มหาโมรชาดก: นกยูงในบ่วงกับนายพรานที่เปลี่ยนใจ
ใช้ในชีวิตประจำวัน

มหาโมรชาดก: นกยูงในบ่วงกับนายพรานที่เปลี่ยนใจ

มหาโมรชาตกํ

นายพรานเพียรดักพญานกยูงอยู่เจ็ดปี แต่เมื่อจับได้กลับจะปล่อยไป พญานกยูงถามว่าเพราะอะไร การสนทนาทำให้นายพรานเห็นว่าความเห็นที่ว่าบุญบาปไม่มีผลนั้นผิด จึงละอาชีพพรานเหมือนงูลอกคราบ และปล่อยนกที่ขังไว้ทั้งหมด

๗ ข้อ

ในมหาโมรชาดก ปกิณณกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาเริ่มเมื่อพญานกยูงติดบ่วง แล้วขอนายพรานว่า ถ้าจับเพราะต้องการทรัพย์ ก็อย่าฆ่า ให้จับเป็นไปถวายพระราชา จะได้ทรัพย์มาก นายพรานตอบว่าลูกศรนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อฆ่า ตนจะตัดบ่วงให้พญานกยูงไปตามสบาย พญานกยูงถามว่า ท่านติดตามดักข้าพเจ้ามาเจ็ดปี อดทนความหิวกระหายทั้งวันทั้งคืน แล้วทำไมจึงจะปล่อย วันนี้งดเว้นการฆ่าแล้วหรือ

นายพรานถามว่าผู้ที่งดเว้นการฆ่าและให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งปวงจะได้สุขอะไร พญานกยูงตอบว่าย่อมได้รับการสรรเสริญในปัจจุบัน และไปสวรรค์เมื่อตาย นายพรานเล่าว่าเคยเชื่อสมณพราหมณ์ที่สอนว่าเทวดาไม่มี กรรมดีกรรมชั่วไม่มีผล ทานเป็นเรื่องที่คนโง่บัญญัติ จึงเบียดเบียนนก พญานกยูงถามถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ และชี้ว่าความเห็นเหล่านั้นถูกหักล้างแล้ว นายพรานยอมรับ ถามว่าจะทำอย่างไรจึงไม่ตกนรก พญานกยูงแนะให้ไปถามสมณะผู้สงบ นายพรานประกาศว่าละความเป็นพรานได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่า และให้ชีวิตแก่นกหลายร้อยตัวที่ขังไว้ในบ้าน คาถาสุดท้ายกล่าวว่า นายพรานออกไปดักพญานกยูง แต่กลับพ้นจากทุกข์

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าเพิ่มว่า พระโพธิสัตว์เกิดเป็นนกยูงทองอยู่ในป่าหิมพานต์ สวดคาถาคุ้มครองตนทุกเช้าเย็น พระราชาหลายรัชกาลส่งนายพรานมาจับแต่ไม่สำเร็จ นายพรานคนที่เจ็ดใช้นางนกยูงที่ฝึกไว้ส่งเสียงล่อ พญานกยูงเกิดความกำหนัดจนลืมสวดคาถาและติดบ่วง นายพรานเห็นว่าสัตว์มีศีลเช่นนี้ไม่ควรถูกทำร้าย จึงคิดปล่อย เมื่อฟังธรรมแล้วได้บรรลุปัจเจกโพธิญาณ อรรถกถาเล่าว่าพระศาสดาตรัสเรื่องนี้แก่ภิกษุที่กระสันอยากสึก

  1. ๑

    หยุดได้แม้ในวันที่สำเร็จ ยํ สตฺต วสฺสานิ มมานุพนฺธิ

    พญานกยูงถามว่า ท่านติดตามดักข้าพเจ้ามาเจ็ดปี อดทนความหิวกระหายทั้งกลางคืนกลางวัน แต่เมื่อข้าพเจ้าติดบ่วงแล้ว ทำไมจึงอยากปล่อย นายพรานเพียรมานาน แต่ในวันที่ได้สิ่งที่ตามหา เขาก็ยังหยุดคิดและเลือกไม่ทำร้ายได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเป้าหมายที่ทุ่มเทมานานใกล้สำเร็จ แต่เห็นว่าวิธีที่จะได้มาต้องทำร้ายใคร ให้กล้าหยุด ความพยายามที่ผ่านมาไม่ใช่เหตุผลที่ต้องเดินต่อในทางที่ผิด

  2. ๒

    ให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งปวง อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

    นายพรานถามว่า ผู้ที่งดเว้นการฆ่าสัตว์ และให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งปวง จะได้สุขอะไร พญานกยูงตอบว่า ผู้นั้นย่อมได้รับการสรรเสริญในปัจจุบัน และเมื่อตายย่อมไปสวรรค์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ลองทำให้คนและสัตว์รอบตัวรู้สึกปลอดภัยเมื่ออยู่ใกล้เรา เช่น ไม่ขู่ ไม่ตะคอก ไม่ทำร้ายสัตว์เลี้ยงหรือสัตว์จรเมื่อหงุดหงิด

