มหาจัตตารีสกสูตร: สมาธิที่มีมรรคอีกเจ็ดองค์รองรับ
มหาจตฺตารีสกสุตฺตํสัมมาสมาธิของพระอริยะมีองค์มรรคอีก ๗ ข้อเป็นเครื่องอุปการะ ในทุกองค์ สัมมาทิฏฐินำหน้า สัมมาวายามะและสัมมาสติคอ…
กุฏิทูสกชาตกํ
นกถามลิงที่ตากฝนว่า มีหัว มือ และเท้าเหมือนคน ทำไมไม่มีบ้าน ลิงยอมรับว่าขาดปัญญา นกจึงแนะให้เปลี่ยนนิสัยและสร้างที่กันหนาวกันลม ตามอรรถกถา ลิงโกรธจึงทำลายรังนก
ในกุฏิทูสกชาดก จตุกกนิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา ๔ บท เป็นบทสนทนาระหว่างนกกับลิง นกถามว่า ศีรษะ มือ และเท้าของท่านเหมือนของมนุษย์ เหตุใดจึงไม่มีเรือน ลิงตอบว่ามีร่างกายเหมือนมนุษย์ก็จริง แต่ปัญญาที่ถือว่าประเสริฐในหมู่มนุษย์นั้นตนไม่มี
นกจึงกล่าวว่า ผู้มีจิตไม่มั่นคง จิตกลับกลอก มักประทุษร้ายมิตร และมีความประพฤติไม่ยั่งยืน ย่อมไม่มีความสุข แล้วแนะให้ลิงแสดงความสามารถ เปลี่ยนนิสัยเดิม และสร้างกระท่อมไว้กันหนาวกันลม
ตอนที่คนไทยจำได้ คือลิงโกรธที่ถูกสอนแล้วรื้อรังนกจนพัง มาจากอรรถกถาชาดก ซึ่งเป็นที่มาของชื่อชาดกว่า ผู้ทำลายที่อยู่ อรรถกถายังเล่าเหตุปรารภว่าเป็นเรื่องศิษย์ผู้ถูกตักเตือนแล้วผูกใจเจ็บจนเผากุฏิของอาจารย์ รายละเอียดเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในคาถา
นกถามลิงว่า ศีรษะ มือ และเท้าของท่านเหมือนของมนุษย์ แล้วเพราะเหตุใดจึงไม่มีเรือนอยู่ มีอวัยวะพร้อมที่จะทำได้ แต่ยังไม่ได้ทำ
สำรวจสิ่งที่เรามีพร้อมอยู่แล้ว เช่น เวลา ร่างกาย หรือความรู้ แต่ยังไม่ได้ใช้สร้างความมั่นคงให้ชีวิต แล้วเลือกเริ่มหนึ่งเรื่อง
ลิงตอบว่ามีศีรษะ มือ และเท้าเหมือนมนุษย์ก็จริง แต่ปัญญาที่บัณฑิตกล่าวว่าประเสริฐสุดในหมู่มนุษย์นั้นตนไม่มี ความต่างจึงไม่ได้อยู่ที่ร่างกาย แต่อยู่ที่การคิดวางแผน
เมื่อคิดว่าตนขาดเงินหรือโอกาส ลองถามว่าจริง ๆ แล้วขาดทรัพยากร หรือขาดการวางแผนใช้สิ่งที่มีอยู่
นกกล่าวว่าผู้มีจิตไม่มั่นคง มีจิตกลับกลอก ย่อมไม่มีความสุข ลิงที่เปลี่ยนใจไปมาทุกขณะจึงไม่เคยลงมือสร้างอะไรให้เสร็จ
ถ้ามักเริ่มโครงการใหม่แล้วทิ้งกลางทาง ลองกำหนดเป้าหมายเล็กที่ทำเสร็จได้ในหนึ่งสัปดาห์ แล้วทำให้จบก่อนเริ่มเรื่องใหม่
