วางอาวุธ ถึงสรณะ และรักษาศีล: อปทานของผู้ที่ถวายการเปลี่ยนตัวเอง
ข้อปฏิบัติ

วางอาวุธ ถึงสรณะ และรักษาศีล: อปทานของผู้ที่ถวายการเปลี่ยนตัวเอง

นิพฺพาเปถ สกํ จิตฺตํ

อปทานที่สิ่งซึ่งผู้เล่านำมาถวายไม่ใช่วัตถุ แต่เป็นการเปลี่ยนตัวเอง ทั้งการถึงสรณะกลางสนามรบ พรานที่ถึงสรณะ ผู้บวชเจ็ดวันในยามชีวิตพัง หัวหน้าหมู่ที่รักษาศีล เด็กที่ตระเตรียมยัญบูชาแล้วได้ฟังเรื่องความไม่เบียดเบียน และผู้ไปนั่งฟังอริยสัจ

๖ ข้อ

ในอปทาน ขุททกนิกาย คำลงท้ายที่พบบ่อยที่สุดคือ นี้เป็นผลแห่งการถวายสิ่งนั้นสิ่งนี้ แต่ในบางเรื่องคำลงท้ายเปลี่ยนไปเป็น นี้เป็นผลแห่งการถึงสรณะ ผลแห่งการบวช หรือผลแห่งการสำรวม สิ่งที่ผู้เล่าให้ไปจึงไม่ใช่ของ แต่เป็นทิศทางใหม่ของชีวิตตัวเอง

หน้านี้อ่านจากมหาปริวารวรรคที่ ๑๒ หัตถิวรรคที่ ๒๒ ปรรณทายกวรรคที่ ๒๙ จิตกปูชกวรรคที่ ๓๐ และอุมมาปุปผิยวรรคที่ ๓๓ เรื่องแรกเกิดกลางสงครามระหว่างพระยายักษ์สองฝ่าย และมีพระดำรัสที่ใช้เป็นชื่อหน้านี้ คือ จงดับจิตของตน

เรื่องการไม่ไปสู่ทุคติและการได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิที่ตามมาเป็นสำนวนของคัมภีร์ชุดนี้ สิ่งที่คาถาเล่าละเอียดกว่าคือจังหวะที่คนคนหนึ่งตัดสินใจหันมา ซึ่งมักเกิดในช่วงวิกฤต ไม่ใช่ในวันที่ชีวิตราบรื่น

  1. ๑

    วางเกราะและอาวุธกลางสนามรบ สรณคมนิยตฺเถราปทานํ

    พระสรณคมนิยเถระ (มหาปริวารวรรคที่ ๑๒) เล่าว่ามีสงครามระหว่างพระยายักษ์สองฝ่าย กองทัพประชิดกัน พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตระประทับยืนในอากาศ เหล่าเทวดาวางเกราะและอาวุธลงแล้วถวายบังคม พระองค์ตรัสว่าผู้มีจิตประทุษร้ายแม้เบียดเบียนสัตว์เพียงตัวเดียว ย่อมไปสู่อบายเพราะจิตประทุษร้ายนั้น ท่านทั้งหลายจงดับจิตของตน ทหารของทั้งสองฝ่ายจึงถึงพระองค์เป็นสรณะ ผู้เล่ากล่าวว่าตนถึงสรณะเป็นคนแรก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่ออยู่ในความขัดแย้งที่กำลังจะปะทุ ไม่ว่าในครอบครัวหรือที่ทำงาน ลองเป็นคนแรกที่วางอาวุธของตัวเอง คือคำพูดที่ตั้งใจจะใช้ทำร้าย แล้วดับใจตัวเองก่อนพูดอะไรต่อ

  2. ๒

    พรานที่เข้าไปรับใช้แล้วถึงสรณะ สรณคมนิยตฺเถราปทานํ

    พระสรณคมนิยเถระอีกรูปหนึ่ง (จิตกปูชกวรรคที่ ๓๐) เล่าว่าเคยเป็นพรานอยู่ใกล้ภูเขาหิมวันต์ ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี จึงเข้าไปเฝ้า ทำไวยาวัจกรรับใช้ แล้วถึงพระองค์เป็นสรณะ คาถาเรียงลำดับไว้ชัดว่าท่านเริ่มจากการลงมือช่วยก่อน แล้วการถึงสรณะจึงตามมา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ายังไม่แน่ใจว่าศรัทธาในศาสนาหรือแนวทางใด ลองเริ่มจากการไปช่วยงาน ได้เห็นของจริงจากการลงมือ ความเข้าใจมักตามมาเอง

  3. ๓

    บวชเจ็ดวันในยามชีวิตพัง สตฺตาหปพฺพชิตตฺเถราปทานํ

    พระสัตตาหปัพพชิตเถระ (ปรรณทายกวรรคที่ ๒๙) เล่าว่าในศาสนาของพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ท่านประสบความวิบัติ แตกแยกจากญาติ จึงเข้าบวชเพื่อให้ความวิบัตินั้นสงบลง และยินดีอยู่ในการบวชเจ็ดวัน ด้วยความรักในคำสอนของพระศาสดา คาถาไม่ได้บอกว่าท่านบวชต่อหรือไม่ บอกเพียงว่าเจ็ดวันนั้นเป็นกรรมดีของท่าน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อชีวิตเจอวิกฤตหนัก การขอเวลาสั้น ๆ ไปอยู่ในที่สงบ เช่นเข้าคอร์สปฏิบัติธรรมสุดสัปดาห์ ช่วยให้ตั้งหลักได้ แล้วค่อยกลับมาจัดการเรื่องที่ค้างอยู่

