ปาสาทิกสูตร: เมื่อศาสดาจากไป จะไม่แตกกันได้อย่างไร
ปาสาทิกสุตฺตํเมื่อนิครนถนาฏบุตรสิ้นชีวิต ศิษย์แตกเป็นสองฝ่ายทิ่มแทงกันด้วยวาจา พระพุทธเจ้าจึงสอนวิธีป้องกันความแตกแยก คือปร…
ข้อปฏิบัติ
อคติ ๔
จตฺตาริ อคติคมนานิ
ความลำเอียง ๔ แบบที่ทำให้ตัดสินผิด — เพราะรัก เพราะชัง เพราะหลง และเพราะกลัว
๔ ข้อ
อคติแปลว่าทางที่ไม่ควรไป หมายถึงความลำเอียงที่ทำให้การตัดสินใจคลาดจากความถูกต้อง มี ๔ ทาง คือ ลำเอียงเพราะรัก เพราะชัง เพราะหลง และเพราะกลัว
ทรงแสดงไว้ทั้งกับผู้วินิจฉัยอธิกรณ์ในหมู่สงฆ์ และกับผู้ครองเรือนในสิงคาลกสูตร เพราะใครก็ตามที่ต้องตัดสินอะไรที่กระทบคนอื่น ย่อมมีโอกาสพลาดด้วยสี่ทางนี้เสมอ
-
๑
ฉันทาคติ — ลำเอียงเพราะรักใคร่ชอบพอ ฉนฺทาคติ
การเข้าข้างคนที่เรารัก ชอบ หรือเป็นพวกเดียวกัน จนมองข้ามความผิดของเขาและให้โอกาสมากกว่าคนอื่นโดยไม่มีเหตุผลรองรับ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเวลาจะให้โอกาสใครเป็นพิเศษ ถามว่าถ้าเป็นคนที่เราไม่รู้จัก เราจะให้เหมือนกันไหม ถ้าคำตอบคือไม่ นั่นคืออคติข้อนี้
-
๒
โทสาคติ — ลำเอียงเพราะชัง โทสาคติ
การตัดสินคนที่เราไม่ชอบให้หนักกว่าความเป็นจริง มองข้ามข้อดีของเขา และตีความทุกอย่างที่เขาทำไปในทางร้ายไว้ก่อน
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันลองหาข้อดีของคนที่เราไม่ชอบให้ได้สักสามข้อก่อนตัดสินเรื่องของเขา ไม่ใช่เพื่อให้รักเขา แต่เพื่อให้เห็นภาพครบ
-
๓
โมหาคติ — ลำเอียงเพราะหลงหรือเขลา โมหาคติ
การตัดสินผิดเพราะไม่รู้จริง ข้อมูลไม่ครบ หรือเข้าใจเรื่องผิดตั้งแต่ต้น เป็นอคติที่คนมักไม่รู้ตัวที่สุดเพราะรู้สึกว่าตัวเองเป็นกลาง
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันก่อนสรุป ให้ถามว่า “เรารู้เรื่องนี้จากใครและเขารู้มาจากไหน” และฟังฝ่ายที่ยังไม่ได้พูดให้ครบก่อนเสมอ
-
๔
ภยาคติ — ลำเอียงเพราะกลัว ภยาคติ
การตัดสินตามความกลัว กลัวเสียผลประโยชน์ กลัวผู้มีอำนาจ หรือกลัวเสียความสัมพันธ์ จนไม่กล้าทำในสิ่งที่ถูก
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันถ้ารู้ว่ากำลังกลัว ให้เขียนสิ่งที่กลัวออกมาให้ชัดแล้วประเมินว่าจริงแค่ไหน ความกลัวที่ถูกเขียนออกมามักเล็กกว่าความกลัวที่วนอยู่ในหัว
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
ก่อนตัดสินใจเรื่องที่กระทบคนอื่น ลองเช็กสี่ข้อนี้กับตัวเอง — ตัดสินแบบนี้เพราะชอบเขาหรือเปล่า เพราะไม่ชอบเขาหรือเปล่า เพราะยังไม่รู้ข้อมูลพอหรือเปล่า และเพราะกลัวใครหรือเปล่า
วิธีที่ได้ผลอีกอย่างคือเขียนเกณฑ์การตัดสินไว้ก่อนจะรู้ว่าเรื่องนี้เกี่ยวกับใคร เกณฑ์ที่ตั้งตอนยังไม่มีหน้าคนอยู่ในใจ มักตรงกว่าเกณฑ์ที่คิดขึ้นตอนต้องตัดสินจริง
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- มหาสงคราม: ความรู้ของผู้วินิจฉัยอธิกรณ์ ฉบับหลวง · เล่ม ๘ · หน้า ๓๗๔ ว่าด้วยอคติ ๔ สำหรับผู้ทำหน้าที่ตัดสิน
- สิงคาลกสูตร (สิงคาโลวาทสูตร) ฉบับหลวง · เล่ม ๑๑ · หน้า ๑๓๘ อริยสาวกย่อมไม่ถึงอคติ ๔ ในการดำเนินชีวิต
- สังคีติสูตร: ธรรมหมวด ๔ ฉบับหลวง · เล่ม ๑๑ · หน้า ๑๗๕ ที่ประมวลอคติ ๔ ไว้ในหมวดธรรม ๔
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
จูฬสุญญตสูตร: การก้าวลงสู่ความว่างทีละขั้น
จูฬสุญฺญตสุตฺตํความว่างไม่ได้แปลว่าไม่มีอะไร แต่แปลว่าว่างจากสิ่งหนึ่ง และรู้ชัดว่ายังมีอะไรเหลืออยู่ — การวางสิ่งหยาบทีละชั้…
ปุคคลบัญญัติ: หนู ๔ จำพวก ขุดรูกับอยู่ในรู
มูสิกูปมา ปุคฺคลาหนูบางตัวขุดรูแต่ไม่อยู่ บางตัวอยู่แต่ไม่ได้ขุด — การเรียนธรรมเหมือนการขุดรู การรู้แจ้งอริยสัจเหมือนการได้อยู่…
ปัฏฐาน: ปีติ สุข อุเบกขา ความรู้สึกไม่ได้บอกว่าดีหรือชั่ว
ปีติตฺติกํปีติตติกะจัดธรรมตามความรู้สึกที่เกิดร่วม คือปีติ สุข หรืออุเบกขา ตัวอย่างในปัญหาวารแสดงว่าความดีที่ทำด้วยใจเบิ…