ทารุขันธสูตร: ท่อนไม้ลอยไปสู่ทะเล
ทารุกฺขนฺธสุตฺตํท่อนไม้ที่ลอยตามแม่น้ำคงคาจะไหลถึงทะเลได้ ถ้าไม่ติดฝั่งนี้ ฝั่งโน้น ไม่จมกลางน้ำ ไม่เกยดอน ไม่ถูกคนหรืออมนุษย์…
โสฬส โทวจสฺสกรณา ธมฺมา
กระจกส่องใจ ๑๖ บานจากอนุมานสูตร — นิสัยที่ทำให้ไม่มีใครอยากเตือนเรา และวิธีตรวจตัวเองโดยเทียบจากคนอื่น
ในอนุมานสูตร พระมหาโมคคัลลานะแสดงว่า แม้ภิกษุจะขอให้เพื่อนช่วยว่ากล่าวตักเตือน แต่ถ้ามีธรรมที่ทำให้เป็นคนว่ายาก เพื่อนพรหมจรรย์ก็จะไม่เห็นว่าควรว่ากล่าวสั่งสอน และไม่ไว้วางใจ ท่านแจกแจงนิสัยเหล่านั้นไว้ ๑๖ ข้อ
ชื่อพระสูตรมาจากวิธีตรวจตัวเองที่ท่านสอน คือ "อนุมาน" — ให้เทียบว่า คนที่มีนิสัยแบบนี้ไม่เป็นที่รักที่ชอบใจของเรา ถ้าเรามีนิสัยแบบเดียวกัน เราก็จะไม่เป็นที่รักของคนอื่นเหมือนกัน แล้วตั้งใจว่าจะไม่เป็นอย่างนั้น
พระสูตรจบด้วยอุปมาคนหนุ่มสาวที่ชอบแต่งตัว ส่องกระจกเห็นฝุ่นหรือมลทินบนหน้าก็รีบเช็ดออก เห็นหน้าสะอาดก็ดีใจ — ให้ส่องใจตัวเองทุกวันแบบเดียวกัน ถ้าเห็นว่ายังมีข้อไหนอยู่ก็พยายามละ ถ้าไม่เห็นก็อยู่ด้วยปีติและปราโมทย์ และหมั่นศึกษาต่อไปทั้งกลางวันและกลางคืน
ตกอยู่ในอำนาจของความอยากที่ไม่ดี เช่น อยากได้หน้า อยากให้คนเห็นว่าดีเกินจริง
ก่อนโพสต์หรือเล่าเรื่องดี ๆ ของตัวเอง ถามว่ากำลังแบ่งปันหรือกำลังสร้างภาพ
ชอบยกย่องตัวเองและดูหมิ่นคนอื่น
สังเกตว่าเวลาเล่าเรื่องคนอื่นพลาด เรามักเติมว่า "ถ้าเป็นเรานะ..." หรือเปล่า
โกรธง่ายและปล่อยให้ความโกรธเป็นใหญ่ คนรอบข้างจึงไม่กล้าพูดความจริง
ถ้าคนรอบตัวต้อง "ดูอารมณ์" เราก่อนพูด นั่นคือสัญญาณชัดของข้อนี้
โกรธแล้วเก็บไว้ ผูกใจเจ็บนาน ไม่ยอมปล่อย
นับดูว่ายังมีเรื่องเมื่อปีที่แล้วที่พูดถึงทีไรยังร้อนอยู่กี่เรื่อง
โกรธแล้วติดใจ ระแวงและถือสาไม่เลิก
เวลาคนที่เคยมีเรื่องกันทำอะไร สังเกตว่าเราตีความไปทางร้ายก่อนเสมอหรือไม่
โกรธแล้วพูดจาแข็งกระด้างที่ส่อความโกรธออกมา
ฟังน้ำเสียงตัวเองเวลาพูดกับคนในบ้านหลังวันที่เหนื่อย มักบอกได้มากกว่าคำพูด
ถูกว่ากล่าวแล้วโต้แย้งหรือต่อต้านผู้ว่ากล่าวทันที
ฝึกตอบคำติครั้งแรกด้วยคำว่า "ขอบคุณ ขอคิดดูก่อน" เสมอ แม้จะเห็นว่าเขาผิด
ถูกว่ากล่าวแล้วกลับดูหมิ่นหรือลดค่าผู้ว่ากล่าว
สังเกตความคิดว่า "คนอย่างเขามีสิทธิ์อะไรมาว่าเรา" คำติถูกหรือผิดไม่ได้ขึ้นกับว่าใครพูด
