หลักธรรม › กุฏิทูสกชาดก: ลิงที่ไม่สร้างบ้าน
กุฏิทูสกชาดก: ลิงที่ไม่สร้างบ้าน
ใช้ในชีวิตประจำวัน

กุฏิทูสกชาดก: ลิงที่ไม่สร้างบ้าน

กุฏิทูสกชาตกํ

นกถามลิงที่ตากฝนว่า มีหัว มือ และเท้าเหมือนคน ทำไมไม่มีบ้าน ลิงยอมรับว่าขาดปัญญา นกจึงแนะให้เปลี่ยนนิสัยและสร้างที่กันหนาวกันลม ตามอรรถกถา ลิงโกรธจึงทำลายรังนก

๖ ข้อ

ในกุฏิทูสกชาดก จตุกกนิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา ๔ บท เป็นบทสนทนาระหว่างนกกับลิง นกถามว่า ศีรษะ มือ และเท้าของท่านเหมือนของมนุษย์ เหตุใดจึงไม่มีเรือน ลิงตอบว่ามีร่างกายเหมือนมนุษย์ก็จริง แต่ปัญญาที่ถือว่าประเสริฐในหมู่มนุษย์นั้นตนไม่มี

นกจึงกล่าวว่า ผู้มีจิตไม่มั่นคง จิตกลับกลอก มักประทุษร้ายมิตร และมีความประพฤติไม่ยั่งยืน ย่อมไม่มีความสุข แล้วแนะให้ลิงแสดงความสามารถ เปลี่ยนนิสัยเดิม และสร้างกระท่อมไว้กันหนาวกันลม

ตอนที่คนไทยจำได้ คือลิงโกรธที่ถูกสอนแล้วรื้อรังนกจนพัง มาจากอรรถกถาชาดก ซึ่งเป็นที่มาของชื่อชาดกว่า ผู้ทำลายที่อยู่ อรรถกถายังเล่าเหตุปรารภว่าเป็นเรื่องศิษย์ผู้ถูกตักเตือนแล้วผูกใจเจ็บจนเผากุฏิของอาจารย์ รายละเอียดเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในคาถา

  1. ๑

    มีรูปร่างเหมือนคน แต่ยังไม่มีบ้าน มนุสฺสสฺเสว เต สีสํ

    นกถามลิงว่า ศีรษะ มือ และเท้าของท่านเหมือนของมนุษย์ แล้วเพราะเหตุใดจึงไม่มีเรือนอยู่ มีอวัยวะพร้อมที่จะทำได้ แต่ยังไม่ได้ทำ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สำรวจสิ่งที่เรามีพร้อมอยู่แล้ว เช่น เวลา ร่างกาย หรือความรู้ แต่ยังไม่ได้ใช้สร้างความมั่นคงให้ชีวิต แล้วเลือกเริ่มหนึ่งเรื่อง

  2. ๒

    สิ่งที่ขาดคือปัญญา สา เม ปญฺญา น วิชฺชติ

    ลิงตอบว่ามีศีรษะ มือ และเท้าเหมือนมนุษย์ก็จริง แต่ปัญญาที่บัณฑิตกล่าวว่าประเสริฐสุดในหมู่มนุษย์นั้นตนไม่มี ความต่างจึงไม่ได้อยู่ที่ร่างกาย แต่อยู่ที่การคิดวางแผน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อคิดว่าตนขาดเงินหรือโอกาส ลองถามว่าจริง ๆ แล้วขาดทรัพยากร หรือขาดการวางแผนใช้สิ่งที่มีอยู่

  3. ๓

    จิตไม่มั่นคงและกลับกลอก อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส

    นกกล่าวว่าผู้มีจิตไม่มั่นคง มีจิตกลับกลอก ย่อมไม่มีความสุข ลิงที่เปลี่ยนใจไปมาทุกขณะจึงไม่เคยลงมือสร้างอะไรให้เสร็จ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ามักเริ่มโครงการใหม่แล้วทิ้งกลางทาง ลองกำหนดเป้าหมายเล็กที่ทำเสร็จได้ในหนึ่งสัปดาห์ แล้วทำให้จบก่อนเริ่มเรื่องใหม่

