เทวตาสูตร (ฉักกนิบาต): หกอย่างที่ไม่ทำให้เสื่อม และการส่งต่อความดีสี่ขั้น
ข้อปฏิบัติ

เทวตาสูตร (ฉักกนิบาต): หกอย่างที่ไม่ทำให้เสื่อม และการส่งต่อความดีสี่ขั้น

อปริหานาย สํวตฺตนฺติ

เทวดาองค์หนึ่งทูลว่า ความเคารพในพระศาสดา พระธรรม พระสงฆ์ และสิกขา ความเป็นผู้ว่าง่าย และความมีมิตรดี ทำให้ภิกษุไม่เสื่อม พระสารีบุตรขยายความว่า แต่ละข้อต้องมีเองก่อน กล่าวชมคุณข้อนั้น ชักชวนผู้ที่ยังไม่มี และชมผู้ที่มีตามจริงในเวลาที่เหมาะ

๘ ข้อ

ในเทวตาสูตร เทวตาวรรค ฉักกนิบาต อังคุตตรนิกาย เทวดาองค์หนึ่งมีรัศมีงามส่องสว่างทั่วพระวิหารเชตวันเมื่อปฐมยามล่วงไป เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าและทูลว่า ธรรม ๖ ประการเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ คือ ความเคารพในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในสิกขา ความเป็นผู้ว่าง่าย และความเป็นผู้มีมิตรดี พระศาสดาทรงพอพระทัย

รุ่งเช้าพระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้แก่ภิกษุ พระสารีบุตรกราบทูลว่าเข้าใจความที่ตรัสโดยย่อนี้โดยพิสดาร คือภิกษุเป็นผู้เคารพในพระศาสดาด้วยตนเอง กล่าวสรรเสริญความเคารพในพระศาสดา ชักชวนภิกษุอื่นที่ยังไม่เคารพให้เคารพ และกล่าวสรรเสริญภิกษุที่เคารพอยู่แล้วตามเป็นจริง โดยกาลอันควร แล้วไล่ไปทีละข้อจนถึงความมีมิตรดี พระพุทธเจ้าตรัสรับรองว่า ดีละ ดีละ

พระสูตรนี้พูดถึงความไม่เสื่อมของภิกษุ เมื่อนำมาใช้ในชีวิตฆราวาส จึงเป็นการนำหลักมาประยุกต์ ไม่ใช่ข้อที่ตรัสไว้สำหรับผู้ครองเรือนโดยตรง

  1. ๑

    เคารพในพระศาสดา สตฺถุคารวตา

    ข้อแรกที่เทวดาทูลคือความเคารพในพระศาสดา คือพระพุทธเจ้าผู้เป็นครู

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ระลึกถึงพระพุทธคุณสั้น ๆ ก่อนสวดมนต์หรือนั่งสมาธิ ให้การปฏิบัติเริ่มจากความเคารพ ไม่ใช่ความเคยชิน

  2. ๒

    เคารพในพระธรรม ธมฺมคารวตา

    ข้อที่สองคือความเคารพในพระธรรม คือคำสอนที่ทรงแสดง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ฟังหรืออ่านธรรมด้วยความตั้งใจ ไม่เปิดคลิปธรรมะเป็นเสียงพื้นหลังระหว่างทำอย่างอื่นจนไม่ได้ยินอะไรเลย

  3. ๓

    เคารพในพระสงฆ์ สงฺฆคารวตา

    ข้อที่สามคือความเคารพในพระสงฆ์ คือหมู่สาวกผู้ปฏิบัติตามคำสอน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เคารพความดีของผู้ปฏิบัติ แม้จะเห็นความไม่สมบูรณ์ของบางคน ก็ไม่เหมารวมดูแคลนทั้งหมู่

  4. ๔

    เคารพในสิกขา สิกฺขาคารวตา

    ข้อที่สี่คือความเคารพในสิกขา คือการฝึกตนตามข้อปฏิบัติ ไม่ถือเป็นเรื่องเล็กที่จะทำหรือไม่ทำก็ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ให้ความสำคัญกับการฝึกประจำวัน เช่น การรักษาศีลหรือเวลานั่งสมาธิ เท่ากับนัดสำคัญอื่น ๆ ในตาราง

