สุวรรณสามชาดก: ลูกผู้เลี้ยงพ่อแม่ตาบอด
สุวณฺณสามชาตกํสามะเลี้ยงพ่อแม่ตาบอดในป่า ถูกพระเจ้าปิลยักษ์ยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษขณะแบกหม้อน้ำ แต่ห่วงพ่อแม่ยิ่งกว่าบาดแผลของต…
โกสมฺพิยชาตกํ
คาถาที่ตรัสแก่หมู่ที่แตกกัน ทุกคนเสียงดังแต่ไม่มีใครคิดว่าตนเป็นคนพาล เวรไม่ระงับด้วยเวร แม้ศัตรูที่ร้ายกว่ายังคืนดีกันได้ และถ้าหาเพื่อนดีไม่ได้ อยู่ลำพังยังดีกว่า
ในโกสัมพิยชาดก นวกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถากล่าวถึงหมู่ที่แตกกันว่า ทุกคนส่งเสียงอื้ออึงเหมือนกันหมด ไม่มีใครคิดว่าตนเป็นคนพาล พูดเก่งเหมือนบัณฑิต แต่ไม่รู้ว่าตนถูกความทะเลาะพาไป
จากนั้นเป็นคาถาที่รู้จักกันดีว่า ผู้ที่ผูกใจว่า "เขาด่าเรา ตีเรา ชนะเรา ลักของเรา" เวรย่อมไม่ระงับ เวรไม่ระงับด้วยเวร แต่ระงับด้วยความไม่มีเวร แล้วตั้งคำถามว่า คนที่ปล้นบ้านเมือง ฆ่ากัน ยังกลับมาสามัคคีกันได้ ทำไมพวกท่านจึงไม่สามัคคีกัน คาถาท้ายสรรเสริญการได้สหายผู้มีปัญญา และถ้าหาไม่ได้ ให้เที่ยวไปผู้เดียวเหมือนช้างในป่า ไม่ทำบาป
ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าว่าพระพุทธเจ้าตรัสแก่ภิกษุชาวโกสัมพีที่แตกกันเป็นสองฝ่าย โดยทรงยกเรื่องพระเจ้าทีฆีติแห่งโกศลกับพระโอรส ซึ่งไม่แก้แค้นศัตรูที่ทำร้ายครอบครัว เมื่อภิกษุยังไม่ยอมฟัง จึงเสด็จหลีกไปประทับอยู่ลำพัง คาถาเรื่องเวรชุดเดียวกันนี้ปรากฏในทีฆีติโกสลชาดก ปัญจกนิบาตด้วย
คาถาแรกกล่าวว่า คนทั้งหลายส่งเสียงอื้ออึงเหมือนกันหมด ไม่มีสักคนที่รู้สึกว่าตนเป็นคนพาล เมื่อหมู่แตกกัน ก็ไม่มีใครคิดว่าหมู่แตกเพราะตนเองด้วย
เมื่ออยู่ในความขัดแย้ง ให้ถามตัวเองก่อนว่า "ส่วนไหนของปัญหานี้มาจากเรา" แม้จะคิดว่าเราผิดน้อยกว่าก็ตาม
คนเหล่านั้นสติหลงลืม ทำทีเหมือนบัณฑิต ช่างพูด อยากพูดเท่าไรก็พูดไปเท่านั้น ถูกความทะเลาะพาไปแล้วก็ยังไม่รู้ว่าการทะเลาะนั้นเป็นโทษ
ถ้ารู้ตัวว่ากำลังพิมพ์ข้อความยาว ๆ เพื่อเอาชนะในการโต้เถียง ให้หยุดแล้วถามว่า เรากำลังแก้ปัญหา หรือกำลังถูกอารมณ์พาไป
ผู้ที่ผูกใจไว้ว่า "เขาด่าเรา เขาตีเรา เขาชนะเรา เขาลักของเรา" เวรของผู้นั้นย่อมไม่ระงับ ส่วนผู้ที่ไม่ผูกใจไว้อย่างนั้น เวรย่อมระงับ
สังเกตว่าเราเล่าเรื่องที่ถูกทำร้ายซ้ำกี่ครั้ง ทุกครั้งที่เล่าคือการผูกปมให้แน่นขึ้น ลองเล่าให้น้อยลงเพื่อให้ใจได้พัก
ในกาลไหน ๆ เวรในโลกนี้ไม่เคยระงับด้วยการจองเวร แต่ระงับได้ด้วยความไม่มีเวร นี่เป็นธรรมที่มีมาแต่เก่าก่อน
