พระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอบวช: ความเพียรที่เปิดทางให้สตรี
ภพฺโพ อานนฺท มาตุคาโมพระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอให้สตรีได้บวชแต่ไม่ทรงอนุญาต พระนางปลงผม ครองผ้ากาสายะ เดินทางไปเวสาลีจนเท้าบวมพอง พร…
อปริหานาย สํวตฺตนฺติ
เทวดาองค์หนึ่งทูลว่า ความเคารพในพระศาสดา พระธรรม พระสงฆ์ และสิกขา ความเป็นผู้ว่าง่าย และความมีมิตรดี ทำให้ภิกษุไม่เสื่อม พระสารีบุตรขยายความว่า แต่ละข้อต้องมีเองก่อน กล่าวชมคุณข้อนั้น ชักชวนผู้ที่ยังไม่มี และชมผู้ที่มีตามจริงในเวลาที่เหมาะ
ในเทวตาสูตร เทวตาวรรค ฉักกนิบาต อังคุตตรนิกาย เทวดาองค์หนึ่งมีรัศมีงามส่องสว่างทั่วพระวิหารเชตวันเมื่อปฐมยามล่วงไป เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าและทูลว่า ธรรม ๖ ประการเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ คือ ความเคารพในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในสิกขา ความเป็นผู้ว่าง่าย และความเป็นผู้มีมิตรดี พระศาสดาทรงพอพระทัย
รุ่งเช้าพระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้แก่ภิกษุ พระสารีบุตรกราบทูลว่าเข้าใจความที่ตรัสโดยย่อนี้โดยพิสดาร คือภิกษุเป็นผู้เคารพในพระศาสดาด้วยตนเอง กล่าวสรรเสริญความเคารพในพระศาสดา ชักชวนภิกษุอื่นที่ยังไม่เคารพให้เคารพ และกล่าวสรรเสริญภิกษุที่เคารพอยู่แล้วตามเป็นจริง โดยกาลอันควร แล้วไล่ไปทีละข้อจนถึงความมีมิตรดี พระพุทธเจ้าตรัสรับรองว่า ดีละ ดีละ
พระสูตรนี้พูดถึงความไม่เสื่อมของภิกษุ เมื่อนำมาใช้ในชีวิตฆราวาส จึงเป็นการนำหลักมาประยุกต์ ไม่ใช่ข้อที่ตรัสไว้สำหรับผู้ครองเรือนโดยตรง
ข้อแรกที่เทวดาทูลคือความเคารพในพระศาสดา คือพระพุทธเจ้าผู้เป็นครู
ระลึกถึงพระพุทธคุณสั้น ๆ ก่อนสวดมนต์หรือนั่งสมาธิ ให้การปฏิบัติเริ่มจากความเคารพ ไม่ใช่ความเคยชิน
ข้อที่สองคือความเคารพในพระธรรม คือคำสอนที่ทรงแสดง
ฟังหรืออ่านธรรมด้วยความตั้งใจ ไม่เปิดคลิปธรรมะเป็นเสียงพื้นหลังระหว่างทำอย่างอื่นจนไม่ได้ยินอะไรเลย
ข้อที่สามคือความเคารพในพระสงฆ์ คือหมู่สาวกผู้ปฏิบัติตามคำสอน
เคารพความดีของผู้ปฏิบัติ แม้จะเห็นความไม่สมบูรณ์ของบางคน ก็ไม่เหมารวมดูแคลนทั้งหมู่
ข้อที่สี่คือความเคารพในสิกขา คือการฝึกตนตามข้อปฏิบัติ ไม่ถือเป็นเรื่องเล็กที่จะทำหรือไม่ทำก็ได้
