The Great Analysis, Part 1

මුළු කාණ්ඩයේම අන්තර්ගතයෙන් AI මගින් සකස් කළ සාරාංශය (මාතෘකා 40) — මාතෘකාවක් ආරම්භ වන පිටුවට යාමට ක්ලික් කරන්න.

1. පිටුව 1–16 เวรัญชกัณฑ์ เวรัญชพราหมณ์กล่าวหาพระพุทธเจ้าหลายข้อ แต่พระองค์ทรงตอบพลิกความหมายจนเลื่อมใส ต่อมาเกิดทุพภิกขภัย พระมหาโมคคัลลานะทูลขอพลิกแผ่นดิน พระสารีบุตรทูลถามเหตุพรหมจรรย์ดำรงอยู่นาน-ไม่นาน
2. පිටුව 17–28 นิทานพระสุทินน์ พระสุทินน์บวชโดยอดอาหารประท้วงบิดามารดา ต่อมาถูกครอบครัวล่อลวงด้วยทรัพย์และอดีตภรรยาจนยอมเสพเมถุนธรรมเพื่อมีทายาท พระพุทธเจ้าทรงตำหนิรุนแรงและเตรียมบัญญัติสิกขาบท
3. පිටුව 29–32 พระบัญญัติและอนุบัญญัติ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ (เมถุนธรรม) ทรงบัญญัติสิกขาบทห้ามเสพเมถุนธรรม แล้วขยายบัญญัติครอบคลุมสัตว์ดิรัจฉาน (กรณีภิกษุเลี้ยงลิงตัวเมีย) และเพิ่มเงื่อนไขเรื่องบอกคืนสิกขา (กรณีภิกษุวัชชีบุตร)
4. පිටුව 33–42 สิกขาบทวิภังค์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ จำแนกถ้อยคำที่ถือเป็นการบอกคืนสิกขาอย่างละเอียด และนิยามคำว่าเมถุนธรรม เสพ ปาราชิก หาสังวาสมิได้
5. පිටුව 43–53 บทภาชนีย์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ จำแนกกรณีเสพเมถุนธรรมอย่างละเอียดยิบตามประเภทคู่ (หญิง/ชาย/บัณเฑาะก์, มนุษย์/อมนุษย์/สัตว์, ตื่น/หลับ/ตาย) ว่ากรณีใดต้องปาราชิกหรือไม่
6. පිටුව 53–73 วินีตวัตถุ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ คดีตัวอย่างจริงจำนวนมาก เช่น ภิกษุเสพเมถุนธรรมกับซากศพ นางนาค นางยักษิณี ถูกหญิงคร่อมองคชาตขณะหลับ ภิกษุณีอุบลวรรณาถูกข่มขืน เพื่อกำหนดขอบเขตความผิด
7. පිටුව 74–79 นิทานพระธนิยกุมภการบุตร และพระบัญญัติ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ พระธนิยะสร้างกุฏิดินเผาถูกทำลาย จึงลักไม้หลวงจนถูกจับกุม พระเจ้าพิมพิสารตัดสิน นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทห้ามลักทรัพย์ครั้งแรก
8. පිටුව 79–80 เรื่องพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ และพระอนุบัญญัติ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ ภิกษุฉัพพัคคีย์ลักผ้าอ้างว่าสิกขาบทใช้เฉพาะในบ้าน จึงทรงขยายบัญญัติให้ครอบคลุมทั้งบ้านและป่า
9. පිටුව 80–82 สิกขาบทวิภังค์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ อธิบายความหมายคำว่าหมู่บ้าน ป่า ทรัพย์ที่เจ้าของมิได้ให้ ไถยจิต โจร พระราชา
10. පිටුව 82–98 บทภาชนีย์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ จำแนกกรณีลักทรัพย์อย่างละเอียดตามที่ตั้งของทรัพย์ (ในดิน บนบก อากาศ น้ำ เรือ ยาน) และประเภทวัตถุ รวมถึงการสั่งให้ผู้อื่นลัก
11. පිටුව 99–133 วินีตวัตถุ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ คดีตัวอย่างจำนวนมากว่าด้วยการถือเอาของที่เจ้าของมิได้ให้ในสถานการณ์ต่างๆ รวมถึงเรื่องพระอัชชุกะแบ่งมรดกและพระปิลินทวัจฉะใช้ฤทธิ์ช่วยเด็ก
12. පිටුව 134–139 ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ ว่าด้วยการพรากกายมนุษย์ (นิทานตาเถนมิคลัณฑิกะ) ภิกษุเบื่อหน่ายร่างกายจากอสุภกัมมัฏฐานจนฆ่าตัวตายและวานตาเถนมิคลัณฑิกะฆ่าหมู่สงฆ์ พระพุทธเจ้าจึงสอนอานาปานสติแทน แล้วทรงบัญญัติสิกขาบทห้ามพรากชีวิตมนุษย์
13. පිටුව 139–141 เรื่องพระฉัพพัคคีย์ และพระอนุบัญญัติ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ พระฉัพพัคคีย์พรรณนาคุณความตายชักชวนสามีอุบาสิกาป่วยให้ตายเพื่อหวังได้ภรรยา นำไปสู่อนุบัญญัติเพิ่มเรื่องพรรณนาคุณความตาย
14. පිටුව 141–142 สิกขาบทวิภังค์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ อธิบายคำว่ากายมนุษย์ พรากจากชีวิต แสวงหาศัสตรา พรรณนาคุณความตาย