เมื่ออยากตอบโต้ให้สาสม ให้เลือกไม่ตอบโต้ในรอบนี้ การไม่ตอบโต้ไม่ได้แปลว่ายอมให้ถูกทำร้ายต่อ แต่หมายถึงไม่เติมเชื้อให้วงจรแก้แค้น
คนอื่น ๆ ไม่รู้ตัวว่า "พวกเรากำลังพากันพินาศอยู่ในที่นี้" ส่วนผู้ที่รู้ตัว ความขัดแย้งของเขาก็สงบลงได้
ในวงทะเลาะ ประโยคที่ช่วยได้มากคือ "ตอนนี้เรากำลังเสียกันทั้งคู่นะ" เพราะชวนให้ทุกฝ่ายเห็นความเสียหายร่วมกัน
คนที่ปล้นแว่นแคว้น ชิงทรัพย์ ทำร้ายกันถึงชีวิต ยังกลับมาสามัคคีกันได้ แล้วทำไมพวกท่านจึงสามัคคีกันไม่ได้ คาถานี้เข้ากับเรื่องพระเจ้าทีฆีติที่อรรถกถาเล่าว่าทรงยกมาสอน
เมื่อรู้สึกว่าเรื่องระหว่างเรากับพี่น้องหรือเพื่อนร่วมงานร้ายแรงจนคืนดีไม่ได้ ให้ลองเทียบกับคนที่เคยเป็นศัตรูกันจริง ๆ แต่ยังกลับมาคุยกันได้
ถ้าได้สหายผู้มีปัญญา ประพฤติดี ก็ควรเที่ยวไปกับเขาอย่างมีสติ ถ้าไม่ได้ ก็ควรเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนช้างในป่า เพราะความเป็นสหายไม่มีในคนพาล เที่ยวไปผู้เดียวแต่ไม่ทำบาป
ถ้ากลุ่มเพื่อนชวนกันนินทาหรือทำสิ่งไม่ดีเป็นประจำ การออกมาอยู่เงียบ ๆ ก็ไม่ได้แปลว่าเราแพ้ ใช้เวลานั้นดูแลตัวเองและค่อย ๆ หาเพื่อนที่ดีกว่า
ความขัดแย้งในกลุ่มไลน์ครอบครัว ในทีม หรือในชุมชน มักมีลักษณะเดียวกับที่คาถาพูดไว้ ทุกคนมั่นใจว่าตนถูก ทุกคนมีเหตุผลดี และไม่มีใครเห็นว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา
ชาดกนี้ให้ทางออกสองขั้น ขั้นแรกคือเลิกนับคะแนนว่าใครทำอะไรกับเรา เพราะการนับคือการผูกเวรไว้ ขั้นที่สองคือ ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมหยุดจริง ๆ การถอยออกมาอยู่อย่างสงบโดยไม่ทำร้ายใคร ดีกว่าการอยู่ร่วมวงทะเลาะต่อไป
การอยู่ลำพังในที่นี้ไม่ได้หมายถึงการตัดขาดจากทุกคน แต่หมายถึงไม่ร่วมวงกับคนที่ชวนกันทำผิด
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
สามะเลี้ยงพ่อแม่ตาบอดในป่า ถูกพระเจ้าปิลยักษ์ยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษขณะแบกหม้อน้ำ แต่ห่วงพ่อแม่ยิ่งกว่าบาดแผลของต…
สามสิกขาบทต่อกันในอันธการวรรค นั่งในบ้านเขาแล้วกลับโดยไม่บอกลาจนเกิดเรื่องอาสนะหาย เข้าไปนั่งนอนหลังเที่ยงจนเจ…
ธรรมหมวด ๒ สามชุดที่ใช้บ่อยที่สุด — คุ้มครองโลก มีอุปการะมาก และทำให้งาม
ฝ่ายหนึ่งเห็นว่าถ้อยคำที่พระพุทธเจ้าตรัสเป็นโลกุตตระทั้งหมด ฝ่ายเถรวาทถามกลับว่า ถ้าอย่างนั้นเหตุใดเสียงนั้นจึ…