อัสสลายนสูตร: ใช้เหตุผลรื้ออคติเรื่องชาติกำเนิด

ในอัสสลายนสูตร มัชฌิมนิกาย พราหมณ์ราวห้าร้อยคนจากหลายแคว้นซึ่งพักอยู่ในกรุงสาวัตถี ขอให้อัสสลายนมาณพ หนุ่มอายุสิบหกปีผู้เรียนจบไตรเพท ไปโต้วาทะกับพระพุทธเจ้าเรื่องที่พราหมณ์ถือว่า พราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะประเสริฐ ผิวขาว บริสุทธิ์ เป็นบุตรที่เกิดจากปากของพรหม ส่วนวรรณะอื่นต่ำกว่า

พระพุทธเจ้าไม่ทรงตอบด้วยคำประกาศ แต่ทรงตั้งคำถามทีละข้อให้อัสสลายนะตอบเอง เช่น นางพราหมณีก็มีระดู ตั้งครรภ์ คลอด และให้นมลูกเหมือนหญิงทั่วไป ในแคว้นโยนกและกัมโพชะมีเพียงสองชนชั้นคือนายกับทาส และเปลี่ยนสลับกันได้ ทุกวรรณะที่ทำชั่วย่อมไปสู่ทุคติเหมือนกัน ทุกวรรณะเจริญเมตตาได้ อาบน้ำชำระฝุ่นได้ และไฟที่จุดจากไม้ต่างชนิดก็มีเปลว สี และแสงเหมือนกัน

อัสสลายนะนิ่งเงียบ ก้มหน้า พระพุทธเจ้าจึงทรงเล่าเรื่องฤๅษีอสิตะ เทวละ ผู้ถามฤๅษีพราหมณ์เจ็ดตนว่ารู้หรือไม่ว่าบรรพบุรุษฝ่ายแม่และฝ่ายพ่อย้อนไปเจ็ดชั่วคนล้วนเป็นพราหมณ์ ฤๅษีเหล่านั้นตอบว่าไม่รู้ ท้ายพระสูตรอัสสลายนะประกาศตนเป็นอุบาสก