นกุลปิตาสูตร: กายป่วย ใจไม่ป่วย

นกุลปิตาสูตรเป็นพระสูตรแรกของขันธสังยุต นกุลบิดาคหบดีเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแล้วทูลว่า ข้าพระองค์เป็นคนแก่ เป็นผู้เฒ่า ล่วงกาลผ่านวัย มีกายกระสับกระส่าย เจ็บป่วยอยู่เนือง ๆ จึงไม่ได้มาเฝ้าพระองค์บ่อย ขอพระองค์โปรดสั่งสอนในสิ่งที่จะเป็นประโยชน์สุขตลอดกาลนาน

ทรงตอบว่า จริงอย่างนั้น กายนี้กระสับกระส่ายเป็นดังฟองไข่ที่มีเปลือกหุ้มไว้ ผู้ที่อ้างว่าไม่มีโรคแม้ครู่เดียวก็เป็นคนพาล ท่านพึงศึกษาว่า "เมื่อกายของเรากระสับกระส่ายอยู่ จิตของเราจักไม่กระสับกระส่าย"

หลังจากนั้นนกุลบิดาไปหาพระสารีบุตร และขอให้อธิบายว่ากายกระสับกระส่ายแต่ใจไม่กระสับกระส่ายเป็นอย่างไร พระสารีบุตรอธิบายว่า ปุถุชนเห็นขันธ์ ๕ ว่าเป็นตน เมื่อขันธ์แปรปรวน ความโศกความทุกข์ก็เกิด ส่วนอริยสาวกไม่เห็นอย่างนั้น เมื่อขันธ์แปรปรวน ใจจึงไม่เดือดร้อนตาม