หิริชาดก: มิตรแท้ มิตรแต่ปาก

ในหิริชาดก ปัญจกนิบาต ขุททกนิกาย มีคาถา ๕ บท สามคาถาแรกกล่าวถึงลักษณะของผู้ที่ไม่ใช่มิตร คือผู้ไม่มีความละอาย รังเกียจความเอื้อเฟื้อ พูดว่า "เราเป็นเพื่อนของท่าน" แต่ไม่ทำสิ่งที่ดีกว่าคำพูด คนที่ทำอย่างไรควรพูดอย่างนั้น ไม่ทำก็ไม่ควรพูด บัณฑิตย่อมรู้จักคนที่ดีแต่พูด และผู้ที่คอยระแวงความแตกร้าว มองหาแต่ช่องโหว่ ไม่ใช่มิตร ส่วนผู้ที่คนอื่นยุให้แตกไม่ได้ เราอยู่กับเขาได้อย่างวางใจเหมือนลูกนอนบนอกแม่ ผู้นั้นเป็นมิตรแท้

สองคาถาท้ายกล่าวว่า ผู้เห็นผลอานิสงส์ย่อมทำให้เกิดเหตุแห่งความปราโมทย์และความสุขที่นำคำสรรเสริญมา และผู้ได้ดื่มรสแห่งวิเวก รสแห่งความสงบ และรสแห่งปีติในธรรม ย่อมไม่มีความกระวนกระวาย ไม่มีบาป

รายละเอียดเรื่องเล่ามาจากอรรถกถา ซึ่งอ้างถึงเรื่องที่เล่าไว้แล้วในอกตัญญูชาดก เอกนิบาต ว่าเศรษฐีชายแดนผู้หนึ่งเป็นสหายที่ไม่เคยพบหน้าของท่านอนาถบิณฑิกะ เมื่อคนของเศรษฐีชายแดนมาค้าขาย ท่านอนาถบิณฑิกะต้อนรับอย่างดี แต่เมื่อคนของท่านไปถึงถิ่นชายแดน เศรษฐีนั้นกลับไม่ให้ที่พักและเสบียง ภายหลังคนของเศรษฐีชายแดนจึงเดือดร้อนและไม่มีใครช่วย พระโพธิสัตว์ในเรื่องอดีตเป็นเศรษฐีพาราณสีผู้กล่าวคาถาเหล่านี้