อนาถบิณฑิกสูตร: บริสุทธิ์ด้วยการกระทำ ไม่ใช่ด้วยตระกูลหรือทรัพย์
ใช้ในชีวิตประจำวัน

อนาถบิณฑิกสูตร: บริสุทธิ์ด้วยการกระทำ ไม่ใช่ด้วยตระกูลหรือทรัพย์

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ น โคตฺเตน ธเนน วา

อนาถบิณฑิกเทวบุตรมาเฝ้าพระพุทธเจ้าในคืนหนึ่ง กล่าวคาถาชมพระเชตวัน และกล่าวว่าคนบริสุทธิ์ได้ด้วยกรรม วิชชา ธรรม ศีล และชีวิตอันอุดม ไม่ใช่ด้วยโคตรหรือทรัพย์ พร้อมยกย่องพระสารีบุตร

๖ ข้อ

ในอนาถบิณฑิกสูตร เทวปุตตสังยุต สังยุตตนิกาย เทวบุตรองค์หนึ่งมีวรรณะงาม ทำให้พระเชตวันสว่างไปทั่ว เข้ามาเฝ้าพระพุทธเจ้าในยามค่ำคืน แล้วกล่าวคาถาว่า พระเชตวันนี้มีหมู่ผู้แสวงคุณอาศัยอยู่ มีพระธรรมราชาประทับ เป็นที่ให้เกิดปีติแก่ข้าพระองค์ สัตว์ทั้งหลายบริสุทธิ์ด้วยกรรม วิชชา ธรรม ศีล และชีวิตอันอุดม ไม่ใช่ด้วยโคตรหรือทรัพย์ ผู้มีปัญญาจึงควรเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย และพระสารีบุตรเป็นผู้ประเสริฐด้วยปัญญา ศีล และความสงบ

รุ่งเช้าพระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้ให้ภิกษุฟัง โดยไม่ได้บอกว่าเทวบุตรนั้นคือใคร พระอานนท์กราบทูลว่า เทวบุตรนั้นคงเป็นอนาถบิณฑิกเทวบุตร เพราะอนาถบิณฑิกคฤหบดีเลื่อมใสพระสารีบุตรมาก พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถูกแล้ว เท่าที่จะรู้ได้ด้วยการตรึกตรอง เธอก็รู้ได้แล้ว เทวบุตรนั้นคืออนาถบิณฑิกเทวบุตร

คาถาชุดเดียวกันนี้ปรากฏในเชตวนสูตร เทวตาสังยุตด้วย แต่ในพระสูตรนี้มีเรื่องที่บอกว่าผู้กล่าวคือท่านอนาถบิณฑิก ผู้สร้างพระเชตวันถวายเมื่อยังมีชีวิต

  1. ๑

    ที่ที่มีคนดีอยู่ ทำให้ใจเบิกบาน ปีติสญฺชนนํ มม

    เทวบุตรชมพระเชตวันว่ามีหมู่ผู้แสวงคุณอาศัยอยู่ มีพระธรรมราชาประทับ จึงเป็นที่ให้เกิดปีติ ความน่ารื่นรมย์ของสถานที่มาจากคนที่อยู่ในนั้น มากกว่าจากตัวอาคาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาเลือกที่ทำงาน ที่เรียน หรือชุมชน ให้ดูคุณภาพของคนที่อยู่ในนั้นด้วย ไม่ใช่ดูแค่ความสวยงามหรือความทันสมัยของสถานที่

  2. ๒

    ห้าสิ่งที่ทำให้คนบริสุทธิ์ กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ

    คาถากล่าวว่า สัตว์ทั้งหลายบริสุทธิ์ด้วยส่วนห้านี้ คือ กรรม วิชชา ธรรม ศีล และชีวิตอันอุดม ทั้งห้าข้อเป็นสิ่งที่แต่ละคนสร้างได้ด้วยตนเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้ห้าคำนี้เป็นเช็กลิสต์ทบทวนตัวเองก่อนนอน วันนี้การกระทำ ความรู้ การปฏิบัติ ศีล และวิธีหาเลี้ยงชีพของเราสะอาดไหม

