โกสัมพิยชาดก: เมื่อทุกคนในวงทะเลาะคิดว่าตนไม่ใช่คนผิด
ใช้ในชีวิตประจำวัน

โกสัมพิยชาดก: เมื่อทุกคนในวงทะเลาะคิดว่าตนไม่ใช่คนผิด

โกสมฺพิยชาตกํ

คาถาที่ตรัสแก่หมู่ที่แตกกัน ทุกคนเสียงดังแต่ไม่มีใครคิดว่าตนเป็นคนพาล เวรไม่ระงับด้วยเวร แม้ศัตรูที่ร้ายกว่ายังคืนดีกันได้ และถ้าหาเพื่อนดีไม่ได้ อยู่ลำพังยังดีกว่า

๗ ข้อ

ในโกสัมพิยชาดก นวกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถากล่าวถึงหมู่ที่แตกกันว่า ทุกคนส่งเสียงอื้ออึงเหมือนกันหมด ไม่มีใครคิดว่าตนเป็นคนพาล พูดเก่งเหมือนบัณฑิต แต่ไม่รู้ว่าตนถูกความทะเลาะพาไป

จากนั้นเป็นคาถาที่รู้จักกันดีว่า ผู้ที่ผูกใจว่า "เขาด่าเรา ตีเรา ชนะเรา ลักของเรา" เวรย่อมไม่ระงับ เวรไม่ระงับด้วยเวร แต่ระงับด้วยความไม่มีเวร แล้วตั้งคำถามว่า คนที่ปล้นบ้านเมือง ฆ่ากัน ยังกลับมาสามัคคีกันได้ ทำไมพวกท่านจึงไม่สามัคคีกัน คาถาท้ายสรรเสริญการได้สหายผู้มีปัญญา และถ้าหาไม่ได้ ให้เที่ยวไปผู้เดียวเหมือนช้างในป่า ไม่ทำบาป

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าว่าพระพุทธเจ้าตรัสแก่ภิกษุชาวโกสัมพีที่แตกกันเป็นสองฝ่าย โดยทรงยกเรื่องพระเจ้าทีฆีติแห่งโกศลกับพระโอรส ซึ่งไม่แก้แค้นศัตรูที่ทำร้ายครอบครัว เมื่อภิกษุยังไม่ยอมฟัง จึงเสด็จหลีกไปประทับอยู่ลำพัง คาถาเรื่องเวรชุดเดียวกันนี้ปรากฏในทีฆีติโกสลชาดก ปัญจกนิบาตด้วย

  1. ๑

    ไม่มีใครคิดว่าตนเป็นคนพาล น พาโล โกจิ มญฺญถ

    คาถาแรกกล่าวว่า คนทั้งหลายส่งเสียงอื้ออึงเหมือนกันหมด ไม่มีสักคนที่รู้สึกว่าตนเป็นคนพาล เมื่อหมู่แตกกัน ก็ไม่มีใครคิดว่าหมู่แตกเพราะตนเองด้วย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่ออยู่ในความขัดแย้ง ให้ถามตัวเองก่อนว่า "ส่วนไหนของปัญหานี้มาจากเรา" แม้จะคิดว่าเราผิดน้อยกว่าก็ตาม

  2. ๒

    พูดเก่ง แต่ไม่รู้ว่าอะไรพาไป ปริมุฏฺฐา ปณฺฑิตาภาสา

    คนเหล่านั้นสติหลงลืม ทำทีเหมือนบัณฑิต ช่างพูด อยากพูดเท่าไรก็พูดไปเท่านั้น ถูกความทะเลาะพาไปแล้วก็ยังไม่รู้ว่าการทะเลาะนั้นเป็นโทษ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ารู้ตัวว่ากำลังพิมพ์ข้อความยาว ๆ เพื่อเอาชนะในการโต้เถียง ให้หยุดแล้วถามว่า เรากำลังแก้ปัญหา หรือกำลังถูกอารมณ์พาไป

  3. ๓

    ผูกใจเจ็บ เวรไม่สงบ เวรํ เตสํ น สมฺมติ

    ผู้ที่ผูกใจไว้ว่า "เขาด่าเรา เขาตีเรา เขาชนะเรา เขาลักของเรา" เวรของผู้นั้นย่อมไม่ระงับ ส่วนผู้ที่ไม่ผูกใจไว้อย่างนั้น เวรย่อมระงับ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าเราเล่าเรื่องที่ถูกทำร้ายซ้ำกี่ครั้ง ทุกครั้งที่เล่าคือการผูกปมให้แน่นขึ้น ลองเล่าให้น้อยลงเพื่อให้ใจได้พัก

