆ

ข้อสุดท้ายสำคัญแต่มักถูกมองข้าม คนที่ถือเงินหรือตัดสินใจเรื่องทรัพย์ของบ้านควรเป็นคนมีศีล ซื่อสัตย์ ไม่ติดอบายมุข เพราะถ้าผู้ดูแลไม่ซื่อ ต่อให้ระวังสามข้อแรกดีแค่ไหน ทรัพย์ก็รั่วได้

พระสูตรไม่ได้บอกว่าต้องรวยจึงจะดี แต่บอกว่าเมื่อมีแล้วจะรักษาอย่างไร หลักนี้จึงใช้ได้กับครอบครัวทุกขนาด และใช้กับทรัพย์ส่วนรวม เช่น ของในที่ทำงานหรือในวัด ได้ด้วย

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน