ภิกษุฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา: ชมกันเองว่ามีคุณวิเศษที่ไม่มีจริง

ในพระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ มีเรื่องต้นบัญญัติของปาราชิกข้อที่ ๔ ขณะพระพุทธเจ้าประทับที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เมืองเวสาลี แคว้นวัชชีเกิดข้าวยากหมากแพง ภิกษุหลายรูปที่จำพรรษาใกล้ฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาปรึกษากันว่าจะอยู่อย่างไรไม่ให้ลำบากเรื่องบิณฑบาต บางรูปเสนอให้ช่วยทำธุระของคฤหัสถ์ บางรูปเสนอให้รับส่งข่าวสารให้ สุดท้ายตกลงกันว่าจะพูดชมกันเองแก่คฤหัสถ์ว่ารูปนั้นได้ฌาน รูปนี้เป็นพระโสดาบัน จนถึงเป็นพระอรหันต์

ชาวบ้านดีใจ นำอาหารแบบที่ตนเองไม่กินและไม่ให้พ่อแม่ลูกเมียมาถวาย ภิกษุกลุ่มนี้จึงผิวพรรณผ่องใส ขณะที่ภิกษุซึ่งจำพรรษาในที่อื่นผอมซูบ เมื่อออกพรรษาไปเฝ้า พระพุทธเจ้าตรัสถามว่าคุณวิเศษนั้นมีจริงหรือ พวกเขาทูลว่าไม่จริง พระองค์ทรงติเตียนอย่างรุนแรงว่าพูดเพราะเหตุแห่งท้อง ทรงแสดงมหาโจร ๕ จำพวก แล้วทรงบัญญัติว่าภิกษุที่อวดอุตตริมนุสสธรรมซึ่งไม่มีในตนเป็นปาราชิก ต่อมาทรงยกเว้นผู้ที่สำคัญผิดว่าตนได้บรรลุ

ในมหาวิภังค์ ภาค ๒ มีเรื่องเดียวกันเป็นต้นบัญญัติของปาจิตตีย์อีกข้อหนึ่ง คราวนั้นภิกษุทูลว่าคุณวิเศษมีจริง แต่ก็ยังทรงติเตียน และห้ามภิกษุบอกอุตตริมนุสสธรรมที่มีจริงแก่ผู้ที่ไม่ใช่ภิกษุหรือภิกษุณี สิกขาบทเหล่านี้เป็นวินัยของภิกษุ แต่บทเรียนเรื่องความซื่อตรงต่อคุณสมบัติของตนใช้ได้กับทุกคน