อนุรุทธเถรคาถา: จากความบันเทิงสู่ธรรมที่ไม่เนิ่นช้า
ข้อปฏิบัติ

อนุรุทธเถรคาถา: จากความบันเทิงสู่ธรรมที่ไม่เนิ่นช้า

อนุรุทฺธตฺเถรคาถา

คาถาของพระอนุรุทธะ เจ้าศากยะที่เคยมีการฟ้อนรำขับร้องปลุกทุกเช้าค่ำ แต่ละทิ้งมาเพ่งฌาน แสวงหาผ้าบังสุกุลเอง พระพุทธเจ้าเสด็จมาแสดงธรรมที่ไม่เนิ่นช้า (นิปปปัญจะ) และท่านถือการไม่นอนเป็นวัตรถึง ๕๕ ปี

๗ ข้อ

ในเถรคาถา ขุททกนิกาย หมวดวีสตินิบาต (หมวดยี่สิบคาถา) มีคาถาของพระอนุรุทธะ ในคาถาท่านเล่าว่าเกิดในศากยตระกูล เคยมีการฟ้อนรำขับร้องและดนตรีปลุกให้รื่นเริงทุกเช้าค่ำ แต่ละพ่อแม่ ญาติ และกามคุณ ออกบวชหลังได้เห็นพระพุทธเจ้า ท่านยังเล่าถึงชาติก่อนว่าเคยเป็นคนยากจนชื่ออันนภาระ รับจ้างเลี้ยงชีพ ได้ถวายอาหารแด่พระปัจเจกพุทธเจ้า

ท่านเล่าว่าพระพุทธเจ้าทรงทราบความดำริของท่าน จึงเสด็จมาหาด้วยกายที่สำเร็จด้วยใจ แล้วทรงแสดงธรรมที่ไม่เนิ่นช้า เรื่องนี้มีรายละเอียดในอนุรุทธสูตร อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต ว่าท่านตรึกมหาปุริสวิตกได้เจ็ดข้อ เช่น ธรรมนี้ของผู้มักน้อย ผู้สันโดษ ผู้สงัด แล้วพระพุทธเจ้าทรงเพิ่มข้อที่แปดว่า ธรรมนี้ของผู้ยินดีในธรรมที่ไม่เนิ่นช้า

คาถายังกล่าวถึงการที่ท่านได้วิชชา ๓ ทิพยจักษุ และการระลึกชาติได้ รวมทั้งเหตุการณ์ในวันพุทธปรินิพพานที่ท่านบอกภิกษุว่าพระองค์ยังไม่ปรินิพพาน และท้ายคาถากล่าวว่าท่านจะนิพพานที่กอไผ่ใกล้บ้านเวฬุวคาม แคว้นวัชชี

  1. ๑

    ความบันเทิงไม่ได้ทำให้ใจบริสุทธิ์ ปหาย มาตาปิตโร

    พระอนุรุทธะละพ่อแม่ ญาติ และกามคุณห้า แล้วเพ่งฌานอยู่ ผู้ที่มีการฟ้อนรำขับร้องและดนตรีปลุกให้รื่นเริงทุกเช้าค่ำ ไม่ได้บรรลุความบริสุทธิ์ด้วยสิ่งเหล่านั้น เพราะยังยินดีในกามคุณอันเป็นวิสัยแห่งมาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ลองเริ่มเช้าวันหนึ่งโดยไม่เปิดเพลง คลิป หรือโซเชียลในชั่วโมงแรก แล้วสังเกตว่าใจเป็นอย่างไรเมื่อไม่มีอะไรมาปลุกเร้า

  2. ๒

    หาผ้าบังสุกุล ซักย้อมเอง อนุรุทฺธตฺเถรคาถา

    พระอนุรุทธะไม่มีเพื่อนสอง กลับจากบิณฑบาตแล้วเที่ยวแสวงหาผ้าบังสุกุล ได้มาแล้วก็ซักย้อมเองแล้วนุ่งห่ม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทำเรื่องเล็ก ๆ ของตัวเองด้วยมือตัวเองบ้าง เช่น ซ่อมของ ซักผ้า หรือทำอาหาร การพึ่งตัวเองในเรื่องง่าย ๆ ทำให้ใจเบาและรู้คุณค่าของสิ่งของ

  3. ๓

    บาปของผู้มักมาก กุศลของผู้มักน้อย อนุรุทฺธตฺเถรคาถา

    บาปธรรมที่เศร้าหมองย่อมมีแก่ภิกษุผู้มักมาก ไม่สันโดษ คลุกคลีด้วยหมู่ และใจฟุ้งซ่าน ส่วนภิกษุผู้มีสติ มักน้อย สันโดษ ยินดีในความสงัด และปรารภความเพียรเป็นนิตย์ ย่อมมีธรรมที่เป็นฝ่ายแห่งการตรัสรู้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนซื้อของหรือรับนัดเพิ่ม ถามว่านี่เพิ่มความสงบหรือเพิ่มความวุ่น แล้วเลือกข้างที่ทำให้ใจตั้งมั่นกว่า