  4. ๔

    หัวหน้าหมู่ที่รักษาศีลเอง ปุพฺพงฺคมนิยตฺเถราปทานํ

    พระปุพพังคมนิยเถระ (ปรรณทายกวรรคที่ ๒๙) เล่าว่ามีผู้ออกบวชร่วมกัน ๘๔,๐๐๐ คน ท่านเป็นหัวหน้า ศิษย์เหล่านั้นยังมีราคะและโมหะ แต่มีจิตผ่องใส บำรุงท่านโดยเคารพด้วยมือของตน จากนั้นทั้งหมู่ได้บำรุงพระสยัมภูผู้สิ้นอาสวะและแผ่เมตตาจิตไป แล้วสิ้นชีวิตอย่างมีสติ คาถาลงท้ายว่า เราได้รักษาศีลใด นี้เป็นผลแห่งการสำรวม คาถายอมรับตรง ๆ ว่าหมู่นี้ยังไม่หมดกิเลส แต่ก็รักษาศีลไปด้วยกันได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเป็นหัวหน้าทีมหรือพ่อแม่ ความประพฤติของเราเองคือสิ่งที่คนตามหลังเห็นก่อนคำสั่ง ไม่ต้องรอให้ทุกคนดีพร้อมจึงจะเริ่มทำสิ่งที่ถูกไปด้วยกัน

  5. ๕

    เด็กเจ็ดขวบกับพิธีบูชายัญ ยญฺญสามิกตฺเถราปทานํ

    พระยัญญสามิกเถระ (อุมมาปุปผิยวรรคที่ ๓๓) เล่าว่าอายุเจ็ดขวบก็เรียนจบมนต์และสืบวงศ์ตระกูล ได้ตระเตรียมพิธีบูชายัญ ผูกสัตว์ไว้ที่หลักเพื่อจะฆ่า พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะเสด็จมาตรัสว่า ความไม่เบียดเบียนสัตว์ การงดเว้นจากการลักขโมย การประพฤตินอกใจ และการดื่มน้ำเมา ความประพฤติสม่ำเสมอ ความเป็นพหูสูต และความกตัญญู เป็นธรรมที่บัณฑิตสรรเสริญ ให้ยินดีในความเกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ท่านชำระจิตให้บริสุทธิ์ก่อน แล้วจึงยังจิตให้เลื่อมใส คาถาไม่ได้เล่าว่าสัตว์เหล่านั้นเป็นอย่างไรต่อ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สิ่งที่เราทำเพราะเป็นประเพณีของบ้านหรือของอาชีพ ควรถูกทบทวนได้เมื่อเห็นว่ามันเบียดเบียนผู้อื่น การเปลี่ยนเริ่มจากใจของเราก่อน ไม่ต้องรอให้ทั้งตระกูลเห็นด้วย

  6. ๖

    ไปนั่งฟังอริยสัจ สจฺจสญฺญกตฺเถราปทานํ

    พระสัจจสัญญกเถระ (หัตถิวรรคที่ ๒๒) เล่าว่าพระผู้มีพระภาคพระนามว่าเวสสภู แวดล้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ทรงแสดงอริยสัจเพื่อให้มหาชนดับความร้อน ท่านเป็นผู้ควรได้รับความกรุณาอย่างยิ่ง ได้ไปที่ประชุมนั้น นั่งฟังธรรมของพระศาสดา คาถาเรียกสิ่งที่ท่านได้ว่าสัจจสัญญา คือการกำหนดใจไปที่ความจริง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อใจร้อนรุ่มกับปัญหา การไปนั่งฟังธรรมหรือฟังคนที่เข้าใจชีวิตพูดสักชั่วโมง โดยยังไม่ต้องตัดสินใจอะไร ก็ช่วยให้เห็นปัญหาตามจริงขึ้น

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

การถึงสรณะในความหมายนี้คือการเลือกว่าจะให้อะไรเป็นหลักของชีวิต เรื่องในหน้านี้แสดงให้เห็นว่าการเลือกนั้นเกิดได้กับทุกคน ทั้งทหารที่กำลังจะรบ พรานป่า คนที่ครอบครัวแตกแยก และเด็กที่ถูกเลี้ยงมาให้ทำพิธีบูชายัญ ไม่มีใครในเรื่องต้องเป็นคนดีพร้อมก่อน

สิ่งที่นำไปใช้ได้คือการมองศีลเป็นของที่เราให้คนรอบตัว เมื่อเราไม่ทำร้าย ไม่ลักขโมย ไม่นอกใจ ไม่พูดเท็จ และไม่มึนเมา คนรอบตัวก็ได้ความปลอดภัยไปด้วย เป็นการให้ที่ไม่ต้องใช้เงินเลย

ข้อควรระวังคือ การบวชหรือการปลีกตัวไปปฏิบัติธรรมในช่วงวิกฤตช่วยให้ใจสงบได้จริง แต่ไม่ได้แทนการกลับมาแก้ปัญหาที่ยังค้างอยู่ ใช้ช่วงเวลานั้นเพื่อให้ใจพร้อม แล้วกลับมาเผชิญสิ่งที่ต้องเผชิญ

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

มหาปรินิพพานสูตร: คืนสุดท้ายที่สาลวัน บูชาด้วยการปฏิบัติ

ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺโน

ในคืนสุดท้ายระหว่างต้นสาละคู่ พระพุทธเจ้าตรัสว่าการบูชาสูงสุดคือการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ทรงปลอบและยกย่องพระ…

สโมธานปริวาส: เมื่อกระบวนการรับผิดสะดุดกลางทาง

สโมธานปริวาโส

สมุจจยขันธกะไล่กรณีที่ยุ่งยากของการอยู่ปริวาสและประพฤติมานัต เช่น มีอาบัติหลายตัวปิดไว้นานไม่เท่ากัน ปิดไว้โดย…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้