  4. ๔

    เวรระงับด้วยความไม่มีเวร น หิ เวเรน เวรานิ

    ในกาลไหน ๆ เวรในโลกนี้ไม่เคยระงับด้วยการจองเวร แต่ระงับได้ด้วยความไม่มีเวร นี่เป็นธรรมที่มีมาแต่เก่าก่อน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่ออยากตอบโต้ให้สาสม ให้เลือกไม่ตอบโต้ในรอบนี้ การไม่ตอบโต้ไม่ได้แปลว่ายอมให้ถูกทำร้ายต่อ แต่หมายถึงไม่เติมเชื้อให้วงจรแก้แค้น

  5. ๕

    คนที่รู้ตัวจึงหยุดได้ มยเมตฺถ ยมามเส

    คนอื่น ๆ ไม่รู้ตัวว่า "พวกเรากำลังพากันพินาศอยู่ในที่นี้" ส่วนผู้ที่รู้ตัว ความขัดแย้งของเขาก็สงบลงได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในวงทะเลาะ ประโยคที่ช่วยได้มากคือ "ตอนนี้เรากำลังเสียกันทั้งคู่นะ" เพราะชวนให้ทุกฝ่ายเห็นความเสียหายร่วมกัน

  6. ๖

    ศัตรูที่หนักกว่ายังคืนดีกันได้ เตสมฺปิ โหติ สงฺคติ

    คนที่ปล้นแว่นแคว้น ชิงทรัพย์ ทำร้ายกันถึงชีวิต ยังกลับมาสามัคคีกันได้ แล้วทำไมพวกท่านจึงสามัคคีกันไม่ได้ คาถานี้เข้ากับเรื่องพระเจ้าทีฆีติที่อรรถกถาเล่าว่าทรงยกมาสอน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้สึกว่าเรื่องระหว่างเรากับพี่น้องหรือเพื่อนร่วมงานร้ายแรงจนคืนดีไม่ได้ ให้ลองเทียบกับคนที่เคยเป็นศัตรูกันจริง ๆ แต่ยังกลับมาคุยกันได้

  7. ๗

    หาเพื่อนดีไม่ได้ อยู่ลำพังดีกว่า เอกสฺส จริตํ เสยฺโย

    ถ้าได้สหายผู้มีปัญญา ประพฤติดี ก็ควรเที่ยวไปกับเขาอย่างมีสติ ถ้าไม่ได้ ก็ควรเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนช้างในป่า เพราะความเป็นสหายไม่มีในคนพาล เที่ยวไปผู้เดียวแต่ไม่ทำบาป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ากลุ่มเพื่อนชวนกันนินทาหรือทำสิ่งไม่ดีเป็นประจำ การออกมาอยู่เงียบ ๆ ก็ไม่ได้แปลว่าเราแพ้ ใช้เวลานั้นดูแลตัวเองและค่อย ๆ หาเพื่อนที่ดีกว่า

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ความขัดแย้งในกลุ่มไลน์ครอบครัว ในทีม หรือในชุมชน มักมีลักษณะเดียวกับที่คาถาพูดไว้ ทุกคนมั่นใจว่าตนถูก ทุกคนมีเหตุผลดี และไม่มีใครเห็นว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา

ชาดกนี้ให้ทางออกสองขั้น ขั้นแรกคือเลิกนับคะแนนว่าใครทำอะไรกับเรา เพราะการนับคือการผูกเวรไว้ ขั้นที่สองคือ ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมหยุดจริง ๆ การถอยออกมาอยู่อย่างสงบโดยไม่ทำร้ายใคร ดีกว่าการอยู่ร่วมวงทะเลาะต่อไป

การอยู่ลำพังในที่นี้ไม่ได้หมายถึงการตัดขาดจากทุกคน แต่หมายถึงไม่ร่วมวงกับคนที่ชวนกันทำผิด

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ภิกขุนีวิภังค์: เข้าบ้านใครก็บอกเขา จะกลับก็ลาเขา

สามิเก อนาปุจฺฉา

สามสิกขาบทต่อกันในอันธการวรรค นั่งในบ้านเขาแล้วกลับโดยไม่บอกลาจนเกิดเรื่องอาสนะหาย เข้าไปนั่งนอนหลังเที่ยงจนเจ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้