วาจาสุภาษิต ๕
ใช้ในชีวิตประจำวัน

วาจาสุภาษิต ๕

ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา

ห้าข้อที่ทำให้คำพูดเป็นคำพูดที่ดี — ถูกกาล จริง อ่อนหวาน มีประโยชน์ และพูดด้วยเมตตา ใช้ได้ทั้งตอนพูดและตอนถูกคนอื่นพูดใส่

๕ ข้อ

ในวาจาสูตร ปัญจกนิบาต ทรงแสดงว่าวาจาที่ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นวาจาสุภาษิต ไม่มีโทษ และผู้รู้ไม่ติเตียน คือ กล่าวถูกกาล กล่าวคำจริง กล่าวคำอ่อนหวาน กล่าวคำที่ประกอบด้วยประโยชน์ และกล่าวด้วยเมตตาจิต

ในกกจูปมสูตร ห้าข้อเดียวกันนี้ถูกใช้อีกด้านหนึ่ง คือเป็น "ทางแห่งถ้อยคำ" ที่คนอื่นอาจใช้พูดกับเรา — ถูกกาลหรือไม่ถูกกาล จริงหรือไม่จริง อ่อนหวานหรือหยาบ มีประโยชน์หรือไม่มีประโยชน์ มีเมตตาหรือมีโทสะ แล้วทรงสอนว่าไม่ว่าเขาจะพูดแบบไหน เราก็ควรตั้งใจไว้ว่า "ใจของเราจักไม่แปรปรวน จักไม่เปล่งวาจาชั่ว จักอนุเคราะห์ด้วยเมตตา"

ส่วนในสุภาษิตสูตร สุตตนิบาต ทรงแสดงองค์ของวาจาสุภาษิตไว้ ๔ คือ พูดดี พูดเป็นธรรม พูดคำเป็นที่รัก และพูดคำจริง

  1. ๑

    กาเลน — พูดถูกกาล กาเลน จ ภาสิตา โหติ

    พูดในเวลาที่เหมาะสม ผู้ฟังพร้อมรับ และสถานการณ์เอื้อให้คำพูดนั้นเกิดประโยชน์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนพูดเรื่องสำคัญ ถามว่า "ตอนนี้เขาพร้อมฟังไหม" ถ้าไม่ใช่ นัดเวลาใหม่ดีกว่าพูดให้จบ ๆ ไป

  2. ๒

    สัจจัง — พูดคำจริง สจฺจญฺจ ภาสิตา โหติ

    พูดตามความเป็นจริง ไม่เสริมเติม ไม่บิดเบือน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ระวังคำว่า "ตลอด" "ทุกที" "ไม่เคย" เวลาทะเลาะ คำเหล่านี้มักทำให้คำพูดที่มีส่วนจริงกลายเป็นคำไม่จริง

  3. ๓

    สัณหัง — พูดคำอ่อนหวาน สณฺหญฺจ ภาสิตา โหติ

    พูดด้วยถ้อยคำสุภาพ ไม่หยาบคาย ไม่เสียดสี แม้เนื้อหาจะเป็นเรื่องที่ต้องตรงไปตรงมา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เรื่องเดียวกันพูดได้หลายแบบ ถ้าจะบอกว่าใครทำผิด ให้พูดถึงการกระทำ ไม่ใช่ตัวตนของเขา

  4. ๔

    อัตถสัญหิตัง — พูดคำมีประโยชน์ อตฺถสญฺหิตญฺจ ภาสิตา โหติ

    พูดสิ่งที่ประกอบด้วยประโยชน์ ช่วยให้ผู้ฟังหรือสถานการณ์ดีขึ้น ไม่ใช่พูดเพียงเพื่อระบาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถามก่อนพูดว่า "พูดแล้วอะไรจะดีขึ้น" ถ้าตอบได้แค่ว่า "เราจะรู้สึกดีขึ้น" ให้เลือกระบายกับสมุดแทน

  5. ๕

    เมตตจิตตัง — พูดด้วยเมตตาจิต เมตฺตจิตฺเตน จ ภาสิตา โหติ

    พูดด้วยใจที่หวังดีต่อผู้ฟัง ไม่ได้พูดเพื่อเอาชนะหรือทำให้เขาเจ็บ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ายังโกรธอยู่ รอก่อน คำที่ถูกต้องทุกข้อแต่พูดด้วยโทสะ ผู้ฟังจะได้ยินแค่โทสะ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ใช้เป็นตัวกรองห้าชั้นก่อนพูดเรื่องยาก โดยเฉพาะข้อแรกที่คนมักลืม — คำพูดที่จริง มีประโยชน์ และหวังดี ถ้าพูดผิดเวลาก็กลายเป็นคำทำร้ายได้ เช่น ติเรื่องงานต่อหน้าคนอื่น หรือพูดเรื่องเงินตอนอีกฝ่ายเหนื่อย

ส่วนอีกด้านของหลักนี้สำคัญไม่แพ้กัน: เราควบคุมไม่ได้ว่าคนอื่นจะพูดกับเราผ่านทางไหน แต่เลือกได้ว่าใจจะไม่แปรปรวนตาม คำพูดแรง ๆ ที่ได้ยินจึงเป็นแค่หนึ่งในห้าทางที่พระพุทธเจ้าบอกไว้ล่วงหน้าแล้วว่าจะต้องเจอ

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

สิริกาฬกัณณิชาดก: โชคดีโชคร้ายสร้างด้วยตนเอง

อตฺตนา กุรุเต ลกฺขึ

เทพธิดาแห่งความโชคร้ายและเทพธิดาแห่งสิริมงคลมาขอพักที่บ้านเศรษฐีผู้มีศีล ต่างบอกว่าตนชอบอยู่กับคนแบบไหน เศรษฐี…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้