วินีตวัตถุเรื่องลักทรัพย์: ทรงถามว่าคิดอย่างไร ก่อนตัดสิน
กึจิตฺโต ตฺวํเรื่องตัดสินจริงในสิกขาบทห้ามลักทรัพย์ พระพุทธเจ้าทรงถามภิกษุแต่ละรูปว่ามีจิตอย่างไร การเก็บของไว้คืนเจ้าของ ก…
ข้อปฏิบัติ
อุปาลิวาทสูตร: ใจเป็นตัวการสำคัญของกรรม
อุปาลิวาทสุตฺตํ
อุบาลีคฤหบดีตั้งใจไปโต้วาทะว่ากายกรรมหนักที่สุด แต่เมื่อฟังเหตุผลกลับเห็นว่ามโนกรรมสำคัญกว่า พระพุทธเจ้ายังเตือนให้ใคร่ครวญก่อนเปลี่ยนศาสดา และให้ยังทำบุญกับนักบวชกลุ่มเดิมต่อไป
๗ ข้อ
ในอุปาลิวาทสูตร มัชฌิมนิกาย ทีฆตปัสสีนิครนถ์เล่าให้ท่านนิครนถ์นาฏบุตรฟังว่า พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติมโนกรรมว่ามีโทษมากกว่ากายกรรมและวจีกรรม ขณะที่ฝ่ายนิครนถ์ถือว่ากายทัณฑะมีโทษมากที่สุด อุบาลีคฤหบดีผู้เป็นสาวกคนสำคัญจึงอาสาไปโต้วาทะเอง
พระพุทธเจ้าตกลงสนทนาโดยขอให้อุบาลีตั้งอยู่ในความจริง แล้วทรงยกตัวอย่างหลายข้อ จนอุบาลีเห็นว่าคำตอบของตนเองขัดกัน เขายอมรับว่าเห็นด้วยตั้งแต่อุปมาข้อแรก แต่แกล้งโต้ต่อเพราะอยากฟังคำตอบ แล้วขอเป็นอุบาสก
พระพุทธเจ้ากลับตรัสให้ใคร่ครวญก่อน และให้ระลึกว่าบ้านของเขาเป็นเหมือนบ่อน้ำของนิครนถ์มานาน ควรให้บิณฑบาตแก่นิครนถ์ที่มาถึงต่อไป ท้ายพระสูตร อุบาลีอธิบายว่าคำสอนที่ดีต้องทนการตรวจสอบของบัณฑิตได้ และกล่าวสรรเสริญพระคุณของพระพุทธเจ้าอย่างยืดยาว
-
๑
มโนกรรมมีโทษมากกว่า มโนกมฺมํ มหาสาวชฺชตรํ
พระพุทธเจ้าตรัสว่า ทรงบัญญัติกรรมไว้ ๓ อย่าง คือ กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม และในการทำบาป ทรงบัญญัติมโนกรรมว่ามีโทษมากกว่า ไม่ได้บัญญัติกายกรรมและวจีกรรมว่ามีโทษมากเท่ามโนกรรม
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันก่อนแก้ที่คำพูดหรือการกระทำ ให้ถามตัวเองว่า ตอนนี้ในใจกำลังตั้งใจอะไรอยู่ เพราะการกระทำมักเดินตามความตั้งใจนั้น
-
๒
เจตนาอยู่ที่ใจ มโนทณฺฑสฺมึ ปน ภนฺเต
พระพุทธเจ้าทรงถามว่า ถ้านิครนถ์เดินไปมาแล้วเหยียบสัตว์เล็ก ๆ ตายโดยไม่ตั้งใจ นิครนถ์นาฏบุตรว่ามีโทษมากไหม อุบาลีตอบว่าไม่มาก ถ้าตั้งใจจึงมีโทษมาก และยอมรับว่าฝ่ายตนก็จัดเจตนาไว้ในฝ่ายใจ คำตอบนี้จึงขัดกับที่ยืนยันว่ากายทัณฑะหนักที่สุด
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อมีคนทำผิดพลาด ให้แยกให้ออกว่าเขาตั้งใจหรือพลาดไป แล้วตอบสนองให้เหมาะกับแต่ละกรณี
-
๓
สนทนาโดยตั้งอยู่ในความจริง สจฺเจ ปติฏฺฐาย มนฺเตยฺยาสิ
ก่อนสนทนา พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าอุบาลีจะตั้งอยู่ในความจริงแล้วสนทนา ก็คุยกันได้ ระหว่างนั้น เมื่ออุบาลีตอบแล้วไม่สอดคล้องกัน พระองค์ก็เตือนให้พิจารณาว่าคำหลังกับคำก่อนไม่ต่อกัน และเตือนถึงข้อตกลงที่จะพูดตามความจริงนั้น
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันก่อนเริ่มคุยเรื่องที่เห็นต่าง ให้ตกลงกันก่อนว่าเราคุยเพื่อหาความจริง ไม่ใช่เพื่อเอาชนะ แล้วยอมรับเมื่อคำพูดของตัวเองขัดกันเอง
-
๔
ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ อนุวิจฺจการํ โข คหปติ กโรหิ
เมื่ออุบาลีขอเป็นอุบาสก พระพุทธเจ้าตรัสว่า จงใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ การที่คนมีชื่อเสียงอย่างท่านใคร่ครวญก่อนเป็นความดี อุบาลีกลับยิ่งเลื่อมใส เพราะถ้าเป็นลัทธิอื่นได้เขาเป็นสาวก คงถือธงแห่ประกาศไปทั่วเมืองนาลันทา
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อรู้สึกประทับใจจนอยากเปลี่ยนแปลงชีวิตครั้งใหญ่ทันที ให้เวลาตัวเองคิดสักระยะ ความตั้งใจที่ผ่านการใคร่ครวญแล้วจะมั่นคงกว่า