  4. ๔

    ธรรมที่ไม่เนิ่นช้า นิปฺปปญฺจรโต พุทฺโธ นิปฺปปญฺจํ อเทสยิ

    พระศาสดาทรงทราบความดำริของท่าน เสด็จมาหาด้วยกายที่สำเร็จด้วยใจ แล้วทรงแสดงธรรมยิ่งกว่าที่ท่านดำริไว้ พระพุทธเจ้าผู้ยินดีในธรรมที่ไม่เนิ่นช้า ทรงแสดงธรรมที่ไม่เนิ่นช้า ท่านรู้ทั่วถึงธรรมนั้น ยินดีในคำสอน แล้วบรรลุวิชชา ๓ ในอนุรุทธสูตรอธิบายว่า จิตของผู้ยินดีในธรรมที่ไม่เนิ่นช้าย่อมแล่นไปตั้งมั่นในความดับเครื่องเนิ่นช้า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้ตัวว่ากำลังแต่งเรื่องต่อยอดในหัว เช่น "เขาคงคิดว่าเรา..." ให้หยุดแล้วกลับมาที่ข้อเท็จจริงที่รู้แน่เพียงข้อเดียว

  5. ๕

    ไม่นอน ๕๕ ปี กำจัดความง่วงเหงา ๒๕ ปี ปญฺจปญฺญาสวสฺสานิ ยโต เนสชฺชิโก อหํ

    ท่านกล่าวว่าถือการไม่นอนเป็นวัตรมาเป็นเวลา ๕๕ ปี และกำจัดความง่วงเหงาหาวนอนได้มา ๒๕ ปี การไม่นอน (เนสัชชิกังคะ) เป็นธุดงค์ข้อหนึ่งของภิกษุ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ไม่ต้องอดนอน แต่ใช้ช่วงเวลาที่ตื่นให้ตื่นจริง เช่น เมื่อนั่งสมาธิหรือทำงานสำคัญแล้วเริ่มง่วง ให้ลุกเดิน ล้างหน้า หรือเปลี่ยนท่าแทนการปล่อยใจให้ซึม

  6. ๖

    ข้าวหนึ่งมื้อของคนยากจน อนฺนภาโร ปุเร อาสึ

    ท่านเล่าว่าเมื่อก่อนเป็นคนยากจนชื่ออันนภาระ เที่ยวรับจ้างเลี้ยงชีพ ได้ถวายอาหารแด่พระปัจเจกพุทธเจ้าชื่ออุปริฏฐะ เพราะบุญนั้นจึงได้มาเกิดในศากยตระกูล

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อย่ารอให้มีมากก่อนจึงแบ่งปัน น้ำใจเล็ก ๆ ที่ให้ด้วยใจเต็มในวันที่ตัวเองมีไม่มาก มีคุณค่าในตัวเอง

  7. ๗

    ใจที่ตั้งมั่นในวันที่ครูจากไป นาหุ อสฺสาสปสฺสาโส ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน

    เมื่อพระผู้มีพระภาคจะปรินิพพาน ภิกษุถามว่าพระองค์ปรินิพพานแล้วหรือยัง ท่านตอบว่าลมหายใจเข้าออกไม่มีแก่พระองค์ผู้มีพระหฤทัยตั้งมั่น แต่ยังไม่ปรินิพพาน พระองค์ทรงอดกลั้นเวทนาด้วยพระหฤทัยเบิกบาน แล้วจึงเสด็จปรินิพพาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในช่วงวิกฤตหรือการสูญเสีย การมีใครสักคนที่ใจนิ่งพอจะบอกสิ่งที่เกิดขึ้นตามจริงช่วยคนรอบข้างได้มาก ฝึกเป็นคนแบบนั้นด้วยการรู้ทันอารมณ์ตัวเองในเรื่องเล็ก ๆ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระอนุรุทธะเป็นตัวอย่างของคนที่เคยมีความบันเทิงรอบตัวทุกเช้าค่ำ แล้วพบว่าความบันเทิงนั้นไม่ได้ทำให้ใจบริสุทธิ์ คำถามที่ท่านชวนคิดคือ เราเติมชีวิตด้วยเสียงและภาพตลอดวันเพื่ออะไร

ธรรมที่ไม่เนิ่นช้าคือการไม่ปล่อยให้ใจแตกความคิดออกไปเป็นเรื่องยาว ในชีวิตประจำวันเห็นได้จากการคิดวนเรื่องเดิม การแต่งเรื่องในหัวว่าคนอื่นคิดกับเราอย่างไร หรือการวางแผนซ้อนแผนจนไม่ได้ลงมือ

การไม่นอนเป็นวัตร ๕๕ ปีเป็นธุดงค์ของพระผู้ปฏิบัติเคร่ง ไม่ใช่คำแนะนำให้คนทั่วไปอดนอน การนอนพอเพียงสำคัญต่อสุขภาพกายและใจ สิ่งที่หยิบมาใช้ได้คือความตั้งใจจริงและการไม่ยอมแพ้ต่อความง่วงเหงาในเวลาที่ควรตื่นตัว

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ธัมมาภิสมยกถาและอัพยากตกถา: ตรัสรู้ในครรภ์หรือในฝันได้หรือ

ธมฺมาภิสมยกถา

กลุ่มกถาในวรรคที่ ๒๒ ถามว่าสัตว์ในครรภ์ตรัสรู้ธรรมหรือบรรลุอรหัตได้หรือ ผู้ฝันตรัสรู้ได้หรือ และจิตของผู้ฝันเป…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้