ให้ความสำคัญกับการฝึกประจำวัน เช่น การรักษาศีลหรือเวลานั่งสมาธิ เท่ากับนัดสำคัญอื่น ๆ ในตาราง
ข้อที่ห้าคือความเป็นผู้ว่าง่าย รับฟังคำตักเตือนแนะนำได้
เมื่อมีคนทักข้อผิดพลาด ลองตอบว่า "ขอบคุณที่บอก" ก่อนจะอธิบายหรือแก้ตัว
ข้อสุดท้ายคือความเป็นผู้มีมิตรดี ในเทวตาวรรคเดียวกัน มิตตสูตรตรัสว่าภิกษุผู้คบมิตรลามกไม่อาจบำเพ็ญข้อปฏิบัติให้บริบูรณ์ได้ ส่วนผู้คบมิตรดีย่อมทำได้
สังเกตว่าเพื่อนกลุ่มไหนทำให้เรารักษาศีลได้ง่ายขึ้น และกลุ่มไหนทำให้ยากขึ้น แล้วให้เวลากับกลุ่มแรกมากขึ้น
พระสารีบุตรอธิบายว่า ขั้นแรกของทุกข้อคือมีคุณธรรมนั้นด้วยตนเอง แล้วจึงกล่าวสรรเสริญคุณธรรมนั้น ลำดับนี้ทำให้คำพูดมีน้ำหนัก เพราะมาจากการทำจริง
ก่อนสอนลูกหรือลูกน้องเรื่องใด ถามตัวเองว่าเราทำเรื่องนั้นได้แล้วหรือยัง
ขั้นต่อมาคือชักชวนผู้ที่ยังไม่มีคุณธรรมนั้นให้มี และกล่าวสรรเสริญผู้ที่มีอยู่แล้วตามเป็นจริง โดยกาลอันควร พระพุทธเจ้าตรัสรับรองว่า ความที่ตรัสโดยย่อพึงเห็นโดยพิสดารอย่างนี้
เมื่อเห็นเพื่อนร่วมงานรับคำติได้ดี หรือมีน้ำใจต่อทีม ชมให้ตรงกับที่เห็นจริงและในจังหวะที่เหมาะ คำชมเช่นนี้ช่วยให้ความดีนั้นขยายออกไป
หกข้อนี้ใช้เป็นเครื่องตรวจได้ว่าการปฏิบัติของเรากำลังเสื่อมหรือไม่ ถ้าความเคารพในการฝึกลดลง ถ้าเริ่มฟังคำเตือนไม่ได้ หรือถ้าวงเพื่อนเปลี่ยนไป ก็เป็นสัญญาณให้หันกลับมาดูแล
ส่วนที่ใช้ได้กว้างที่สุดคือสี่ขั้นของพระสารีบุตร เริ่มจากทำเอง แล้วจึงพูดถึงคุณค่า ชวนคนอื่น และชมคนที่ทำอยู่แล้ว ลำดับนี้ใช้ได้ทั้งในบ้าน ในทีมงาน และในชุมชน
คำว่า "ตามเป็นจริง โดยกาลอันควร" เป็นเงื่อนไขสำคัญ คำชมที่เกินจริงหรือผิดจังหวะอาจกลายเป็นการประจบ หรือทำให้คนอื่นอึดอัด
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
พระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอให้สตรีได้บวชแต่ไม่ทรงอนุญาต พระนางปลงผม ครองผ้ากาสายะ เดินทางไปเวสาลีจนเท้าบวมพอง พร…
เครื่องผูกใจไว้กับทุกข์ ๑๐ อย่าง — แผนที่บอกว่าการปฏิบัติคืบไปถึงไหนแล้ว วัดจากสิ่งที่ละได้ ไม่ใช่จากความรู้สึ…
นันทะถามว่าคนเรียกใครว่ามุนี ผู้มีญาณหรือผู้มีวิถีชีวิตเคร่งครัด พระพุทธเจ้าตรัสว่าไม่ใช่เพราะความเห็น การสดับ…
โสณะกับนันทะสองพี่น้องบวชพร้อมพ่อแม่และช่วยกันดูแลท่าน เมื่อน้องชายทำตามใจตนจนถูกพี่ห้าม ก็กลับมาขอขมาพร้อมพระ…