สิริกาฬกัณณิชาดก: โชคดีโชคร้ายสร้างด้วยตนเอง
อตฺตนา กุรุเต ลกฺขึเทพธิดาแห่งความโชคร้ายและเทพธิดาแห่งสิริมงคลมาขอพักที่บ้านเศรษฐีผู้มีศีล ต่างบอกว่าตนชอบอยู่กับคนแบบไหน เศรษฐี…
ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา
ห้าข้อที่ทำให้คำพูดเป็นคำพูดที่ดี — ถูกกาล จริง อ่อนหวาน มีประโยชน์ และพูดด้วยเมตตา ใช้ได้ทั้งตอนพูดและตอนถูกคนอื่นพูดใส่
ในวาจาสูตร ปัญจกนิบาต ทรงแสดงว่าวาจาที่ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นวาจาสุภาษิต ไม่มีโทษ และผู้รู้ไม่ติเตียน คือ กล่าวถูกกาล กล่าวคำจริง กล่าวคำอ่อนหวาน กล่าวคำที่ประกอบด้วยประโยชน์ และกล่าวด้วยเมตตาจิต
ในกกจูปมสูตร ห้าข้อเดียวกันนี้ถูกใช้อีกด้านหนึ่ง คือเป็น "ทางแห่งถ้อยคำ" ที่คนอื่นอาจใช้พูดกับเรา — ถูกกาลหรือไม่ถูกกาล จริงหรือไม่จริง อ่อนหวานหรือหยาบ มีประโยชน์หรือไม่มีประโยชน์ มีเมตตาหรือมีโทสะ แล้วทรงสอนว่าไม่ว่าเขาจะพูดแบบไหน เราก็ควรตั้งใจไว้ว่า "ใจของเราจักไม่แปรปรวน จักไม่เปล่งวาจาชั่ว จักอนุเคราะห์ด้วยเมตตา"
ส่วนในสุภาษิตสูตร สุตตนิบาต ทรงแสดงองค์ของวาจาสุภาษิตไว้ ๔ คือ พูดดี พูดเป็นธรรม พูดคำเป็นที่รัก และพูดคำจริง
พูดในเวลาที่เหมาะสม ผู้ฟังพร้อมรับ และสถานการณ์เอื้อให้คำพูดนั้นเกิดประโยชน์
ก่อนพูดเรื่องสำคัญ ถามว่า "ตอนนี้เขาพร้อมฟังไหม" ถ้าไม่ใช่ นัดเวลาใหม่ดีกว่าพูดให้จบ ๆ ไป
พูดตามความเป็นจริง ไม่เสริมเติม ไม่บิดเบือน
ระวังคำว่า "ตลอด" "ทุกที" "ไม่เคย" เวลาทะเลาะ คำเหล่านี้มักทำให้คำพูดที่มีส่วนจริงกลายเป็นคำไม่จริง
พูดด้วยถ้อยคำสุภาพ ไม่หยาบคาย ไม่เสียดสี แม้เนื้อหาจะเป็นเรื่องที่ต้องตรงไปตรงมา
เรื่องเดียวกันพูดได้หลายแบบ ถ้าจะบอกว่าใครทำผิด ให้พูดถึงการกระทำ ไม่ใช่ตัวตนของเขา
พูดสิ่งที่ประกอบด้วยประโยชน์ ช่วยให้ผู้ฟังหรือสถานการณ์ดีขึ้น ไม่ใช่พูดเพียงเพื่อระบาย
ถามก่อนพูดว่า "พูดแล้วอะไรจะดีขึ้น" ถ้าตอบได้แค่ว่า "เราจะรู้สึกดีขึ้น" ให้เลือกระบายกับสมุดแทน
พูดด้วยใจที่หวังดีต่อผู้ฟัง ไม่ได้พูดเพื่อเอาชนะหรือทำให้เขาเจ็บ
ถ้ายังโกรธอยู่ รอก่อน คำที่ถูกต้องทุกข้อแต่พูดด้วยโทสะ ผู้ฟังจะได้ยินแค่โทสะ
ใช้เป็นตัวกรองห้าชั้นก่อนพูดเรื่องยาก โดยเฉพาะข้อแรกที่คนมักลืม — คำพูดที่จริง มีประโยชน์ และหวังดี ถ้าพูดผิดเวลาก็กลายเป็นคำทำร้ายได้ เช่น ติเรื่องงานต่อหน้าคนอื่น หรือพูดเรื่องเงินตอนอีกฝ่ายเหนื่อย
ส่วนอีกด้านของหลักนี้สำคัญไม่แพ้กัน: เราควบคุมไม่ได้ว่าคนอื่นจะพูดกับเราผ่านทางไหน แต่เลือกได้ว่าใจจะไม่แปรปรวนตาม คำพูดแรง ๆ ที่ได้ยินจึงเป็นแค่หนึ่งในห้าทางที่พระพุทธเจ้าบอกไว้ล่วงหน้าแล้วว่าจะต้องเจอ
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
เทพธิดาแห่งความโชคร้ายและเทพธิดาแห่งสิริมงคลมาขอพักที่บ้านเศรษฐีผู้มีศีล ต่างบอกว่าตนชอบอยู่กับคนแบบไหน เศรษฐี…
เทวบุตรที่เคยเหาะหาที่สุดโลกจนตายก็ไม่ถึง — พระพุทธเจ้าตรัสว่าโลก เหตุเกิดโลก ความดับโลก และทางดับโลก อยู่ในกา…
สี่อย่างที่หล่อเลี้ยงชีวิตไว้ — คำข้าว ผัสสะ เจตนา และวิญญาณ ถามว่าเรากำลังกินอะไรเข้าไปบ้างในแต่ละวัน
พระภัททาลิไม่ยอมทำตามข้อฝึกและหลบหน้าพระพุทธเจ้าทั้งพรรษา จนยอมรับผิดในที่สุด — บทเรียนเรื่องการรับคำตักเตือน …