สังกิจจชาดก: ธรรมเป็นทาง อธรรมเป็นทางผิด

สังกิจจชาดกอยู่ในสัฏฐินิบาต ชาดก ขุททกนิกาย ในพระไตรปิฎกมีแต่คาถา เริ่มจากคนเฝ้าสวนทูลพระเจ้าพรหมทัตต์ว่าสังกิจจฤาษีมาถึงแล้ว พระราชาเสด็จไปหา ทรงวางเครื่องราชกกุธภัณฑ์ห้าอย่างไว้ก่อนเข้าไปใกล้ แล้วตรัสถามว่า คนที่ประพฤติล่วงธรรมจะไปสู่คติใดในโลกหน้า โดยทรงยอมรับว่าธรรมนั้นพระองค์เองก็ได้ล่วงแล้ว

ฤาษีตอบด้วยคาถายาว เริ่มว่าธรรมเป็นทางถูก อธรรมเป็นทางผิด แล้วพรรณนานรกขุมต่าง ๆ กับกรรมที่พาไปสู่ที่นั้น เช่น การรุกรานผู้สำรวม การปกครองที่ทำให้บ้านเมืองเดือดร้อน การฆ่าบิดามารดา การโกง และการให้สัตว์ต่อสู้กัน ท้ายสุดกล่าวว่าคนดีย่อมไปสู่เบื้องบนด้วยกรรมที่ประพฤติดีแล้ว และทูลให้พระราชาประพฤติธรรมอย่างที่ไม่ต้องเดือดร้อนใจภายหลัง

เรื่องว่าพระราชาทำอะไรมาจึงถามเช่นนั้น มาจากอรรถกถาชาดก ซึ่งเล่าว่าพระองค์เคยปลงพระชนม์พระบิดาเพื่อชิงราชสมบัติ แล้วเดือดร้อนพระทัยในภายหลัง ส่วนภาพนรกในคาถามีรายละเอียดมาก หน้านี้เล่าไว้เพียงย่อ และเน้นหลักปฏิบัติที่คาถาวางไว้