ธรรมบท ชราวรรค–โลกวรรค: ตนแลเป็นที่พึ่งของตน
อตฺตวคฺโคคาถาเด่นจากธรรมบทวรรคที่ ๑๑–๑๓ — จะร่าเริงอะไรเมื่อโลกลุกเป็นไฟ ร่างกายเหมือนรูปที่แต่งไว้ คาถานายช่างผู้สร้าง…
ปญฺจ อภิณฺหปจฺจเวกฺขิตพฺพฐานานิ
ห้าเรื่องที่ควรพิจารณาเนือง ๆ — แก่ เจ็บ ตาย พลัดพราก และมีกรรมเป็นของตน ไม่ใช่เพื่อให้หดหู่ แต่เพื่อคลายความประมาท
ในฐานสูตร ปัญจกนิบาต ทรงแสดงว่ามีฐานะ ๕ ประการที่สตรีหรือบุรุษ คฤหัสถ์หรือบรรพชิต ควรพิจารณาเนือง ๆ คือ เรามีความแก่เป็นธรรมดา มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา มีความตายเป็นธรรมดา จะต้องพลัดพรากจากของรักของชอบใจทั้งสิ้น และเรามีกรรมเป็นของตน ทำดีจักได้ดี ทำชั่วจักได้ชั่ว
แต่ละข้อทรงบอกเหตุผลไว้ชัดว่าพิจารณาเพื่ออะไร — เพื่อละความมัวเมาในวัย ในความไม่มีโรค ในชีวิต ละความรักใคร่ในของรัก และละทุจริต จากนั้นอริยสาวกยังพิจารณาต่อว่า ไม่ใช่เราคนเดียวเท่านั้น สัตว์ทั้งปวงก็เป็นอย่างนี้ เมื่อพิจารณาเนือง ๆ มรรคย่อมเกิด
พิจารณาเพื่อละหรือบรรเทาความมัวเมาในวัย ซึ่งทำให้คนประพฤติทุจริตทางกาย วาจา ใจ
เวลาคิดว่า "ไว้ค่อยทำตอนแก่" ให้ระลึกข้อนี้ สิ่งดีที่ตั้งใจไว้ควรเริ่มตอนที่ยังมีแรง
พิจารณาเพื่อละหรือบรรเทาความมัวเมาในความไม่มีโรค
ช่วงที่ร่างกายแข็งแรงคือเวลาที่ดีที่สุดสำหรับฝึกภาวนา เพราะตอนป่วยจะได้มีที่พึ่งทางใจที่ฝึกไว้แล้ว
พิจารณาเพื่อละหรือบรรเทาความมัวเมาในชีวิต
ถามก่อนนอนว่า "ถ้าวันนี้เป็นวันสุดท้าย มีอะไรที่ยังค้างอยู่" แล้วทำเรื่องนั้นในวันพรุ่งนี้
พิจารณาเพื่อละหรือบรรเทาความกำหนัดรักใคร่ในของรัก ซึ่งทำให้คนทำทุจริตเพื่อรักษาไว้
ใช้ตอนทะเลาะกับคนที่รัก ความจริงข้อนี้ทำให้เรื่องส่วนใหญ่เล็กลงจนไม่คุ้มที่จะโกรธต่อ
มีกรรมเป็นกำเนิด เป็นเผ่าพันธุ์ เป็นที่พึ่งอาศัย ทำกรรมใดไว้ดีหรือชั่วจักเป็นทายาทของกรรมนั้น พิจารณาเพื่อละหรือบรรเทาทุจริต
ข้อนี้ทำให้ทั้งไม่กล้าทำชั่วแม้ไม่มีใครเห็น และไม่ต้องแบกเรื่องที่คนอื่นทำไว้เป็นของเรา
บทนี้คนไทยสวดกันมากในชื่อ "อภิณหปัจจเวกขณปาฐะ" แต่ส่วนที่มักถูกลืมคือเหตุผลท้ายแต่ละข้อ — การพิจารณาความแก่ไม่ได้มีไว้ให้กลัวแก่ แต่ให้เลิกทำตัวเหมือนจะหนุ่มสาวไปตลอดจนประมาท
ลองใช้ข้อ ๔ ตอนทะเลาะกับคนในบ้าน: "สักวันเราจะพลัดพรากจากคนนี้" ความโกรธส่วนใหญ่จะเล็กลงทันที และใช้ข้อ ๕ ตอนที่ถูกล่อให้ทำสิ่งไม่ดีโดยคิดว่าไม่มีใครรู้
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
คาถาเด่นจากธรรมบทวรรคที่ ๑๑–๑๓ — จะร่าเริงอะไรเมื่อโลกลุกเป็นไฟ ร่างกายเหมือนรูปที่แต่งไว้ คาถานายช่างผู้สร้าง…
หนึ่งร้อยปีหลังพุทธปรินิพพาน ภิกษุวัชชีบุตรเมืองเวสาลีแสดงวัตถุ ๑๐ ประการ รวมทั้งการรับทองและเงิน พระยสกากัณฑก…
พระพุทธเจ้าทรงวางระเบียบการสวดปาติโมกข์ทีละเรื่อง ตั้งแต่วิธีสวดย่อที่ใช้ได้เฉพาะเมื่อมีอันตราย การถามและตอบพร…
พระวินัยแยกคำที่เป็นเพียงการระบายความอ่อนแอออกจากคำที่นับเป็นการลาสิกขาจริง พร้อมเงื่อนไขว่าคำนั้นต้องพูดกับใค…