-
๕
ยังให้ทานแก่นักบวชกลุ่มเดิม นิคนฺถานํ โอปาณภูตํ กุลํ
พระพุทธเจ้าตรัสว่า ตระกูลของอุบาลีเป็นเหมือนบ่อน้ำของนิครนถ์มานาน ควรให้บิณฑบาตแก่นิครนถ์ที่มาถึงต่อไป อุบาลีบอกว่าเคยได้ยินว่าพระพุทธเจ้าสอนให้ทำบุญเฉพาะกับพระองค์และสาวก แต่ที่จริงพระองค์กลับชวนให้ให้ทานแก่นิครนถ์ด้วย
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันถ้าเปลี่ยนวัด เปลี่ยนกลุ่ม หรือเปลี่ยนความเชื่อ ไม่จำเป็นต้องตัดน้ำใจต่อคนกลุ่มเดิม ยังช่วยเหลือและให้เกียรติกันได้
-
๖
การเปลี่ยนใจเพราะเหตุผลเป็นสิ่งดี ภทฺทิกา ภนฺเต อาวฏฺฏนี มายา
เมื่อนิครนถ์นาฏบุตรกล่าวหาว่าอุบาลีถูกมายากลับใจ อุบาลีตอบว่า มายากลับใจนี้ดี ถ้าญาติที่รัก กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร หรือชาวโลกทั้งปวงจะกลับใจด้วยสิ่งนี้ ก็จะเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่เขาสิ้นกาลนาน
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อมีคนว่าเรา "เปลี่ยนไป" ให้ถามตัวเองอย่างใจเย็นว่า เราเปลี่ยนเพราะเห็นเหตุผลที่ดีกว่า หรือเปลี่ยนเพราะถูกชักจูงด้วยอารมณ์
-
๗
คำสอนที่ดีทนการตรวจสอบได้ อนุโยคกฺขโม จ วิมชฺชนกฺขโม จ
อุบาลีเล่าอุปมาว่า พราหมณ์แก่ตามใจภรรยาสาว เอาลูกลิงไปให้ช่างย้อมย้อมสี ทุบ และขัด ช่างย้อมบอกว่าลูกลิงย้อมได้แต่ทุบและขัดไม่ได้ ต่างจากผ้าใหม่ที่ทั้งย้อม ทุบ และขัดได้ วาทะของนิครนถ์เป็นที่ชอบใจของคนเขลา แต่ทนการซักถามตรวจสอบไม่ได้ ส่วนคำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นที่ชอบใจของบัณฑิต และทนการซักถามตรวจสอบได้
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อเจอข้อมูลหรือความเชื่อที่ฟังแล้วถูกใจ ลองถามคำถามยาก ๆ และหาหลักฐานดู สิ่งที่จริงจะไม่กลัวการตรวจสอบ
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
พระสูตรนี้ใช้ได้กับการถกเถียงทุกวันนี้ ทั้งเรื่องความเชื่อ การเมือง และความเห็นในที่ทำงาน สิ่งที่ควรเรียนคือการยอมรับเมื่อเหตุผลของอีกฝ่ายดีกว่า โดยไม่ต้องเสียหน้า
ท่าทีของพระพุทธเจ้าก็น่าสนใจ แทนที่จะรีบรับคนดังเข้ากลุ่ม กลับบอกให้คิดให้ดีก่อน และไม่ให้ตัดความสัมพันธ์หรือความช่วยเหลือที่เคยมีต่อกลุ่มเดิม การเปลี่ยนความคิดจึงไม่จำเป็นต้องมาพร้อมการตัดขาดหรือดูถูกคนเดิม
เรื่องมโนกรรมยังเตือนว่า ความตั้งใจในใจคือต้นทางของการพูดและการกระทำ ถ้าดูแลใจได้ดี กายและวาจาก็จะตามมา
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- อุปาลิวาทสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๓ · หน้า ๔๖ กรรม ๓ มโนกรรมมีโทษมาก การใคร่ครวญก่อนทำ และการให้ทานแก่นิครนถ์
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
ให้ฉันทะแล้วบ่นทีหลัง: เมื่อหมู่ตัดสินไปแล้ว
ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺเชยฺยพระฉัพพัคคีย์มัวทำจีวรอยู่ จึงฝากฉันทะไปกับเพื่อนรูปหนึ่ง เมื่อสงฆ์ลงโทษเพื่อนรูปนั้น พวกท่านกลับบอกว่าไม่ได้ใ…
อานาปาณกถา: ลมที่ละเอียดลงเหมือนเสียงกังสดาลที่ค่อย ๆ เบา
อานาปานกถาคำอธิบายละเอียดของปฏิสัมภิทามรรคว่า เมื่อรู้ลมยาวลมสั้น ความพอใจและความปราโมทย์ทำให้ลมละเอียดลงจนใจวางเฉย และเ…
เสลเถราปทาน: บุญที่ทั้งถนนทำร่วมกัน
เสลตฺเถราปทานํหัวหน้าถนนในนครหงสวดีชวนคนทั้งย่าน ตั้งแต่พ่อครัว ช่างย้อม ช่างเหล็ก คนหาบน้ำ ไปจนถึงคนขายขนม มาสร้างโรงฉันถวา…