ปุณณิกาเถรี: บาปล้างด้วยน้ำไม่ได้
ปุณณิกาเถรีคาถาหญิงรับใช้ผู้ตักน้ำถามพราหมณ์ที่ลงอาบน้ำเย็นทุกวันเพื่อล้างบาปว่า ถ้าน้ำล้างบาปได้ กบ เต่า และปลาก็คงไปสวรรค์ก…
มหาโมรชาตกํ
นายพรานเพียรดักพญานกยูงอยู่เจ็ดปี แต่เมื่อจับได้กลับจะปล่อยไป พญานกยูงถามว่าเพราะอะไร การสนทนาทำให้นายพรานเห็นว่าความเห็นที่ว่าบุญบาปไม่มีผลนั้นผิด จึงละอาชีพพรานเหมือนงูลอกคราบ และปล่อยนกที่ขังไว้ทั้งหมด
ในมหาโมรชาดก ปกิณณกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาเริ่มเมื่อพญานกยูงติดบ่วง แล้วขอนายพรานว่า ถ้าจับเพราะต้องการทรัพย์ ก็อย่าฆ่า ให้จับเป็นไปถวายพระราชา จะได้ทรัพย์มาก นายพรานตอบว่าลูกศรนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อฆ่า ตนจะตัดบ่วงให้พญานกยูงไปตามสบาย พญานกยูงถามว่า ท่านติดตามดักข้าพเจ้ามาเจ็ดปี อดทนความหิวกระหายทั้งวันทั้งคืน แล้วทำไมจึงจะปล่อย วันนี้งดเว้นการฆ่าแล้วหรือ
นายพรานถามว่าผู้ที่งดเว้นการฆ่าและให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งปวงจะได้สุขอะไร พญานกยูงตอบว่าย่อมได้รับการสรรเสริญในปัจจุบัน และไปสวรรค์เมื่อตาย นายพรานเล่าว่าเคยเชื่อสมณพราหมณ์ที่สอนว่าเทวดาไม่มี กรรมดีกรรมชั่วไม่มีผล ทานเป็นเรื่องที่คนโง่บัญญัติ จึงเบียดเบียนนก พญานกยูงถามถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ และชี้ว่าความเห็นเหล่านั้นถูกหักล้างแล้ว นายพรานยอมรับ ถามว่าจะทำอย่างไรจึงไม่ตกนรก พญานกยูงแนะให้ไปถามสมณะผู้สงบ นายพรานประกาศว่าละความเป็นพรานได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่า และให้ชีวิตแก่นกหลายร้อยตัวที่ขังไว้ในบ้าน คาถาสุดท้ายกล่าวว่า นายพรานออกไปดักพญานกยูง แต่กลับพ้นจากทุกข์
ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าเพิ่มว่า พระโพธิสัตว์เกิดเป็นนกยูงทองอยู่ในป่าหิมพานต์ สวดคาถาคุ้มครองตนทุกเช้าเย็น พระราชาหลายรัชกาลส่งนายพรานมาจับแต่ไม่สำเร็จ นายพรานคนที่เจ็ดใช้นางนกยูงที่ฝึกไว้ส่งเสียงล่อ พญานกยูงเกิดความกำหนัดจนลืมสวดคาถาและติดบ่วง นายพรานเห็นว่าสัตว์มีศีลเช่นนี้ไม่ควรถูกทำร้าย จึงคิดปล่อย เมื่อฟังธรรมแล้วได้บรรลุปัจเจกโพธิญาณ อรรถกถาเล่าว่าพระศาสดาตรัสเรื่องนี้แก่ภิกษุที่กระสันอยากสึก
พญานกยูงถามว่า ท่านติดตามดักข้าพเจ้ามาเจ็ดปี อดทนความหิวกระหายทั้งกลางคืนกลางวัน แต่เมื่อข้าพเจ้าติดบ่วงแล้ว ทำไมจึงอยากปล่อย นายพรานเพียรมานาน แต่ในวันที่ได้สิ่งที่ตามหา เขาก็ยังหยุดคิดและเลือกไม่ทำร้ายได้
เมื่อเป้าหมายที่ทุ่มเทมานานใกล้สำเร็จ แต่เห็นว่าวิธีที่จะได้มาต้องทำร้ายใคร ให้กล้าหยุด ความพยายามที่ผ่านมาไม่ใช่เหตุผลที่ต้องเดินต่อในทางที่ผิด
นายพรานถามว่า ผู้ที่งดเว้นการฆ่าสัตว์ และให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งปวง จะได้สุขอะไร พญานกยูงตอบว่า ผู้นั้นย่อมได้รับการสรรเสริญในปัจจุบัน และเมื่อตายย่อมไปสวรรค์
ลองทำให้คนและสัตว์รอบตัวรู้สึกปลอดภัยเมื่ออยู่ใกล้เรา เช่น ไม่ขู่ ไม่ตะคอก ไม่ทำร้ายสัตว์เลี้ยงหรือสัตว์จรเมื่อหงุดหงิด