  3. ๓

    ไม่ใช่ด้วยโคตรหรือทรัพย์ น โคตฺเตน ธเนน วา

    ความบริสุทธิ์ไม่ได้มาจากตระกูลที่เกิดหรือทรัพย์ที่มี ผู้กล่าวคาถานี้คือท่านอนาถบิณฑิก ซึ่งเคยเป็นเศรษฐีใหญ่ ผู้รู้ดีว่าทรัพย์ทำอะไรได้และทำอะไรไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเผลอนับถือใครเพราะนามสกุลหรือฐานะ หรือดูแคลนใครเพราะยากจน ให้หันกลับมาดูการกระทำของเขาแทน

  4. ๔

    เลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ

    เพราะความบริสุทธิ์มาจากการกระทำ ผู้มีปัญญาที่เห็นประโยชน์ของตนจึงควรเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย และจะบริสุทธิ์ได้ด้วยธรรมนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนรับคำสอนหรือแนวทางชีวิตใด ให้พิจารณาว่ามันทำให้การกระทำ ศีล และความรู้ของเราดีขึ้นจริงไหม

  5. ๕

    ยกย่องคนดีจากใจ สารีปุตฺโตว ปญฺญาย สีเลน อุปสเมน จ

    เทวบุตรกล่าวว่า พระสารีบุตรเป็นผู้ประเสริฐด้วยปัญญา ศีล และความสงบ แม้ภิกษุผู้ถึงฝั่งแล้วก็มีพระสารีบุตรเป็นอย่างเยี่ยม ความเลื่อมใสที่ท่านมีต่อพระสารีบุตรยังคงอยู่แม้หลังสิ้นชีวิต

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    บอกคนที่เคยสอนหรือช่วยเราให้เป็นคนดีขึ้นว่าเราขอบคุณเขา โดยชมคุณธรรมที่เราเห็นในตัวเขาจริง ๆ

  6. ๖

    รู้จักคนจากสิ่งที่เขาให้คุณค่า ยาวตกํ โข อานนฺท ตกฺกาย ปตฺตพฺพํ

    พระพุทธเจ้าไม่ได้บอกว่าเทวบุตรคือใคร แต่พระอานนท์อนุมานได้จากการที่ท่านอนาถบิณฑิกเลื่อมใสพระสารีบุตรมาก พระพุทธเจ้าตรัสรับรองว่า เท่าที่จะรู้ได้ด้วยการตรึกตรอง พระอานนท์ก็รู้ได้แล้ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สิ่งที่คนคนหนึ่งชื่นชมเป็นประจำบอกได้ว่าเขาเป็นคนอย่างไร ลองสังเกตว่าคนรอบตัวจำเราได้จากการชื่นชมอะไร

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

คาถานี้ตอบคำถามที่คนทุกยุคยังถามอยู่ คือคุณค่าของคนวัดจากอะไร นามสกุล ฐานะ และทรัพย์สินอาจเปิดประตูบางบานให้ได้ แต่ไม่ได้ทำให้ใจสะอาดขึ้น สิ่งที่ทำให้คนบริสุทธิ์คือการกระทำ ความรู้ที่ถูกต้อง ธรรมที่ปฏิบัติ ศีล และการเลี้ยงชีวิตที่ดี

เรื่องนี้ยังมีแง่ของความกตัญญูและความผูกพันกับที่ที่ดี ท่านอนาถบิณฑิกสร้างพระเชตวันด้วยทรัพย์ แต่สิ่งที่ท่านชื่นชมจนถึงตอนเป็นเทวบุตรคือคนดีที่อยู่ในนั้น ไม่ใช่อาคารที่ตนสร้าง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ฉันวิกาล ของสั่งสม และขอของประณีต: สามเส้นเรื่องอาหารของภิกษุ

วิกาเล ขาทนียํ วา โภชนียํ วา

สามสิกขาบทติดกันในโภชนวรรค ห้ามภิกษุฉันหลังเที่ยงวัน ห้ามฉันอาหารที่รับไว้แล้วเก็บข้ามวัน และห้ามภิกษุที่ไม่ป่…

สิริวัฑฒสูตรและมานทินนสูตร: เจริญสติบนเตียงคนไข้

ลาภา เต คหปติ สุลทฺธํ เต คหปติ

คฤหบดีสองคนป่วยหนักและนิมนต์พระอานนท์มาเยี่ยม แม้ทุกขเวทนากำเริบ ทั้งสองยังเจริญสติปัฏฐาน ๔ จนพระอานนท์กล่าวว่…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้