  3. ๓

    ความเห็นผิดมาจากการเชื่อครูผิด เตสํ วโจ อรหตํ สทฺทหาโน

    นายพรานเล่าว่า สมณพราหมณ์บางพวกสอนว่าเทวดาไม่มี ชีวิตสิ้นสุดที่นี่ ผลของกรรมดีกรรมชั่วไม่มี และทานเป็นสิ่งที่คนโง่บัญญัติ ตนเชื่อคำของคนที่ตนนับถือว่าเป็นพระอรหันต์เหล่านั้น จึงเบียดเบียนนก อรรถกถาอธิบายว่าคนเหล่านั้นเป็นนักบวชที่ใกล้ชิดกับตระกูลของนายพราน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตรวจดูว่าความเชื่อที่เราใช้เป็นข้ออ้าง เช่น "ใคร ๆ ก็ทำ" หรือ "ไม่มีใครเห็นก็ไม่เป็นไร" เราได้มาจากใคร และคนนั้นน่าเชื่อถือจริงหรือไม่

  4. ๔

    ยอมรับเมื่อเหตุผลดีกว่า อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ

    เมื่อพญานกยูงชี้ว่าความเห็นเหล่านั้นถูกหักล้างแล้ว นายพรานกล่าวว่า คำของท่านเป็นความจริงแน่แท้ ทานจะไม่มีผลได้อย่างไร แล้วถามต่อว่า จะทำอย่างไร ประพฤติอย่างไร คบหาใคร จึงจะไม่ตกนรก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อพบว่าความเชื่อเดิมของเราผิด ให้พูดออกมาตรง ๆ ว่า "ตรงนี้เราเข้าใจผิด" แล้วถามต่อว่าควรทำอย่างไร แทนการหาทางแก้ตัว

  5. ๕

    ไปถามผู้สงบในเวลาที่เหมาะ ปุจฺฉาหิ ยํ เต มนโส ปิยํ สิยา

    พญานกยูงไม่ได้ตอบทุกอย่างเอง แต่แนะว่า มีสมณะผู้ครองผ้าย้อมฝาด ไม่มีเรือน เที่ยวบิณฑบาตในเวลาเช้า เว้นการเที่ยวในเวลาวิกาล เป็นผู้สงบ ให้เข้าไปหาในเวลาที่เหมาะ แล้วถามสิ่งที่ใจอยากรู้ ท่านจะบอกประโยชน์ทั้งโลกนี้และโลกหน้าตามที่รู้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคำถามสำคัญเรื่องชีวิต ให้หาคนที่ใช้ชีวิตสอดคล้องกับสิ่งที่พูด แล้วนัดเวลาที่เขาสะดวกเพื่อถามอย่างตั้งใจ

  6. ๖

    ละอาชีพเก่าเหมือนงูลอกคราบ ตจํว ชิณฺณํ อุรโค ปุราณํ

    นายพรานกล่าวว่า ความเป็นพรานนี้ตนละได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่า หรือเหมือนต้นไม้เขียวสดสลัดใบเหลือง วันนี้ตนละความเป็นพรานได้แล้ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้างานหรือนิสัยบางอย่างของเราสร้างความเดือดร้อนให้คนอื่น ให้เริ่มลอกคราบทีละส่วน เช่น เลิกใช้วิธีขายที่หลอกลูกค้า แม้ยอดขายจะลดลงในช่วงแรก

  7. ๗

    ปล่อยสิ่งที่เคยขังไว้ เตสํ อหํ ชีวิตมชฺช ทมฺมิ

    นายพรานกล่าวว่า นกหลายร้อยตัวที่ตนขังไว้ในบ้าน วันนี้ตนให้ชีวิตแก่นกเหล่านั้น ขอให้พ้นจากที่กักขังไปสู่ที่อยู่ของตน คาถาสุดท้ายสรุปว่า นายพรานถือบ่วงออกไปดักพญานกยูง แต่กลับพ้นจากทุกข์ อรรถกถาเล่าว่านกทั้งหมดพ้นจากกรงด้วยสัจจกิริยาของเขา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อตัดสินใจเปลี่ยนตัวเองแล้ว ให้ย้อนดูว่ามีอะไรที่ต้องแก้ไขจากการกระทำเดิม เช่น คืนของ ขอโทษ หรือเลิกกดดันคนที่เคยกดดันไว้

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ชาดกนี้แสดงว่า คนที่ทำสิ่งผิดมานานเปลี่ยนได้ในวันเดียว ถ้าได้เห็นความจริงชัด และมีใครตอบคำถามของเขาอย่างมีเหตุผลโดยไม่ดูถูก พญานกยูงทั้งที่ยังห้อยหัวอยู่ในบ่วง ก็ยังตอบคำถามของนายพรานอย่างใจเย็น

ข้อควรระวังคือ ในชีวิตจริง คนที่ทำงานซึ่งก่อผลเสียไม่ได้เปลี่ยนอาชีพได้ทันทีเสมอไป อาจมีภาระครอบครัวหรือหนี้สิน การเริ่มจากลดสิ่งที่เบียดเบียนทีละขั้นก็เป็นการเดินทางเดียวกัน

อีกบทเรียนหนึ่งคือ ความเห็นของเรามาจากคนที่เราฟัง นายพรานเบียดเบียนนกเพราะเชื่อครูผิด เมื่อได้ฟังเหตุผลที่ดีกว่า เขาก็พร้อมเปลี่ยน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้