คิลานสูตร: ภิกษุใหม่ที่ไม่มีใครรู้จัก แต่พระศาสดาเสด็จไปเยี่ยม

ในคิลานสูตรที่ ๑ และที่ ๒ คิลานวรรค สฬายตนสังยุต สังยุตตนิกาย ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปกราบทูลพระพุทธเจ้าว่า ในวิหารแห่งหนึ่งมีภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้ใหม่ ไม่ปรากฏชื่อและโคตร กำลังอาพาธหนัก ขอพระองค์ทรงอาศัยความเอ็นดูเสด็จไปหาภิกษุนั้น

พระสูตรบันทึกไว้ตรง ๆ ว่าพระพุทธเจ้าทรงสดับเพียงคำว่า ภิกษุใหม่ และว่าเป็นไข้ ทรงทราบชัดว่าเป็นภิกษุที่ไม่ปรากฏชื่อและโคตร แล้วเสด็จเข้าไปหา ภิกษุไข้จะปูอาสนะบนเตียงถวาย ก็ทรงห้ามว่าไม่ต้อง มีอาสนะที่เขาจัดไว้แล้ว จากนั้นตรัสถามอาการอย่างเป็นลำดับ ว่าพอทนได้หรือ ทุกขเวทนาลดลงหรือกำเริบ

บทสนทนาที่เป็นหัวใจคือ เมื่อภิกษุตอบว่าตนมีความรังเกียจและความเดือดร้อนใจอยู่ไม่น้อย ทรงถามต่อว่าติเตียนตนเองโดยศีลหรือไม่ ภิกษุตอบว่าไม่ ทรงถามว่าถ้าอย่างนั้นเดือดร้อนเพราะเรื่องอะไร ภิกษุตอบว่ายังไม่รู้ทั่วถึงธรรมที่ทรงแสดงเพื่อสีลวิสุทธิ ทรงย้อนถามว่าถ้าอย่างนั้นเธอรู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงเพื่ออะไร ในสูตรที่ ๑ ภิกษุตอบว่าเพื่อคลายจากราคะ ในสูตรที่ ๒ ตอบว่าเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน ทรงรับรองทั้งสองครั้งว่าถูกต้องแล้ว จากนั้นทรงถามเรื่องความไม่เที่ยงของตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ จนภิกษุทั้งสองรูปได้ผลคนละระดับ