มณิกัณฐชาดก: ขอสิ่งที่เขารัก แล้วเขาก็ไม่กลับมาอีก
มณิกณฺฐชาตกํดาบสอึดอัดที่พญานาคมาหาทุกวัน จึงใช้วิธีขอแก้วมณีที่คอของเขา พญานาคก็ไม่มาอีกเลยจริง ๆ แต่ดาบสกลับซูบผอมหนักกว…
ใช้ในชีวิตประจำวัน
เอสุการีสูตร: รับใช้สิ่งที่ทำให้เราดีขึ้น
เอสุการีสุตฺตํ
พราหมณ์เอสุการีเล่าว่าพราหมณ์กำหนดว่าใครต้องรับใช้ใคร และใครมีทรัพย์อะไร พระพุทธเจ้าตรัสว่า สิ่งที่ควรรับใช้คือสิ่งที่ทำให้ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาเจริญ และทรัพย์แท้ของคนคือโลกุตรธรรม
๗ ข้อ
ในเอสุการีสูตร มัชฌิมนิกาย พราหมณ์เอสุการีเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่พระเชตวัน และเล่าว่าพราหมณ์บัญญัติการรับใช้ไว้ ๔ แบบ เช่น ทุกวรรณะควรรับใช้พราหมณ์ ส่วนศูทรมีแต่ศูทรด้วยกันที่รับใช้ และบัญญัติทรัพย์ประจำวรรณะไว้ ๔ อย่าง คือ การเที่ยวภิกษาของพราหมณ์ ธนูของกษัตริย์ การทำนาเลี้ยงวัวของแพศย์ และเคียวกับไม้คานของศูทร
พระพุทธเจ้าทรงถามว่า โลกทั้งปวงยินยอมให้พราหมณ์บัญญัติเช่นนั้นหรือ แล้วตรัสว่าไม่ได้สอนว่าควรรับใช้ทุกอย่าง หรือไม่ควรรับใช้อะไรเลย แต่ให้ดูว่าการรับใช้นั้นทำให้ดีขึ้นหรือเลวลง
พระองค์ยังตรัสว่า คนไม่ได้ดีหรือเลวเพราะเกิดในตระกูลสูง รูปงาม หรือมีทรัพย์มาก และทรงใช้อุปมาเรื่องไฟ แสดงว่าคนทุกวรรณะปฏิบัติธรรมได้เสมอกัน
-
๑
ใครให้สิทธิ์กำหนดหน้าที่คนอื่น อกามสฺส วิสํ โอลคฺเคยฺยุํ
พระพุทธเจ้าทรงถามว่า โลกทั้งปวงยินยอมให้พราหมณ์บัญญัติการรับใช้หรือไม่ พราหมณ์ตอบว่าไม่ พระองค์จึงตรัสอุปมาว่า เหมือนคนยากจนที่ไม่ต้องการ แต่มีคนมาแขวนก้อนเนื้อให้ แล้วบอกว่าต้องกินและต้องจ่ายราคา พราหมณ์บัญญัติกฎนี้ให้คนอื่นโดยที่เขาไม่ได้ยินยอม
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อมีใครกำหนดว่า "คนอย่างเธอต้องทำหน้าที่นี้" ให้ถามว่าข้อตกลงนั้นมาจากความยินยอมของทุกฝ่ายหรือเปล่า
-
๒
ไม่ใช่ทุกอย่างควรรับใช้ นาหํ พฺราหฺมณ สพฺพํ ปริจริตพฺพนฺติ วทามิ
พระพุทธเจ้าตรัสว่า ไม่ได้กล่าวว่าควรรับใช้ทุกอย่าง และไม่ได้กล่าวว่าไม่ควรรับใช้อะไรเลย การรับใช้ใดทำให้เลวลง ไม่ดีขึ้น ไม่ควรรับใช้ การรับใช้ใดทำให้ดีขึ้น ไม่เลวลง ควรรับใช้ ไม่ว่ากษัตริย์หรือศูทร ถ้าตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบเช่นนี้
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันก่อนรับงาน รับเป็นลูกศิษย์ หรือเข้าร่วมกลุ่มใด ให้ถามว่า อยู่ที่นี่แล้วเราจะเป็นคนที่ดีขึ้นหรือแย่ลง
-
๓
ไม่ดีหรือเลวเพราะตระกูล รูปร่าง หรือทรัพย์ นาหํ พฺราหฺมณ อุจฺจากุลีนตา เสยฺยโสติ วทามิ
พระพุทธเจ้าตรัสว่า ไม่กล่าวว่าใครประเสริฐหรือเลวเพราะเกิดในตระกูลสูง มีผิวพรรณงาม หรือมีทรัพย์มาก เพราะคนที่มีสิ่งเหล่านี้บางคนก็ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ พูดเท็จ บางคนก็เว้นจากสิ่งเหล่านั้น
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเวลาเลือกคนมาร่วมงานหรือเลือกคบเพื่อน ให้ดูที่พฤติกรรมจริง มากกว่าชื่อเสียงของครอบครัว หน้าตา หรือฐานะ
-
๔
รับใช้สิ่งที่ทำให้คุณธรรม ๕ อย่างเจริญ สทฺธา วฑฺฒติ สีลํ วฑฺฒติ สุตํ วฑฺฒติ จาโค วฑฺฒติ ปญฺญา วฑฺฒติ
พระพุทธเจ้าตรัสว่า การรับใช้ใดที่ทำให้ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาเจริญขึ้น การรับใช้นั้นควรทำ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันทบทวนงานหรือความสัมพันธ์ที่ใช้เวลามากที่สุด แล้วให้คะแนนตามห้าข้อนี้ ข้อไหนลดลงตลอด ให้หาทางปรับ