15. පිටුව 143–151 บทภาชนีย์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ จำแนกวิธีการฆ่าอย่างละเอียด ทั้งทำเอง สั่งทูต ใช้อาวุธ ยาพิษ หรือการนัดหมาย/ทำนิมิต
16. පිටුව 152–176 วินีตวัตถุ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ คดีตัวอย่างการตายจำนวนมาก ครอบคลุมอุบัติเหตุ ยาพิษ การทำแท้ง การุณยฆาต และเรื่องราวอื่นๆ ที่เกี่ยวกับชีวิตมนุษย์
17. පිටුව 177–182 ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ ว่าด้วยการกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรม ภิกษุฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาอวดอุตตริมนุสสธรรมกันเพื่อให้ได้บิณฑบาตมากช่วงข้าวยาก พระพุทธเจ้าทรงตำหนิรุนแรงและแสดงมหาโจร ๕ จำพวก แล้วทรงบัญญัติสิกขาบท
18. පිටුව 182–185 เรื่องภิกษุสำคัญว่าได้บรรลุ และสิกขาบทวิภังค์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ ภิกษุเข้าใจผิดว่าตนบรรลุมรรคผล จึงทรงเพิ่มข้อยกเว้น "เว้นไว้แต่สำคัญว่าได้บรรลุ" แล้วอธิบายความหมายคำในสิกขาบท
19. පිටුව 185–210 บทภาชนีย์ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ (มหาเปยยาล) อธิบายศัพท์อุตตริมนุสสธรรม (ฌาน วิโมกข์ สมาธิ ญาณ) แล้วขยายเป็นสูตรจักรซ้ำแบบสัมพันธ์ครบทุกคู่ เนื้อหาซ้ำหนาแน่นที่สุดในเล่ม
20. පිටුව 210–211 อนาปัตติวารและคาถารวมวินีตวัตถุ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ สรุปกรณีที่ไม่ต้องอาบัติ เช่น สำคัญผิดว่าบรรลุ วิกลจริต และคาถาย่อรายชื่อวินีตวัตถุที่จะกล่าวต่อไป
21. පිටුව 211–219 วินีตวัตถุ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ (เรื่องเบ็ดเตล็ด) คดีตัวอย่างสั้นๆ ที่ภิกษุทูลถามว่าตนต้องอาบัติหรือไม่ในสถานการณ์คลุมเครือต่างๆ
22. පිටුව 220–247 วินีตวัตถุ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ (นิทานเปรตพระโมคคัลลานะ) และจบปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ พระมหาโมคคัลลานะเล่าเห็นเปรตประหลาดหลากหลายรูปแบบขณะลงจากเขาคิชฌกูฏ และพระโสภิตะระลึกชาติได้ ๕๐๐ กัป ปิดท้ายด้วยปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ จบ
23. පිටුව 247–248 บทสรุปปาราชิกกัณฑ์ คำถามความบริสุทธิ์ ๓ ครั้งท้ายการแสดงปาราชิก ๔ สิกขาบท และรายการสรุปสิกขาบททั้ง ๔ ข้อ
24. පිටුව 249–252 เรื่องพระเสยยสกะ และบัญญัติสังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑ (สุกกวิสัฏฐิ) พระเสยยสกะซูบผอมเพราะไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ พระอุทายีแนะนำให้ทำน้ำอสุจิเคลื่อน นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทและอนุบัญญัติยกเว้นกรณีฝัน
25. පිටුව 252–274 สิกขาบทวิภังค์และบทภาชนีย์ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑ อธิบายศัพท์และขยายบทภาชนีย์ผ่านสูตรจักรไล่เรียงอุบาย กาล เจตนา วัตถุประสงค์ต่างๆ แบบแผนซ้ำสูงมาก ปิดท้ายด้วยอนาปัตติวาร
26. පිටුව 274–290 วินีตวัตถุ ๗๐ เรื่อง สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑ คดีตัวอย่างที่ภิกษุน้ำอสุจิเคลื่อนโดยไม่ตั้งใจในสถานการณ์ต่างๆ เช่น ฝัน อาบน้ำ เดินทาง จบสิกขาบทที่ ๑
27. පිටුව 291–314 เรื่องพระอุทายี และสังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๒ (กายสังสัคคะ) พระอุทายีลวนลามภรรยาพราหมณ์ขณะพาชมวิหาร นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทห้ามถูกต้องกายมาตุคามด้วยราคะ ตามด้วยบทภาชนีย์และวินีตวัตถุ ๒๐ เรื่อง
28. පිටුව 315–327 ทุฏฐุลลวาจาสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๓ — วาจาชั่วหยาบ) พระอุทายีพาหญิงชมวิหารแล้วพูดจาพาดพิงทวารหนักทวารเบา นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทห้ามพูดเกี้ยวหญิงด้วยวาจาชั่วหยาบ พร้อมวินีตวัตถุเล่นคำสองแง่สองง่าม
