หัตถกสูตร: คืนหนาวบนที่ลาดใบไม้ ก็ยังหลับเป็นสุข

ในหัตถกสูตร เทวทูตวรรค ติกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าประทับบนที่ลาดใบไม้ในป่าสีสปาวัน ข้างทางโค ใกล้เมืองอาฬวี หัตถกะชาวเมืองอาฬวีเดินเล่นมาพบ จึงทูลถามว่าพระองค์บรรทมเป็นสุขดีหรือ ทรงตอบว่าเป็นสุขดี และทรงเป็นคนหนึ่งในบรรดาผู้ที่นอนเป็นสุขในโลก

หัตถกะทูลว่า ราตรีฤดูหนาวเยือกเย็น เป็นช่วงหิมะตก พื้นดินแข็งเพราะรอยกีบโค ที่ลาดใบไม้บาง ใบไม้บนต้นห่าง ผ้ากาสายะเย็น และลมหนาวกำลังพัด แต่พระองค์ยังตรัสว่าเป็นสุข

พระพุทธเจ้าทรงย้อนถามถึงคฤหบดีที่นอนในเรือนยอดมิดชิด บนบัลลังก์ปูลาดอย่างดี มีประทีปและภรรยาคอยปรนนิบัติ หัตถกะตอบว่าเขาย่อมนอนเป็นสุข ทรงถามต่อว่า ถ้าความเร่าร้อนทางกายหรือทางใจที่เกิดจากราคะ โทสะ โมหะ เกิดขึ้นแก่เขา เขาจะนอนเป็นทุกข์ไม่ใช่หรือ หัตถกะรับว่าอย่างนั้น ทรงสรุปว่าราคะ โทสะ โมหะนั้น ตถาคตละได้ขาดแล้ว จึงนอนเป็นสุข

ชื่อหัตถกะชาวเมืองอาฬวี (หตฺถโก อาฬวโก) นี้ ปรากฏในเอตทัคคบาลีด้วย ว่าเป็นเลิศในบรรดาอุบาสกผู้สงเคราะห์บริษัทด้วยสังคหวัตถุ ๔