กรรมสูตร: กรรมเก่า กรรมใหม่ และความดับแห่งกรรม
หลักธรรมพื้นฐาน

กรรมสูตร: กรรมเก่า กรรมใหม่ และความดับแห่งกรรม

กมฺมสุตฺตํ

ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ คือกรรมเก่า สิ่งที่เราทำด้วยกาย วาจา ใจในตอนนี้คือกรรมใหม่ ความดับแห่งกรรมมีอยู่ และทางไปสู่ความดับนั้นคืออริยมรรคมีองค์ ๘

๗ ข้อ

ในกรรมสูตร สฬายตนสังยุต สังยุตตนิกาย พระพุทธเจ้าทรงแสดงเรื่องกรรมไว้สี่หัวข้อสั้น ๆ คือ กรรมเก่า กรรมใหม่ ความดับแห่งกรรม และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรม

กรรมเก่าคือตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ที่บัณฑิตพึงเห็นว่าปัจจัยปรุงแต่งขึ้น สำเร็จด้วยเจตนา และเป็นที่ตั้งของเวทนา กรรมใหม่คือกรรมที่บุคคลทำด้วยกาย วาจา ใจในบัดนี้ ความดับแห่งกรรมคือการถึงวิมุตติเพราะกายกรรม วจีกรรม มโนกรรมดับ และทางไปสู่ความดับนั้นคืออริยมรรคมีองค์ ๘ ท้ายพระสูตรทรงชี้ไปที่โคนไม้และเรือนว่าง ให้เพียรภาวนา อย่าประมาท

ในวรรคก่อนหน้า ปัคคัยหสูตรที่ ๑ ทรงแสดงเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกัน คือเทวดาและมนุษย์ยินดีในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์ จึงเป็นทุกข์เมื่อสิ่งเหล่านั้นแปรปรวน และมีคาถาว่าสิ่งที่คนอื่นว่าเป็นสุข พระอริยะว่าเป็นทุกข์

  1. ๑

    อายตนะหกคือกรรมเก่า จกฺขุ ปุราณกมฺมํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ เวทนิยํ

    ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ บัณฑิตพึงเห็นว่าเป็นกรรมเก่า ที่ปัจจัยปรุงแต่งแล้ว สำเร็จด้วยเจตนา และเป็นที่ตั้งแห่งเวทนา คือเป็นช่องทางที่สุขและทุกข์เข้ามาถึงเรา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาร่างกายไม่สมบูรณ์หรือประสาทสัมผัสเสื่อม ให้ยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ผ่านมาแล้ว และเอาพลังไปอยู่กับสิ่งที่ยังทำได้

  2. ๒

    สิ่งที่ทำตอนนี้คือกรรมใหม่ ยํ เอตรหิ กมฺมํ กโรติ กาเยน วาจาย มนสา

    กรรมใหม่คือกรรมที่บุคคลทำด้วยกาย วาจา ใจในบัดนี้ กรรมเก่าให้เครื่องมือมา ส่วนการใช้เครื่องมือนั้นเป็นเรื่องของปัจจุบัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทุกครั้งที่ตาเห็นหรือหูได้ยินสิ่งที่ไม่ชอบ ช่วงที่เลือกจะตอบสนองอย่างไรคือจุดที่กำลังสร้างกรรมใหม่ ใช้จังหวะนั้นหายใจก่อนตอบ

  3. ๓

    ความดับแห่งกรรมมีอยู่ กมฺมนิโรโธ

    ความดับแห่งกรรม คือการถึงวิมุตติเพราะกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมดับ พระสูตรไม่ได้ให้คนติดอยู่กับวงจรของกรรมตลอดไป แต่ชี้ว่ามีทางออกจากวงจรนี้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้สึกว่าชีวิตวนอยู่กับนิสัยเดิม ให้ระลึกว่าวงจรไม่ได้ถาวร การเห็นว่ามีทางออกคือกำลังใจชั้นแรก

  4. ๔

    ทางไปสู่ความดับแห่งกรรม กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา

    ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรมคืออริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกองค์มรรคข้อเดียวที่ทำได้ในสัปดาห์นี้ เช่น สัมมาวาจา คือไม่พูดเท็จ ไม่ส่อเสียด ไม่หยาบ ไม่เพ้อเจ้อ แล้วฝึกให้สม่ำเสมอ

  5. ๕

    นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เอตานิ รุกฺขมูลานิ เอตานิ สุญฺญาคารานิ

