สัยหชาดก: ไม่แลกยศและทรัพย์กับการทำตนให้ตกต่ำ

ในสัยหชาดก จตุกกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถามีสี่บท ผู้พูดกล่าวแก่อำมาตย์ชื่อสัยหะว่า บัณฑิตไม่พึงปรารถนาแผ่นดินที่มีมหาสมุทรล้อมรอบ ถ้าต้องได้มาพร้อมกับคำนินทา และติเตียนการได้ยศ การได้ทรัพย์ และการเลี้ยงชีพที่ได้มาด้วยการทำตนให้ตกต่ำหรือด้วยการประพฤติไม่เป็นธรรม แม้ถือบาตรเที่ยวภิกขาจาร ชีวิตอย่างนั้นก็ประเสริฐกว่าการแสวงหาโดยไม่เป็นธรรม และประเสริฐกว่าราชสมบัติเสียอีก

เรื่องประกอบมาจากอรรถกถา พระโพธิสัตว์เป็นบุตรปุโรหิต เกิดวันเดียวกับพระราชโอรส โตมาด้วยกันและเรียนศิลปะที่ตักกศิลาด้วยกัน เมื่อพระราชโอรสขึ้นครองราชย์ ท่านรู้ว่าจะได้ตำแหน่งปุโรหิต แต่เลือกออกบวชเป็นฤาษีในหิมพานต์ พระราชาระลึกถึงสหาย จึงส่งสัยหอำมาตย์ไปเชิญกลับมารับตำแหน่ง ท่านปฏิเสธโดยกล่าวว่า สิ่งที่ละแล้วเหมือนก้อนน้ำลายที่ถ่มทิ้งไปแล้ว บัณฑิตย่อมไม่กลับไปถือเอาอีก แล้วกล่าวคาถาเหล่านี้

อรรถกถาเล่าว่าพระพุทธเจ้าตรัสเรื่องนี้แก่ภิกษุรูปหนึ่งที่กระสันอยากสึก โดยอธิบายคำว่าทำตนให้ตกต่ำว่า คือการยอมทิ้งความสุขในฌานไปหายศ บริบทเดิมจึงเป็นเรื่องของนักบวช แต่หลักเรื่องไม่แลกความสุจริตกับตำแหน่งและทรัพย์ใช้ได้กับทุกคน