  4. ๔

    ประทุษร้ายมิตร ไม่มีความสุข ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน

    ในคาถาเดียวกัน นกกล่าวว่าผู้มักประทุษร้ายมิตร และมีความประพฤติไม่ยั่งยืนเป็นนิจ ย่อมไม่มีความสุข คนที่ทำร้ายผู้ที่หวังดีต่อตน ย่อมเหลือคนที่จะช่วยน้อยลงเรื่อย ๆ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเพื่อนหรือคนในครอบครัวเตือนแล้วเราไม่พอใจ ให้แยกความไม่พอใจออกจากตัวเขา และไม่ตอบโต้ด้วยการทำลายความสัมพันธ์

  5. ๕

    เปลี่ยนนิสัยเดิม วีติวตฺตสฺสุ สีลิยํ

    นกแนะให้ลิงแสดงความสามารถของตน และก้าวข้ามนิสัยเดิมเสีย การรู้ว่าตนขาดอะไรยังไม่พอ ต้องยอมเปลี่ยนแบบแผนที่ทำจนเคยชิน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกนิสัยหนึ่งอย่างที่รู้ว่าทำให้ชีวิตไม่มั่นคง เช่น ใช้เงินหมดทุกเดือน แล้วเปลี่ยนทีละน้อย เช่น กันเงินออมไว้ก่อนใช้

  6. ๖

    สร้างที่กันหนาวกันลมไว้ล่วงหน้า สีตวาตปริตฺตาณํ

    นกแนะให้ลิงสร้างกระท่อมไว้เป็นเครื่องป้องกันความหนาวและลม ตามอรรถกถา ลิงไม่พอใจที่ถูกสอนจึงรื้อรังนกจนพัง นกต้องบินหนีไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สร้างที่พึ่งของชีวิตในวันที่ยังไม่ลำบาก เช่น เงินสำรองฉุกเฉิน ประกันสุขภาพ หรือการดูแลร่างกาย และเมื่อให้คำแนะนำใคร ให้ดูว่าเขาพร้อมฟังหรือยัง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ชาดกนี้ใช้ได้สองด้าน ด้านแรกคือผู้ฟังคำแนะนำ ลิงรู้ว่าตนขาดอะไร แต่เมื่อมีคนชี้ทางแก้ กลับรู้สึกเสียหน้า ความรู้สึกเสียหน้าเมื่อถูกชี้ข้อบกพร่องเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าปล่อยให้กลายเป็นการทำลาย ก็เสียทั้งมิตรและโอกาส

ด้านที่สองคือผู้ให้คำแนะนำ คำของนกถูกต้อง แต่ตามอรรถกถาพูดกับผู้ที่ยังไม่พร้อมฟังในเวลาที่เขากำลังหนาวและหงุดหงิด การดูว่าคนตรงหน้าพร้อมรับฟังหรือไม่ก่อนพูด ช่วยป้องกันทั้งตัวเราและความสัมพันธ์

คำว่าสร้างกระท่อมกันหนาวกันลม ใช้กับชีวิตได้ตรง ๆ คือการเตรียมที่พึ่งไว้ล่วงหน้า ทั้งเงินสำรอง สุขภาพ ทักษะ และคนที่ไว้ใจได้

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เปมสูตร: รักเกิดจากรัก ชังเกิดจากรัก และรักชังที่เกิดจากชัง

เปมสุตฺตํ

เรารักหรือชังใครบางคน เพียงเพราะเขาทำดีหรือทำไม่ดีกับคนที่เรารักหรือคนที่เราไม่ชอบ พระสูตรนี้ชี้ให้เห็นกลไกนั้…

เหมกมาณวกปัญหานิทเทส: พ้นจากคำเล่าต่อ มาดูที่ใจที่ติด

เหมกมาณวกปญฺหานิทฺเทโส

คำอธิบายปัญหาของเหมกะในจูฬนิทเทส ว่าคำสอนที่เล่าสืบกันมามีต้นทางอย่างไร ทำไมจึงทำให้ความคิดงอกงาม สิ่งที่รักใน…
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้