    ท้ายพระสูตรตรัสว่า สิ่งที่ศาสดาผู้อนุเคราะห์พึงทำ พระองค์ทำแล้ว นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง จงเพียรภาวนา อย่าประมาท อย่าต้องเดือดร้อนใจในภายหลัง ส่วนที่เหลือเป็นหน้าที่ของผู้ฟัง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความรู้ธรรมที่มีอยู่แล้วพอสำหรับเริ่มฝึก ให้กันเวลาเงียบ ๆ วันละช่วงเป็น "เรือนว่าง" ของเรา แทนการหาข้อมูลเพิ่มไม่รู้จบ

  6. ๖

    ยินดีในรูป จึงทุกข์เมื่อรูปแปรปรวน รูปารามา เทวมนุสฺสา

    ในปัคคัยหสูตรที่ ๑ ทรงแสดงว่า เทวดาและมนุษย์ยินดีและเพลิดเพลินในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์ เมื่อสิ่งเหล่านั้นแปรปรวนและดับไป จึงอยู่เป็นทุกข์ ส่วนพระตถาคตรู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และทางออกของสิ่งเหล่านั้นตามจริง จึงอยู่เป็นสุขแม้สิ่งเหล่านั้นแปรปรวน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าความทุกข์ครั้งล่าสุดมาจากสิ่งที่เคยให้ความสุขแล้วเปลี่ยนไปหรือไม่ การรู้ทั้งคุณและโทษตั้งแต่ตอนที่มันยังดีอยู่ ช่วยให้ใจไม่พังเมื่อมันเปลี่ยน

  7. ๗

    สิ่งที่โลกว่าสุข พระอริยะว่าทุกข์ ยํ ปเร สุขโต อาหุ ตทริยา อาหุ ทุกฺขโต

    คาถาในปัคคัยหสูตรที่ ๑ กล่าวว่า สิ่งที่คนอื่นกล่าวว่าเป็นสุข พระอริยะกล่าวว่าเป็นทุกข์ สิ่งที่คนอื่นกล่าวว่าเป็นทุกข์ พระอริยะรู้ว่าเป็นสุข และนิพพานมีอยู่ใกล้ แต่ผู้ถูกนิวรณ์ห่อหุ้มไม่เห็น เหมือนความมืดของคนที่ไม่เห็น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อสังคมรอบตัวนับความสุขจากการมีมากขึ้น ลองนับความสุขจากการปล่อยได้มากขึ้นบ้าง แล้วเทียบว่าแบบไหนเบากว่ากัน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรนี้ช่วยแก้ความเข้าใจผิดว่ากรรมคือโชคชะตาที่เปลี่ยนไม่ได้ ร่างกายและประสาทสัมผัสที่เรามีอยู่เป็นผลของสิ่งที่ผ่านมา แต่สิ่งที่เราทำกับมันตอนนี้คือกรรมใหม่ที่อยู่ในมือเราเสมอ

เวลาเกิดเรื่องไม่ดี แทนที่จะถามแค่ว่า "ทำกรรมอะไรมา" ให้ถามต่อว่า "ตอนนี้จะทำกรรมใหม่อะไร" คำถามหลังเปลี่ยนความรู้สึกไร้ทางออกเป็นการลงมือ

กรรมในพระสูตรไม่ได้จบแค่การทำดีหนีชั่ว แต่ชี้ไปถึงความดับแห่งกรรมด้วย ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของการเดินตามมรรค

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

วานรินทชาดก: พญาวานรกับจระเข้ ธรรม ๔ ข้อที่พาพ้นศัตรู

สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค

จระเข้ดักรอจะจับพญาวานร แต่พญาวานรสังเกตเห็นความผิดปกติและเอาตัวรอดไปได้ คาถาสรุปว่าผู้มีสัจจะ ปัญญาพิจารณา คว…

พระกัสสปโคตร: เจ้าบ้านที่ถูกลงโทษเพราะเลิกดูแลแขก

จมฺเปยฺยกฺขนฺธกํ

เจ้าอาวาสผู้ขยันดูแลภิกษุอาคันตุกะอย่างดี เมื่อแขกคุ้นที่แล้วจึงหยุดขวนขวายเรื่องอาหาร แขกกลับหาว่าท่านต้องอาบ…

น้อมลาภสงฆ์มาเพื่อตน: ของที่เขาตั้งใจให้ส่วนรวม

ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมยฺย

ชาวบ้านหมู่หนึ่งเตรียมภัตตาหารพร้อมจีวรถวายสงฆ์ทุกปี พระฉัพพัคคีย์ไปคะยั้นคะยอจนเขายอมยกจีวรทั้งหมดให้ สงฆ์จึง…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้