  5. ๕

    เป็นผู้ว่าง่าย โสวจสฺสตา

    ข้อที่ห้าคือความเป็นผู้ว่าง่าย รับฟังคำตักเตือนแนะนำได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคนทักข้อผิดพลาด ลองตอบว่า "ขอบคุณที่บอก" ก่อนจะอธิบายหรือแก้ตัว

  6. ๖

    มีมิตรดี กลฺยาณมิตฺตตา

    ข้อสุดท้ายคือความเป็นผู้มีมิตรดี ในเทวตาวรรคเดียวกัน มิตตสูตรตรัสว่าภิกษุผู้คบมิตรลามกไม่อาจบำเพ็ญข้อปฏิบัติให้บริบูรณ์ได้ ส่วนผู้คบมิตรดีย่อมทำได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าเพื่อนกลุ่มไหนทำให้เรารักษาศีลได้ง่ายขึ้น และกลุ่มไหนทำให้ยากขึ้น แล้วให้เวลากับกลุ่มแรกมากขึ้น

  7. ๗

    ทำเองก่อน แล้วจึงกล่าวชมคุณข้อนั้น อตฺตนา จ สตฺถุคารโว โหติ

    พระสารีบุตรอธิบายว่า ขั้นแรกของทุกข้อคือมีคุณธรรมนั้นด้วยตนเอง แล้วจึงกล่าวสรรเสริญคุณธรรมนั้น ลำดับนี้ทำให้คำพูดมีน้ำหนัก เพราะมาจากการทำจริง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนสอนลูกหรือลูกน้องเรื่องใด ถามตัวเองว่าเราทำเรื่องนั้นได้แล้วหรือยัง

  8. ๘

    ชวนผู้ที่ยังไม่มี ชมผู้ที่มีตามจริงโดยกาลอันควร ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน

    ขั้นต่อมาคือชักชวนผู้ที่ยังไม่มีคุณธรรมนั้นให้มี และกล่าวสรรเสริญผู้ที่มีอยู่แล้วตามเป็นจริง โดยกาลอันควร พระพุทธเจ้าตรัสรับรองว่า ความที่ตรัสโดยย่อพึงเห็นโดยพิสดารอย่างนี้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเห็นเพื่อนร่วมงานรับคำติได้ดี หรือมีน้ำใจต่อทีม ชมให้ตรงกับที่เห็นจริงและในจังหวะที่เหมาะ คำชมเช่นนี้ช่วยให้ความดีนั้นขยายออกไป

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หกข้อนี้ใช้เป็นเครื่องตรวจได้ว่าการปฏิบัติของเรากำลังเสื่อมหรือไม่ ถ้าความเคารพในการฝึกลดลง ถ้าเริ่มฟังคำเตือนไม่ได้ หรือถ้าวงเพื่อนเปลี่ยนไป ก็เป็นสัญญาณให้หันกลับมาดูแล

ส่วนที่ใช้ได้กว้างที่สุดคือสี่ขั้นของพระสารีบุตร เริ่มจากทำเอง แล้วจึงพูดถึงคุณค่า ชวนคนอื่น และชมคนที่ทำอยู่แล้ว ลำดับนี้ใช้ได้ทั้งในบ้าน ในทีมงาน และในชุมชน

คำว่า "ตามเป็นจริง โดยกาลอันควร" เป็นเงื่อนไขสำคัญ คำชมที่เกินจริงหรือผิดจังหวะอาจกลายเป็นการประจบ หรือทำให้คนอื่นอึดอัด

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

พระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอบวช: ความเพียรที่เปิดทางให้สตรี

ภพฺโพ อานนฺท มาตุคาโม

พระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอให้สตรีได้บวชแต่ไม่ทรงอนุญาต พระนางปลงผม ครองผ้ากาสายะ เดินทางไปเวสาลีจนเท้าบวมพอง พร…

นันทมาณวกปัญหานิทเทส: มุนีไม่ได้วัดกันที่ความรู้

น ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน

นันทะถามว่าคนเรียกใครว่ามุนี ผู้มีญาณหรือผู้มีวิถีชีวิตเคร่งครัด พระพุทธเจ้าตรัสว่าไม่ใช่เพราะความเห็น การสดับ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้