นิวาปสูตร: เหยื่อล่อของพรานเนื้อ
การฝึกจิต

นิวาปสูตร: เหยื่อล่อของพรานเนื้อ

นิวาปสุตฺตํ

พรานปลูกหญ้าล่อเนื้อ ๔ ฝูง ฝูงหนึ่งกินไม่ยั้ง ฝูงหนึ่งหนีสุดโต่ง ฝูงหนึ่งระวังแต่ยังติดกับดัก มีเพียงฝูงสุดท้ายที่พ้น — อุปมาของกามคุณ มาร และทางที่พ้นจากบ่วงได้จริง

๕ ข้อ

ในนิวาปสูตร มัชฌิมนิกาย ทรงเล่าว่า พรานเนื้อปลูกหญ้าเป็นเหยื่อล่อไว้ ด้วยหวังว่าฝูงเนื้อจะเข้ามากินจนเพลิดเพลินและมัวเมา แล้วจะถูกจับได้

เนื้อฝูงที่หนึ่งเข้ามากินอย่างหลงระเริงจึงถูกจับ ฝูงที่สองเห็นดังนั้นจึงเว้นขาดจากเหยื่อ หนีเข้าป่าไปกินแต่หญ้าป่า แต่เมื่อถึงหน้าแล้ง หญ้าและน้ำหมด ร่างกายซูบผอม กำลังถดถอย จึงกลับมากินเหยื่ออย่างหลงระเริงและถูกจับ ฝูงที่สามอาศัยอยู่ใกล้ ๆ กินอย่างระมัดระวังไม่มัวเมา แต่พรานล้อมรั้วค้นจนพบที่ซ่อนจึงถูกจับ ฝูงที่สี่อาศัยอยู่ในที่ที่พรานไปไม่ถึง กินอย่างระมัดระวัง จึงพ้นจากอำนาจของพราน

ทรงอธิบายว่า เหยื่อคือกามคุณ ๕ พรานคือมาร

  1. ๑

    ฝูงที่หนึ่ง — กินเหยื่ออย่างหลงระเริง ปฐโม มิคชาโต

    เนื้อฝูงแรกเข้ากินเหยื่ออย่างมัวเมาจึงถูกพรานจับ เหมือนสมณพราหมณ์ที่บริโภคกามคุณ ๕ อย่างหลงระเริง ย่อมตกอยู่ในอำนาจของมาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตสิ่งที่เราเสพจนมัวเมา เช่น หน้าจอหรืออาหาร เหยื่อที่อร่อยที่สุดคือเหยื่อที่ทำให้ลืมระวัง

  2. ๒

    ฝูงที่สอง — หนีสุดโต่งแล้วกลับมาหนักกว่าเดิม ทุติโย มิคชาโต

    เนื้อฝูงที่สองหนีเข้าป่าเว้นขาดจากเหยื่อ แต่เมื่อหน้าแล้งมาถึง ร่างกายซูบผอมไม่มีกำลัง จึงกลับมากินอย่างหลงระเริงและถูกจับ เหมือนผู้ที่ทรมานตนอย่างสุดโต่ง แล้วใจเสื่อมกลับมาเสพหนักยิ่งกว่าเดิม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การเลิกอะไรแบบหักดิบจนทนไม่ไหว มักจบด้วยการกลับไปทำหนักกว่าเดิม การลดอย่างพอดีและยั่งยืนได้ผลกว่า

  3. ๓

    ฝูงที่สาม — ระวังดีแต่ติดกับดักความเห็น ตติโย มิคชาโต

    เนื้อฝูงที่สามกินอย่างระมัดระวัง แต่พรานล้อมรั้วค้นพบที่อยู่จึงถูกจับ เหมือนสมณพราหมณ์ที่บริโภคอย่างไม่มัวเมา แต่ยังยึดความเห็น เช่น โลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง จึงยังตกอยู่ในอำนาจมาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คนที่ใช้ชีวิตดีมีวินัย อาจยังติดกับดักการยึดความเห็นของตัวเองอย่างแน่นหนา อ่านคู่กับหน้าอุปาทาน ๔

