ภิกขุนีวิภังค์: เมื่อความโกรธแช่งทั้งตนเอง ผู้อื่น และทั้งหมู่
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ภิกขุนีวิภังค์: เมื่อความโกรธแช่งทั้งตนเอง ผู้อื่น และทั้งหมู่

นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสเปยฺย

เรื่องต้นบัญญัติสามเรื่องเกี่ยวกับความโกรธ ถูกถามธรรมดาแล้วสาบานแช่งด้วยนรก ทะเลาะแล้วพร่ำตีตนร้องไห้ และโกรธแทนเพื่อนจนด่าว่าภิกษุณีสงฆ์ทั้งหมู่ว่าเขลา

๗ ข้อ

ในภิกขุนีวิภังค์ พระวินัยปิฎก เล่ม ๓ รวบรวมสิกขาบทของภิกษุณี แต่ละข้อเริ่มด้วยเรื่องต้นเหตุ ผู้ที่ติเตียนการกระทำนั้นก่อนมักเป็นภิกษุณีผู้มักน้อยด้วยกันเอง แล้วเรื่องจึงไปถึงพระพุทธเจ้า ทรงสอบถาม ทรงตำหนิว่าการกระทำนั้นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส แล้วทรงบัญญัติสิกขาบท บทเรียนจากเรื่องเหล่านี้อยู่ที่พฤติกรรม ซึ่งเกิดได้กับทุกคน ไม่เกี่ยวกับเพศ

เรื่องแรก ภิกษุณีหลายรูปหาบริขารของตนไม่พบ จึงถามภิกษุณีจัณฑกาลีว่าเห็นบ้างไหม นางบ่นว่าตนคนเดียวถูกมองเป็นโจร แล้วกล่าวว่า ถ้าตนเอาไปจริงขอให้ไม่เป็นสมณะ เคลื่อนจากพรหมจรรย์ ตกนรก และขอให้ผู้ที่กล่าวอย่างนั้นด้วยคำไม่จริงเป็นอย่างนั้นด้วย ทรงบัญญัติห้ามแช่งตนหรือผู้อื่นด้วยนรกหรือด้วยพรหมจรรย์ อีกเรื่องหนึ่ง ภิกษุณีจัณฑกาลีทะเลาะกับภิกษุณีทั้งหลายแล้วพร่ำตีตนร้องไห้ ทรงบัญญัติห้ามไว้เช่นกัน

ในอารามวรรค ภิกษุณีสงฆ์ยกวัตรภิกษุณีจัณฑกาลีเพราะไม่ยอมเห็นอาบัติ เมื่อภิกษุณีถุลลนันทากลับมาและได้ฟังว่านางถูกทำเหมือนคนไร้ที่พึ่ง ก็ขึ้งเคียดกล่าวติภิกษุณีสงฆ์ว่าเขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักกรรม ทรงบัญญัติห้ามขึ้งเคียดกล่าวติคณะ

  1. ๑

    คำถามธรรมดา แต่ได้ยินเป็นข้อกล่าวหา อหเมว นูน โจรี

    ภิกษุณีทั้งหลายเพียงถามว่าเห็นบริขารของพวกตนบ้างไหม แต่ภิกษุณีจัณฑกาลีบ่นว่า "ข้าพเจ้าคนเดียวเป็นโจรแน่ละ ข้าพเจ้าคนเดียวเป็นคนไม่ละอายแน่ละ" คำถามธรรมดาถูกตีความว่าเป็นการกล่าวหา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคนถามว่า "เห็นกุญแจไหม" ให้ตอบเฉพาะคำถาม อย่าเติมความหมายเองว่าเขากำลังสงสัยเรา

  2. ๒

    สาบานแช่งทั้งตัวเองและคนอื่น อตฺตานํ วา ปรํ วา นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสเปยฺย

    นางขอให้ตนตกนรกถ้าเอาของไปจริง และขอให้ผู้ที่พูดอย่างนั้นด้วยคำไม่จริงตกนรกด้วย ทรงบัญญัติว่าภิกษุณีผู้แช่งตนหรือผู้อื่นด้วยนรกหรือด้วยพรหมจรรย์ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ส่วนการแช่งให้เกิดเป็นสัตว์ดิรัจฉาน เปรต หรือให้เป็นคนโชคร้าย ต้องอาบัติทุกกฏ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลิกใช้คำสาบานหรือคำแช่งเพื่อยืนยันว่าตัวเองบริสุทธิ์ ตอบด้วยข้อเท็จจริงสั้น ๆ ก็พอ

  3. ๓

    พูดเพื่อสอน ต่างจากพูดเพื่อแช่ง อตฺถปุเรกฺขาราย ธมฺมปุเรกฺขาราย อนุสาสนีปุเรกฺขาราย

    ข้อยกเว้นของสิกขาบทนี้คือ ภิกษุณีผู้พูดโดยมุ่งอรรถ มุ่งธรรม หรือมุ่งสั่งสอน ไม่ต้องอาบัติ การพูดถึงผลร้ายของการกระทำเพื่อเตือนจึงไม่เหมือนการแช่งด้วยความโกรธ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนพูดถึงผลเสียที่อาจเกิดกับใคร ถามตัวเองว่าพูดเพื่อให้เขาเข้าใจ หรือพูดเพื่อระบายความโกรธ