ในคาถาเดียวกัน นกกล่าวว่าผู้มักประทุษร้ายมิตร และมีความประพฤติไม่ยั่งยืนเป็นนิจ ย่อมไม่มีความสุข คนที่ทำร้ายผู้ที่หวังดีต่อตน ย่อมเหลือคนที่จะช่วยน้อยลงเรื่อย ๆ
เมื่อเพื่อนหรือคนในครอบครัวเตือนแล้วเราไม่พอใจ ให้แยกความไม่พอใจออกจากตัวเขา และไม่ตอบโต้ด้วยการทำลายความสัมพันธ์
นกแนะให้ลิงแสดงความสามารถของตน และก้าวข้ามนิสัยเดิมเสีย การรู้ว่าตนขาดอะไรยังไม่พอ ต้องยอมเปลี่ยนแบบแผนที่ทำจนเคยชิน
เลือกนิสัยหนึ่งอย่างที่รู้ว่าทำให้ชีวิตไม่มั่นคง เช่น ใช้เงินหมดทุกเดือน แล้วเปลี่ยนทีละน้อย เช่น กันเงินออมไว้ก่อนใช้
นกแนะให้ลิงสร้างกระท่อมไว้เป็นเครื่องป้องกันความหนาวและลม ตามอรรถกถา ลิงไม่พอใจที่ถูกสอนจึงรื้อรังนกจนพัง นกต้องบินหนีไป
สร้างที่พึ่งของชีวิตในวันที่ยังไม่ลำบาก เช่น เงินสำรองฉุกเฉิน ประกันสุขภาพ หรือการดูแลร่างกาย และเมื่อให้คำแนะนำใคร ให้ดูว่าเขาพร้อมฟังหรือยัง
ชาดกนี้ใช้ได้สองด้าน ด้านแรกคือผู้ฟังคำแนะนำ ลิงรู้ว่าตนขาดอะไร แต่เมื่อมีคนชี้ทางแก้ กลับรู้สึกเสียหน้า ความรู้สึกเสียหน้าเมื่อถูกชี้ข้อบกพร่องเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าปล่อยให้กลายเป็นการทำลาย ก็เสียทั้งมิตรและโอกาส
ด้านที่สองคือผู้ให้คำแนะนำ คำของนกถูกต้อง แต่ตามอรรถกถาพูดกับผู้ที่ยังไม่พร้อมฟังในเวลาที่เขากำลังหนาวและหงุดหงิด การดูว่าคนตรงหน้าพร้อมรับฟังหรือไม่ก่อนพูด ช่วยป้องกันทั้งตัวเราและความสัมพันธ์
คำว่าสร้างกระท่อมกันหนาวกันลม ใช้กับชีวิตได้ตรง ๆ คือการเตรียมที่พึ่งไว้ล่วงหน้า ทั้งเงินสำรอง สุขภาพ ทักษะ และคนที่ไว้ใจได้
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
สัมมาสมาธิของพระอริยะมีองค์มรรคอีก ๗ ข้อเป็นเครื่องอุปการะ ในทุกองค์ สัมมาทิฏฐินำหน้า สัมมาวายามะและสัมมาสติคอ…
สงสารนี้หาจุดเริ่มต้นไม่ได้ นับแม่ของแม่ด้วยมัดหญ้าทั้งชมพูทวีปก็ไม่หมด หาสัตว์ที่ไม่เคยเป็นแม่ พ่อ พี่น้อง หร…
พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญปัญญาของพระสารีบุตร ที่ตลอดครึ่งเดือนเห็นแจ้งธรรมทีละข้อตามที่เกิดขึ้นในฌานและอรูปสมาบัต…
อุปาทานทุกะแสดงว่ากามุปาทานจับคู่อาศัยกันกับอุปาทานอีกสามอย่าง คือทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน และอัตตวาทุปาทาน ขณ…