นายพรานเล่าว่า สมณพราหมณ์บางพวกสอนว่าเทวดาไม่มี ชีวิตสิ้นสุดที่นี่ ผลของกรรมดีกรรมชั่วไม่มี และทานเป็นสิ่งที่คนโง่บัญญัติ ตนเชื่อคำของคนที่ตนนับถือว่าเป็นพระอรหันต์เหล่านั้น จึงเบียดเบียนนก อรรถกถาอธิบายว่าคนเหล่านั้นเป็นนักบวชที่ใกล้ชิดกับตระกูลของนายพราน
ตรวจดูว่าความเชื่อที่เราใช้เป็นข้ออ้าง เช่น "ใคร ๆ ก็ทำ" หรือ "ไม่มีใครเห็นก็ไม่เป็นไร" เราได้มาจากใคร และคนนั้นน่าเชื่อถือจริงหรือไม่
เมื่อพญานกยูงชี้ว่าความเห็นเหล่านั้นถูกหักล้างแล้ว นายพรานกล่าวว่า คำของท่านเป็นความจริงแน่แท้ ทานจะไม่มีผลได้อย่างไร แล้วถามต่อว่า จะทำอย่างไร ประพฤติอย่างไร คบหาใคร จึงจะไม่ตกนรก
เมื่อพบว่าความเชื่อเดิมของเราผิด ให้พูดออกมาตรง ๆ ว่า "ตรงนี้เราเข้าใจผิด" แล้วถามต่อว่าควรทำอย่างไร แทนการหาทางแก้ตัว
พญานกยูงไม่ได้ตอบทุกอย่างเอง แต่แนะว่า มีสมณะผู้ครองผ้าย้อมฝาด ไม่มีเรือน เที่ยวบิณฑบาตในเวลาเช้า เว้นการเที่ยวในเวลาวิกาล เป็นผู้สงบ ให้เข้าไปหาในเวลาที่เหมาะ แล้วถามสิ่งที่ใจอยากรู้ ท่านจะบอกประโยชน์ทั้งโลกนี้และโลกหน้าตามที่รู้
เมื่อมีคำถามสำคัญเรื่องชีวิต ให้หาคนที่ใช้ชีวิตสอดคล้องกับสิ่งที่พูด แล้วนัดเวลาที่เขาสะดวกเพื่อถามอย่างตั้งใจ
นายพรานกล่าวว่า ความเป็นพรานนี้ตนละได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่า หรือเหมือนต้นไม้เขียวสดสลัดใบเหลือง วันนี้ตนละความเป็นพรานได้แล้ว
ถ้างานหรือนิสัยบางอย่างของเราสร้างความเดือดร้อนให้คนอื่น ให้เริ่มลอกคราบทีละส่วน เช่น เลิกใช้วิธีขายที่หลอกลูกค้า แม้ยอดขายจะลดลงในช่วงแรก
นายพรานกล่าวว่า นกหลายร้อยตัวที่ตนขังไว้ในบ้าน วันนี้ตนให้ชีวิตแก่นกเหล่านั้น ขอให้พ้นจากที่กักขังไปสู่ที่อยู่ของตน คาถาสุดท้ายสรุปว่า นายพรานถือบ่วงออกไปดักพญานกยูง แต่กลับพ้นจากทุกข์ อรรถกถาเล่าว่านกทั้งหมดพ้นจากกรงด้วยสัจจกิริยาของเขา
เมื่อตัดสินใจเปลี่ยนตัวเองแล้ว ให้ย้อนดูว่ามีอะไรที่ต้องแก้ไขจากการกระทำเดิม เช่น คืนของ ขอโทษ หรือเลิกกดดันคนที่เคยกดดันไว้
ชาดกนี้แสดงว่า คนที่ทำสิ่งผิดมานานเปลี่ยนได้ในวันเดียว ถ้าได้เห็นความจริงชัด และมีใครตอบคำถามของเขาอย่างมีเหตุผลโดยไม่ดูถูก พญานกยูงทั้งที่ยังห้อยหัวอยู่ในบ่วง ก็ยังตอบคำถามของนายพรานอย่างใจเย็น
ข้อควรระวังคือ ในชีวิตจริง คนที่ทำงานซึ่งก่อผลเสียไม่ได้เปลี่ยนอาชีพได้ทันทีเสมอไป อาจมีภาระครอบครัวหรือหนี้สิน การเริ่มจากลดสิ่งที่เบียดเบียนทีละขั้นก็เป็นการเดินทางเดียวกัน
อีกบทเรียนหนึ่งคือ ความเห็นของเรามาจากคนที่เราฟัง นายพรานเบียดเบียนนกเพราะเชื่อครูผิด เมื่อได้ฟังเหตุผลที่ดีกว่า เขาก็พร้อมเปลี่ยน
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
หญิงรับใช้ผู้ตักน้ำถามพราหมณ์ที่ลงอาบน้ำเย็นทุกวันเพื่อล้างบาปว่า ถ้าน้ำล้างบาปได้ กบ เต่า และปลาก็คงไปสวรรค์ก…
พระพุทธเจ้าทรงสอนให้ภิกษุตรวจสอบพระองค์เองว่าตรัสรู้จริงหรือไม่ ด้วยการสังเกตสิ่งที่เห็นและได้ยินเป็นเวลานาน ด…
การพิจารณาก่อนใช้ปัจจัย ๔ — เครื่องนุ่งห่ม อาหาร ที่อยู่ และยา ว่าใช้เพื่ออะไร คำถามเดียวที่เปลี่ยนการบริโภคให…
การระลึกถึงความตายอย่างถูกวิธี — ไม่ใช่เพื่อกลัว แต่เพื่อถามทุกเย็นว่า "ถ้าคืนนี้ตาย ยังมีอะไรที่ควรละแต่ยังไม…