-
๕
ทรัพย์แท้ของคนคือโลกุตรธรรม อริยํ โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ปุริสสฺส สทฺธนํ ปญฺญเปมิ
พราหมณ์บัญญัติทรัพย์ประจำวรรณะ เช่น ธนูของกษัตริย์ เคียวและไม้คานของศูทร แต่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ทรงบัญญัติโลกุตรธรรมอันเป็นอริยะว่าเป็นทรัพย์ของคน ส่วนการที่คนถูกนับว่าเป็นกษัตริย์หรือศูทร เป็นไปตามตระกูลที่เกิด
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันอาชีพและเครื่องมือทำกินเป็นสิ่งที่เปลี่ยนได้ ให้ลงทุนกับทรัพย์ภายในที่ไม่มีใครยึดไปได้ คือคุณธรรมและความเข้าใจชีวิต
-
๖
ไฟถูกเรียกตามเชื้อ ติณคฺคิเตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ
ไฟที่ติดไม้เรียกว่าไฟไม้ ไฟที่ติดหญ้าเรียกว่าไฟหญ้า ไฟที่ติดมูลโคเรียกว่าไฟมูลโค คนก็ถูกนับว่าเป็นกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ หรือศูทร ตามตระกูลที่เกิดขึ้นมา ชื่อเรียกจึงบอกที่มา ไม่ได้บอกคุณค่า
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อมีคนติดป้ายเราหรือคนอื่นตามที่มา เช่น "เด็กต่างจังหวัด" หรือ "ลูกคนรวย" ให้จำไว้ว่าป้ายบอกแค่ที่มา ไม่ได้บอกว่าเขาเป็นคนอย่างไร
-
๗
ทุกคนเจริญเมตตาและปฏิบัติธรรมได้ อจฺจิมา เจว วณฺณิมา จ ปภสฺสโร จ
พราหมณ์ยอมรับว่าคนทุกวรรณะเจริญเมตตาที่ไม่มีเวรได้ อาบน้ำชำระฝุ่นได้ และไฟที่คนตระกูลสูงจุดจากไม้หอม กับไฟที่คนตระกูลต่ำจุดจากไม้รางอาหารสุนัข ก็มีเปลว มีสี มีแสง ใช้งานได้เหมือนกัน คนทุกวรรณะที่ออกบวชและประพฤติตามธรรมก็ยินดีในกุศลธรรมได้เช่นกัน
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันอย่าคิดว่าตัวเองมาจากครอบครัวธรรมดาแล้วฝึกใจไม่ได้ และอย่ามองข้ามความตั้งใจดีของคนที่มาจากพื้นเพที่สังคมไม่ให้ค่า
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
ทุกคนต้องรับใช้อะไรบางอย่าง ทั้งหัวหน้า องค์กร ลูกค้า ครอบครัว หรือเป้าหมายของตัวเอง พระสูตรนี้ให้เกณฑ์ที่ใช้ได้ทันที คือดูว่าการรับใช้นั้นทำให้เรามีศรัทธา มีศีล ได้เรียนรู้ รู้จักให้ และมีปัญญามากขึ้นหรือไม่
ถ้างานหรือความสัมพันธ์ใดบังคับให้เราโกหก เอาเปรียบ หรือหยุดเรียนรู้ ก็เป็นสัญญาณให้ทบทวน แม้จะได้เงินหรือได้หน้าก็ตาม ถ้ายังออกไม่ได้ทันที อย่างน้อยก็ตั้งขอบเขตที่ชัดเจน
เรื่องไฟเตือนว่า คนเราถูกเรียกตามที่มา แต่ความสามารถที่จะดีขึ้นมีเท่ากัน ไม่ควรดูถูกตัวเองหรือคนอื่นเพราะพื้นเพ
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- เอสุการีสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๓ · หน้า ๔๖๐ การรับใช้ที่ทำให้เจริญ ทรัพย์คือโลกุตรธรรม และอุปมาไฟ
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
สามัญญผลสูตร: หนี้ โรค เรือนจำ ความเป็นทาส และทางกันดาร
ยถา อิณํ ยถา โรคํ ยถา พนฺธนาคารํทรงเปรียบใจที่ยังมีนิวรณ์ ๕ ว่าเหมือนคนเป็นหนี้ คนป่วยหนัก นักโทษ ทาส และคนเดินทางกันดาร แล้วเปรียบใจที่ละนิวร…
ทานวรรคและสันถารวรรค: ให้สิ่งของ กับให้ธรรม
อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจการให้ การบูชา การแบ่งปัน การสงเคราะห์ การต้อนรับ การแสวงหา ไปจนถึงความเจริญและรัตนะ ล้วนมีสองแบบ คือแบบอามิส …
ปัฏฐาน: การมีอยู่และการหมดไป ต่างก็เป็นปัจจัยได้
อตฺถิปจฺจโยสี่ปัจจัยสุดท้ายในบัญชี ๒๔ พูดถึงการมีอยู่และการไม่มี อัตถิและอวิคตปัจจัยคือสิ่งที่ยังตั้งอยู่จึงค้ำสิ่งอื่นได…