29. පිටුව 328–337 อัตตกามปาริจริยสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๔ — ชักชวนบำเรอกาม) พระอุทายีขอเมถุนธรรมจากหญิงม่ายแล้วดูหมิ่นถ่มน้ำลายใส่นาง นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบท พร้อมวินีตวัตถุหญิงหลากหลายที่ภิกษุแนะนำให้ถวายทานอันเลิศ
30. පිටුව 338–377 สัญจริตตสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๕ — ชักสื่อ) พระอุทายีเป็นแม่สื่อจับคู่หนุ่มสาวและรับจ้างชักสื่อหญิงแพศยา นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบท ตามด้วยสูตรจักรไล่หญิง-ภรรยาทุกประเภทอย่างละเอียดยิบและวินีตวัตถุปิดท้าย
31. පිටුව 378–401 กุฏิการสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๖ — สร้างกุฎี) ภิกษุชาวอาฬวีสร้างกุฏิด้วยการขอเองจนชาวบ้านเดือดร้อน พระพุทธเจ้าทรงยกนิทานฤๅษีขอแก้วมณีจากนาคราชเทศนา แล้วทรงบัญญัติสิกขาบทเรื่องขนาดกุฎีและการตรวจพื้นที่
32. පිටුව 402–411 วิหารการสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๗ — สร้างวิหารใหญ่) พระฉันนะสั่งตัดต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์เพื่อสร้างวิหารจนชาวบ้านตำหนิ นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทให้ต้องพาสงฆ์ตรวจพื้นที่ก่อนสร้างวิหารใหญ่
33. පිටුව 412–429 ปฐมทุฏฐโทสสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๘ — โจทปาราชิกหามูลมิได้) พระเมตติยะและพระภุมมชกะอิจฉาพระทัพพมัลลบุตร จึงร่วมมือกับภิกษุณีเมตติยากล่าวหาเท็จว่าท่านข่มขืน พระพุทธเจ้าทรงสอบสวนจนรู้ความจริง แล้วทรงบัญญัติสิกขาบทห้ามโจทด้วยข้อหาไม่มีมูล
34. පිටුව 430–440 ทุติยทุฏฐโทสสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙) พระเมตติยะและพระภุมมชกะใช้แพะเปรียบเทียบใส่ความพระทัพพมัลลบุตรว่าต้องอาบัติปาราชิกโดยไม่มีมูลอีกครั้ง นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทอธิบายเรื่องเลศ ๑๐ อย่าง
35. පිටුව 441–448 สังฆเภทสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๐ — พระเทวทัตทำลายสงฆ์) พระเทวทัตทูลขอวัตถุ ๕ ประการเพื่อยุยงแตกแยกจากสงฆ์เมื่อไม่ทรงอนุญาต จึงพยายามทำลายสงฆ์ นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทและวิธีสวดสมนุภาสน์
36. පිටුව 449–453 สังฆเภทานุวัตตกสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๑) พระโกกาลิกะและพวกประพฤติตามและสนับสนุนพระเทวทัตผู้ทำลายสงฆ์ นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทห้ามประพฤติตามผู้ทำลายสงฆ์
37. පිටුව 454–458 ทุพพจสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๒ — พระฉันนะว่ายาก) พระฉันนะเป็นคนว่ายาก ตอบโต้ว่าพระพุทธเจ้าเป็นของผมพระธรรมเป็นของผม ไม่ยอมรับคำตักเตือน นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบท
38. පිටුව 459–472 กุลทูสกสิกขาบท (สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๓) และบทสรุปหมวดสังฆาทิเสส ภิกษุพวกพระอัสสชิ-ปุนัพพสุกะประพฤติเสเพลจนถูกทำปัพพาชนียกรรม แต่ยังด่าทอสงฆ์ นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบท ปิดท้ายด้วยบทสรุปสังฆาทิเสสทั้ง ๑๓ ข้อ
39. පිටුව 473–479 อนิยตสิกขาบทที่ ๑ พระอุทายีนั่งในที่ลับตาพอทำการได้กับหญิงสาวสองต่อสอง นางวิสาขามิคารมารดาพบเห็นและตักเตือน นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทว่าด้วยอาบัติไม่แน่นอน
40. පිටුව 479–484 อนิยตสิกขาบทที่ ๒ และบทสรุปจบเล่ม ๑ พระอุทายีนั่งในที่ลับหูกับหญิงสาวคนเดิม นางวิสาขาตักเตือนอีกครั้ง นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทที่ ๒ ปิดท้ายด้วยบทสรุปอนิยตกัณฑ์และคำปิดเล่ม ๑