โพธิราชกุมารสูตร: องค์ของผู้มีความเพียร ๕

ในโพธิราชกุมารสูตร มัชฌิมนิกาย โพธิราชกุมารสร้างปราสาทโกกนุทเสร็จใหม่ ๆ จึงนิมนต์พระพุทธเจ้าและภิกษุสงฆ์มารับภัตตาหาร ราชกุมารให้ปูผ้าขาวไปจนถึงบันไดขั้นล่างสุด และทูลเชิญให้ทรงเหยียบผ้าถึงสามครั้ง พระพุทธเจ้าทรงนิ่ง แล้วทอดพระเนตรพระอานนท์ พระอานนท์จึงขอให้เก็บผ้า โดยบอกว่าพระตถาคตทรงคำนึงถึงคนรุ่นหลัง

หลังภัตตาหาร ราชกุมารทูลความเห็นของตนว่า ความสุขจะได้มาด้วยความสุขนั้นไม่มี ความสุขต้องได้มาด้วยความทุกข์ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ก่อนตรัสรู้พระองค์ก็เคยคิดแบบนี้ แล้วทรงเล่าการแสวงหาตั้งแต่ออกบวช ศึกษากับอาฬารดาบสและอุทกดาบส บำเพ็ญทุกกรกิริยา จนเปลี่ยนแนวทาง ตรัสรู้ และเสด็จไปโปรดปัญจวัคคีย์

ราชกุมารจึงทูลถามว่า ภิกษุที่มีพระตถาคตเป็นผู้แนะนำ ต้องใช้เวลานานเท่าใดจึงบรรลุจุดหมายของพรหมจรรย์ พระพุทธเจ้าทรงย้อนถามถึงวิชาขี่ช้างและใช้ขอช้างที่ราชกุมารชำนาญ แล้วทรงแสดงองค์ของผู้มีความเพียร ๕ ประการ และตรัสว่าผู้มีครบทั้งห้า อาจบรรลุได้ในเจ็ดปี ลดลงมาเรื่อย ๆ จนถึงสอนตอนเย็นแล้วบรรลุตอนเช้า