  4. ๔

    ฝูงที่สี่ — อยู่ในที่ที่พรานตามไม่ถึง จตุตฺโถ มิคชาโต

    เนื้อฝูงที่สี่อาศัยอยู่ในที่ที่พรานไปไม่ถึง กินอย่างระมัดระวัง จึงพ้นจากอำนาจพราน เหมือนภิกษุที่เข้าถึงฌาน ซึ่งทรงเรียกว่าเป็นการทำให้มารตาบอด คือมารมองไม่เห็นทางตามไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความสงบภายในที่ฝึกไว้คือที่หลบที่เหยื่อภายนอกตามไม่ถึง ยิ่งฝึกมาก ยิ่งต้องพึ่งสิ่งเร้าจากภายนอกน้อยลง

  5. ๕

    เหยื่อคือกามคุณ ๕ พรานคือมาร นิวาโปติ โข ภิกฺขเว ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ

    ทรงอธิบายว่า เหยื่อเป็นชื่อของกามคุณ ๕ พรานเป็นชื่อของมารผู้มีบาป บริวารของพรานคือบริวารของมาร และฝูงเนื้อคือสมณพราหมณ์ทั้งหลาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ระบบที่ออกแบบให้เราเสพไม่หยุด ไม่ว่าจะเป็นโฆษณาหรือแอปที่ดึงความสนใจ ก็ทำงานแบบเดียวกับพรานที่ปลูกหญ้าล่อ รู้ทันก่อนจะเดินเข้าไปกิน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

อุปมานี้เตือนถึงกับดักสามแบบที่คนตั้งใจปฏิบัติมักตก — ตามใจตัวเองเต็มที่ เคร่งสุดโต่งจนทนไม่ไหวแล้วกลับมาหนักกว่าเดิม และระมัดระวังตัวดีแต่ไปติดกับความเห็นของตัวเอง

ทางที่พ้นคือการหาที่ที่มารตามไม่ถึง ในชีวิตประจำวัน หมายถึงการฝึกใจจนมีความสงบภายในที่ไม่ต้องพึ่งเหยื่อภายนอก ข้อที่ใช้ได้ทันทีคือระวังฝูงที่สอง ถ้ากำลังฝึกแบบหักโหมจนทนไม่ไหว ให้ผ่อนลงก่อนที่จะแตกหัก อ่านคู่กับหน้าอุปมาสายพิณ: ความเพียรพอดี

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ธัมมสังคณี: มาติกา แม่บทของพระอภิธรรม

กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา

ธัมมสังคณีเปิดด้วยมาติกา บัญชีหมวดธรรมชุดละสาม ๒๒ ชุด และชุดละสอง ๑๔๒ ชุด เช่น กุศล อกุศล อัพยากฤต หรือธรรมที่…

มหาลิสูตร: เห็นรูปทิพย์แต่ไม่ได้ยินเสียงทิพย์ กับเป้าหมายที่แท้ของการปฏิบัติ

มหาลิสุตฺตํ

เจ้ามหาลีถามว่าทำไมสุนักขัตตะเห็นรูปทิพย์แต่ไม่ได้ยินเสียงทิพย์ พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่าเพราะฝึกสมาธิมาเฉพาะด้า…

รอยพระบาท ผ้าบังสุกุล และชายจีวรกลางลม: อปทานของผู้ระลึกถึงครูจากร่องรอย

อกฺกนฺตญฺจ ปทํ ทิสฺวา

อปทานของผู้ที่ไม่ได้พบพระพุทธเจ้าตรงหน้า แต่เห็นเพียงร่องรอย คือรอยพระบาทบนดิน ผ้าบังสุกุลที่ห้อยอยู่บนยอดไม้ …

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้