  4. ๔

    ทะเลาะแล้วหันมาทำร้ายตัวเอง ภณฺฑิตฺวา อตฺตนา วธิตฺวา วธิตฺวา โรทติ

    ภิกษุณีจัณฑกาลีทะเลาะกับภิกษุณีทั้งหลาย แล้วพร่ำตีตนร้องไห้ ทรงบัญญัติเป็นอาบัติปาจิตตีย์ สิกขาบทวิภังค์อธิบายต่อว่า ตีแต่ไม่ร้องไห้ หรือร้องไห้แต่ไม่ตี ต้องอาบัติทุกกฏ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อทะเลาะจนรู้สึกอยากทุบตีตัวเอง ให้ออกจากสถานการณ์ก่อน หายใจช้า ๆ แล้วติดต่อคนที่ไว้ใจ

  5. ๕

    ร้องไห้เพราะความสูญเสีย ไม่ใช่ความผิด ญาติพฺยสเนน วา โภคพฺยสเนน วา โรคพฺยสเนน วา ผุฏฺฐา โรทติ

    ข้อยกเว้นระบุว่า ผู้ที่ถูกความเสื่อมแห่งญาติ ความวอดวายแห่งทรัพย์ หรือความเจ็บป่วยกระทบ แล้วร้องไห้โดยไม่ตีตน ไม่ต้องอาบัติ สิ่งที่ห้ามคือการทำร้ายตัวเอง ไม่ใช่ความเศร้า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อตัวเองหรือคนใกล้ตัวร้องไห้เพราะสูญเสีย ไม่ต้องรีบบอกว่า "อย่าร้อง" แค่อยู่ด้วยก็พอ

  6. ๖

    โกรธแทนเพื่อน แล้วด่าทั้งหมู่ จณฺฑีกตา คณํ ปริภาเสยฺย

    ภิกษุณีจัณฑกาลีเล่าว่าตนถูกยกวัตรเพราะภิกษุณีทั้งหลายเห็นว่าไร้ที่พึ่ง ไม่มีใครเกรงใจ ภิกษุณีถุลลนันทาได้ฟังฝ่ายเดียวก็ขึ้งเคียด กล่าวติภิกษุณีสงฆ์ว่า เขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักกรรม ไม่รู้ว่ากรรมใดบกพร่องหรือสมบูรณ์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเพื่อนเล่าว่าถูกทีมหรือองค์กรลงโทษ ฟังอีกฝ่ายก่อนจะร่วมด่าทั้งองค์กร

  7. ๗

    เรียกให้ถูกว่านี่คือความโกรธ จณฺฑีกตา นาม โกธนา วุจฺจติ

    สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า ขึ้งเคียด คือความโกรธ คณะ คือภิกษุณีสงฆ์ และการกล่าวติ คือการพูดว่าภิกษุณีเหล่านี้เขลา ไม่ฉลาด ถ้อยคำที่ฟังเหมือนเป็นการวิจารณ์อย่างมีเหตุผล อาจมีความโกรธอยู่เบื้องหลัง ส่วนผู้ที่พูดโดยมุ่งอรรถ มุ่งธรรม หรือมุ่งสั่งสอน ไม่ต้องอาบัติ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนโพสต์วิจารณ์กลุ่มใดทั้งกลุ่ม ถามตัวเองว่า ถ้าไม่ได้โกรธอยู่ จะยังเขียนประโยคนี้ไหม

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ความโกรธในเรื่องเหล่านี้ไปได้สามทาง คือพุ่งออกไปที่คนอื่นด้วยคำแช่ง พุ่งกลับมาที่ตัวเองด้วยการตีตน และขยายไปถึงทั้งกลุ่มด้วยการด่าเหมารวม ทั้งสามทางทำให้เรื่องเล็กบานปลาย และไม่ได้แก้ปัญหาที่เป็นต้นเหตุเลย

ข้อยกเว้นในพระวินัยก็มีน้ำใจ การพูดแรงเพื่อสอนหรือเพื่อประโยชน์ไม่ต้องอาบัติ และการร้องไห้เพราะสูญเสียญาติ ทรัพย์ หรือเจ็บป่วย โดยไม่ตีตน ก็ไม่ต้องอาบัติ ความเศร้าจึงไม่ใช่สิ่งที่ต้องซ่อน

ถ้าความโกรธหรือความเสียใจทำให้อยากทำร้ายตัวเองบ่อย ๆ ไม่ควรรับมือคนเดียว ให้คุยกับคนที่ไว้ใจ หรือโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่) ได้ตลอด ๒๔ ชั่วโมง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปฏิสารณียกรรม: พระสุธรรมต้องไปขอขมาจิตตคฤหบดี

ปฏิสารณียกมฺมํ

พระสุธรรมน้อยใจที่จิตตคฤหบดีนิมนต์พระเถระโดยไม่ปรึกษาตนก่อน จึงไปพูดกระทบเรื่องขนมที่ขาดไป เมื่อถูกย้อนก็หาว่า…

ธรรมทินนาเถริยาปทาน: จากหญิงรับจ้างสู่ภิกษุณีผู้แสดงธรรม

ธมฺมทินฺนาเถริยาปทานํ

อดีตชาติของพระธรรมทินนาเถรี หญิงรับจ้างผู้มีปัญญาและรักษาศีล ถวายขนมแด่อัครสาวกด้วยมือของตน ใฝ่ฟังธรรมจนปรารถน…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้