วิโมกข์ ๘
อฏฺฐ วิโมกฺขาความหลุดพ้นชั่วคราว ๘ ขั้นด้วยกำลังสมาธิ — จากการเพ่งรูปจนถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ
น หิ เวเรน เวรานิ
"เวรย่อมไม่ระงับด้วยการจองเวร" และวิธีชนะ ๔ แบบในธรรมบท — ชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ ชนะความร้ายด้วยความดี ชนะความตระหนี่ด้วยการให้ ชนะคำเท็จด้วยคำจริง
ในยมกวรรค ธรรมบท ตรัสว่า "ผู้ใดผูกใจไว้ว่า เขาด่าเรา เขาทำร้ายเรา เขาชนะเรา เขาลักของเรา เวรของผู้นั้นย่อมไม่ระงับ ผู้ใดไม่ผูกใจไว้อย่างนั้น เวรของผู้นั้นย่อมระงับ ในกาลไหน ๆ เวรในโลกนี้ย่อมไม่ระงับด้วยเวรเลย แต่ย่อมระงับด้วยความไม่มีเวร นี้เป็นธรรมเก่า"
ในโกธวรรค ธรรมบท ตรัสวิธีชนะไว้ ๔ อย่าง คือ "พึงชนะคนมักโกรธด้วยความไม่โกรธ พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้ พึงชนะคนพูดเหลาะแหละด้วยคำจริง"
หลักเดียวกันนี้ปรากฏในทีฆีติโกสลชาดก เรื่องเจ้าชายทีฆาวุผู้มีโอกาสฆ่าพระราชาที่ประหารพระบิดามารดาของตน แต่ระลึกถึงคำสั่งเสียของพระบิดาว่า เวรไม่ระงับด้วยเวร จึงไม่ฆ่า และทั้งสองฝ่ายก็คืนดีกันได้
การผูกใจว่าเขาด่าเรา ทำร้ายเรา ชนะเรา ลักของเรา ทำให้เวรไม่จบ การไม่ผูกใจไว้เช่นนั้นเท่านั้นที่ทำให้เวรระงับ เป็นธรรมเก่าที่เป็นจริงเสมอ
เมื่อรู้ตัวว่ากำลังเล่าเรื่องที่ถูกทำร้ายซ้ำเป็นรอบที่สาม ให้หยุดแล้วถามว่าการเล่าครั้งนี้ช่วยให้อะไรดีขึ้น
ไม่ตอบความโกรธด้วยความโกรธ แต่ด้วยความสงบ
เวลาอีกฝ่ายขึ้นเสียง ให้ลดเสียงตัวเองลง ความโกรธที่ไม่มีคู่ต่อสู้จะดับเร็วกว่า
ไม่ตอบความร้ายด้วยความร้าย แต่ด้วยความดี
ไม่ได้แปลว่าต้องใจดีกับคนที่ทำร้ายต่อไปเรื่อย ๆ แต่ไม่ยอมลดตัวลงไปทำร้ายกลับ
ไม่ตอบความเห็นแก่ตัวด้วยความเห็นแก่ตัว แต่ด้วยความเผื่อแผ่
กับคนที่ไม่เคยแบ่งปันอะไร ลองเป็นฝ่ายให้ก่อนสักครั้ง บางคนเปลี่ยนเพราะไม่เคยมีใครให้เขามาก่อน
ไม่ตอบคำโกหกด้วยคำโกหก แต่ด้วยความจริง
เมื่อถูกใส่ร้าย ให้ยืนยันข้อเท็จจริงอย่างสงบ ไม่ต้องเติมแต่งหรือโจมตีกลับ ความจริงมีกำลังในตัวเองมากกว่าที่คิด
หลักนี้ไม่ได้บอกให้ยอมถูกทำร้ายหรือไม่ปกป้องตัวเอง แต่บอกว่าการตอบโต้ด้วยความแค้นจะทำให้วงจรไม่มีวันจบ คนที่ต้องแบกความแค้นต่อไปคือตัวเราเอง
วิธีที่ใช้ได้ทันทีคือสังเกตสี่ประโยคในหัว "เขาด่าเรา เขาทำร้ายเรา เขาชนะเรา เขาเอาของเราไป" ทุกครั้งที่เล่าซ้ำคือการผูกเวรเพิ่มอีกรอบ อ่านคู่กับหน้าธรรมระงับอาฆาต ๕
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ความหลุดพ้นชั่วคราว ๘ ขั้นด้วยกำลังสมาธิ — จากการเพ่งรูปจนถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ
คาถาเด่นจากธรรมบทวรรคที่ ๒๑–๒๓ — สละสุขเล็กเพื่อสุขใหญ่ คนดีปรากฏแต่ไกลเหมือนหิมพานต์ อดทนต่อคำล่วงเกินดุจช้าง…
สองกถาปิดท้ายวรรคที่ ๑๑ ถามว่าความตั้งอยู่ ความไม่เที่ยง ความแก่ และความตาย เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วต่างหากหรือ ฝ…
ภิกษุที่กีฏาคิรีไม่ยอมเลิกฉันในเวลากลางคืน พระพุทธเจ้าทรงสอนว่าสุขเวทนาบางอย่างควรละ บางอย่างควรเจริญ ทรงแสดงบ…