ปุคคลบัญญัติ: คนแบบไหนควรคบ คนแบบไหนควรวางเฉย
เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพสองชุดในติกนิทเทส: คนที่ด้อยกว่าในศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ควรคบเว้นแต่ด้วยความเอ็นดู คนเสมอกันควรคบ คนที่ยิ่งกว่าคว…
นิพฺพานํ
เป้าหมายสูงสุดของคำสอน อธิบายตามพระไตรปิฎกตรง ๆ — ความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ และนิพพานธาตุสองแบบ โดยไม่เพิ่มคำอธิบายที่พระสูตรไม่ได้พูดไว้
นิพพานเป็นคำที่ได้ยินบ่อยแต่ถูกเข้าใจคลาดเคลื่อนมาก บางคนคิดว่าเป็นสวรรค์ชั้นสูงสุด บางคนคิดว่าเป็นความว่างเปล่าที่น่ากลัว หน้านี้จึงรวมเฉพาะคำนิยามที่มีในพระไตรปิฎกโดยตรง
ในชัมพุขาทกสังยุตและอสังขตสังยุต นิยามนิพพานว่า "ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ" และในอสังขตสังยุตยังมีไวพจน์ของนิพพานอีกหลายคำ เช่น อมตะ (ไม่ตาย) เขมะ (ปลอดภัย) ทีปะ (เกาะ) สรณะ (ที่พึ่ง)
ในอิติวุตตกะ ทรงแสดงนิพพานธาตุไว้ ๒ อย่าง คือ สอุปาทิเสสนิพพานธาตุ และอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ส่วนในธรรมบทตรัสว่า "นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง"
เมื่อชัมพุขาทกปริพาชกถามพระสารีบุตรว่านิพพานคืออะไร ท่านตอบว่าความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ นี้เรียกว่านิพพาน และทางปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งนิพพานคืออริยมรรคมีองค์ ๘
ใช้เป็นเข็มทิศ — การปฏิบัติใดที่ทำให้โลภ โกรธ หลงลดลงจริง คือการเดินไปในทิศนี้ ไม่ว่าจะใช้ชื่อเรียกอะไร
พระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะแล้ว แต่อินทรีย์ห้ายังอยู่ ยังเสวยอารมณ์ที่น่าพอใจและไม่น่าพอใจ ยังรู้สุขรู้ทุกข์ทางกาย แต่ราคะ โทสะ โมหะสิ้นไปแล้ว
ข้อนี้บอกว่านิพพานไม่ได้แปลว่าไม่รู้สึกอะไรเลย พระอรหันต์ยังรู้สึกร้อนหนาวเจ็บปวด แต่ใจไม่ถูกกิเลสเผาไปตาม
เมื่อพระอรหันต์สิ้นชีวิต เวทนาทั้งปวงที่ไม่ได้เพลิดเพลินแล้ว จักเย็นในโลกนี้เอง
ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวมตรง ๆ พระพุทธเจ้าไม่ได้ทรงอธิบายเพิ่มว่าเป็นอย่างไร จึงไม่ควรคาดเดาเกินกว่าที่ทรงตรัสไว้ ดูหน้าอจินไตย ๔ ประกอบ
ในสุขวรรค ธรรมบท ตรัสว่า ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง ความสันโดษเป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ความคุ้นเคยเป็นญาติอย่างยิ่ง นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
นิพพานไม่ได้ถูกอธิบายว่าเป็นความว่างเปล่าที่น่ากลัว แต่เป็นสุขที่ไม่ต้องพึ่งสิ่งใดมาเติม ลองสังเกตความสุขในช่วงที่ไม่ได้อยากอะไรเลยสักครู่
สิ่งที่ใช้ได้ทันทีจากคำนิยามนี้คือ นิพพานไม่ได้อยู่ไกลเกินกว่าจะเข้าใจ เพราะนิยามด้วยสิ่งที่เรารู้จักอยู่แล้ว — ทุกครั้งที่ความโลภ ความโกรธ หรือความหลงลดลงแม้ชั่วขณะ ใจก็เบาและสงบขึ้นตามส่วน ซึ่งเป็นรสชาติเล็ก ๆ ของทิศทางที่ทางนี้มุ่งไป
แต่ก็ไม่ควรสรุปว่าความสงบชั่วคราวคือนิพพาน พระสูตรพูดถึงความสิ้นไป ไม่ใช่แค่ความเบาบางลง หน้านี้จึงมีไว้เพื่อให้รู้ทิศทางที่ถูก ไม่ใช่เพื่อให้วัดว่าตัวเองถึงแล้วหรือยัง
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
สองชุดในติกนิทเทส: คนที่ด้อยกว่าในศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ควรคบเว้นแต่ด้วยความเอ็นดู คนเสมอกันควรคบ คนที่ยิ่งกว่าคว…
สองกถาต้นวรรคที่ ๙ ฝ่ายหนึ่งเห็นว่าผู้เห็นอานิสงส์ในนิพพานละสัญโญชน์ได้ ฝ่ายเถรวาทชี้ว่าสัญโญชน์ละได้ด้วยการมน…
พระมหาจุนทะเตือนว่าภิกษุผู้ประกอบธรรมกับภิกษุผู้เพ่งฌานไม่ควรดูแคลนกัน แต่ควรสรรเสริญกัน เพราะผู้ถูกต้องอมตธาต…
อปทานของผู้ถวายของใช้ชิ้นเล็กที่ตรงกับความจำเป็น เข็มสำหรับเย็บจีวร บาตรดินที่ช่างหม้อปั้นเอง รองเท้าที่ถอดจาก…