ถูกว่ากล่าวแล้วยกความผิดของผู้ว่ากล่าวขึ้นมาโต้กลับ
ถ้าอยากตอบว่า "แล้วคุณล่ะ" ให้รู้ว่ากำลังเปลี่ยนเรื่อง เรื่องของเขาคุยทีหลังได้
ถูกว่ากล่าวแล้วพูดเลี่ยงไปเรื่องอื่น พาเรื่องออกนอกทาง และแสดงความโกรธ ความขัดเคือง ความไม่พอใจให้ปรากฏ
เวลาถูกทักเรื่องหนึ่งแล้วเราเริ่มอธิบายอีกสามเรื่อง ให้หยุดแล้วกลับมาที่เรื่องแรก
ถูกว่ากล่าวแล้วไม่ยอมชี้แจงหรือไม่ยอมรับว่าได้ทำอะไรลงไปอย่างตรงไปตรงมา
ข้อเท็จจริงง่าย ๆ ว่า "ใช่ ผมทำอย่างนั้น" ช่วยให้คุยต่อได้ดีกว่าคำแก้ตัวยาว ๆ
ลบหลู่คุณความดีของผู้อื่น และยกตนตีเสมอคนที่ควรเคารพ
เวลาคนอื่นทำสำเร็จ สังเกตว่าเราชอบเติมว่า "เขาก็แค่โชคดี" หรือเปล่า
อิจฉาเมื่อผู้อื่นได้ดี และหวงสิ่งที่ตนมีไม่อยากแบ่งปัน
ลองแบ่งปันสิ่งที่เรารู้หรือมีให้คนที่เราแอบอิจฉา สองข้อนี้มักแก้ได้พร้อมกันด้วยการให้
แสดงตัวว่ามีดีเกินจริง และปกปิดความผิดของตนด้วยเล่ห์
ถามว่ามีเรื่องไหนที่เราพยายามทำให้คนเข้าใจต่างจากความจริง แม้จะเป็นเรื่องเล็ก
ใจแข็งกระด้าง ไม่อ่อนน้อม และถือตัวว่าเหนือกว่าคนอื่น
นึกดูว่าครั้งสุดท้ายที่เราขอโทษก่อนคือเมื่อไร ถ้านึกไม่ออก ข้อนี้อาจมีอยู่
ถือความเห็นของตัวเองเป็นใหญ่ ยึดแน่น และสละคืนได้ยาก
ถามตัวเองว่าปีนี้เปลี่ยนความคิดเรื่องไหนเพราะมีคนให้เหตุผลที่ดีกว่าบ้าง ถ้าไม่มีเลย ให้ระวังข้อนี้
วิธีที่ใช้ได้ดีที่สุดคือเลือกคนหนึ่งที่เราไม่ชอบเพราะ "เตือนอะไรไม่ได้เลย" แล้วเขียนว่าทำไมถึงเตือนเขาไม่ได้ จากนั้นอ่านย้อนดูว่าข้อไหนในนั้นมีในตัวเราบ้าง นี่คือการอนุมานตามพระสูตรตรง ๆ
และถ้าสังเกตว่าช่วงหลังไม่มีใครติหรือเตือนเราเลย อย่าเพิ่งสรุปว่าเราไม่มีอะไรให้ติ อาจเป็นเพราะคนรอบตัวเลิกเตือนไปแล้ว ซึ่งเป็นสัญญาณที่พระสูตรนี้เตือนไว้โดยตรง
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ท่อนไม้ที่ลอยตามแม่น้ำคงคาจะไหลถึงทะเลได้ ถ้าไม่ติดฝั่งนี้ ฝั่งโน้น ไม่จมกลางน้ำ ไม่เกยดอน ไม่ถูกคนหรืออมนุษย์…
ช้างหลวงที่ดีต้องฟังคำสั่ง ทำลายข้าศึก รักษาตัว อดทน และไปได้ไว ผู้ฝึกตนก็ต้องฟังธรรม ละความคิดชั่ว สำรวมอินทร…
อปทานของผู้ที่ไม่ได้ถวายเครื่องบูชา แต่สร้างสะพาน ปราบทางให้เรียบ ทำบันไดขึ้นเจดีย์ และทำราวให้จับ รวมทั้งเต่า…
ศิษย์ชื่อปาปกะรังเกียจชื่อตัวเอง อยากได้ชื่อที่เป็นมงคล แต่เมื่อออกเดินทางกลับพบคนชื่อชีวกะที่ตาย หญิงชื่อธนปา…