ภิกขุนีวิภังค์: ความภักดีที่กลายเป็นที่กำบังความผิด
ข้อปฏิบัติ

ภิกขุนีวิภังค์: ความภักดีที่กลายเป็นที่กำบังความผิด

อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา

ภิกษุณีถุลลนันทาประพฤติตามพระอริฏฐะที่สงฆ์ยกออกจากหมู่เพราะไม่ยอมรับผิด ศิษย์ของนางรวมกลุ่มปกปิดความผิดของกันและกัน และเมื่อถูกเตือนให้แยกกันอยู่ นางยังยุว่าสงฆ์รังแกเพราะพวกน้อย — สามสิกขาบทเรื่องความภักดีที่ปิดทางแก้ไข

๗ ข้อ

ในภิกขุนีวิภังค์ พระวินัยปิฎก เล่ม ๓ ซึ่งรวบรวมสิกขาบทของภิกษุณี ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ มีต้นเรื่องว่า ภิกษุณีถุลลนันทาประพฤติตามพระอริฏฐะ ผู้เคยเป็นคนฝึกนกแร้ง ซึ่งสงฆ์พร้อมเพรียงกันลงอุกเขปนียกรรม คือยกออกจากการร่วมกิจของหมู่แล้ว (เรื่องความเห็นผิดของพระอริฏฐะเล่าไว้ที่อื่น เช่น ในอลคัททูปมสูตร ส่วนสิกขาบทนี้บอกเพียงว่านางประพฤติตามท่าน) พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติว่า ภิกษุณีที่ประพฤติตามภิกษุเช่นนั้น เมื่อถูกเตือนและถูกสวดสมนุภาสครบสามครั้งแล้วยังไม่ยอมเลิก ต้องปาราชิก ชื่อว่าอุกขิตตานุวัตติกา

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙ และ ๑๐ ต่อเรื่องในแนวเดียวกัน ภิกษุณีศิษย์ของถุลลนันทาอยู่คลุกคลีกัน มีความประพฤติเสีย มีชื่อเสียงไม่ดี เลี้ยงชีพไม่ชอบ เบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ และปกปิดโทษของกันและกัน เมื่อสงฆ์เตือนให้แยกกันอยู่ ถุลลนันทากลับบอกพวกเธอว่าอย่าแยกกัน คนอื่นที่ทำอย่างเดียวกันก็มี สงฆ์ว่าพวกท่านเพราะดูหมิ่นและเพราะพวกท่านมีพวกน้อย

สิกขาบทเหล่านี้เป็นวินัยของภิกษุณีโดยตรง และโทษระดับปาราชิกหรือสังฆาทิเสสใช้เฉพาะในหมู่สงฆ์ แต่ภาพที่อยู่เบื้องหลังเป็นเรื่องที่ทุกกลุ่มคนรู้จัก คือความภักดีต่อคนหรือพวกของตน ที่ค่อย ๆ กลายเป็นกำแพงกั้นไม่ให้ความผิดถูกแก้ไข

  1. ๑

    ตามคนที่หมู่ยกออกแล้ว สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺโต

    สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า ผู้ถูกยกคือผู้ที่สงฆ์ยกออกเพราะไม่เห็นอาบัติ ไม่ทำคืนอาบัติ หรือไม่สละความเห็นผิด และคำว่าสงฆ์พร้อมเพรียงคือสงฆ์ที่ร่วมสังวาสกัน อยู่ในสีมาเดียวกัน ไม่ใช่การตัดสินของคนไม่กี่คน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนเข้าข้างใครที่ถูกกลุ่มลงความเห็นแล้ว ถามก่อนว่าเขาถูกว่าเพราะอะไร และเขายอมรับส่วนที่ผิดหรือยัง

  2. ๒

    ถูกยกเพราะไม่ยอมรับ ไม่ใช่เพราะเคยผิด อนาทโร อปฺปฏิกาโร อกตสหาโย

    พระบัญญัติระบุลักษณะของภิกษุนั้นว่า ไม่เอื้อเฟื้อ คือไม่เชื่อสงฆ์ บุคคล หรือกรรม ไม่ทำคืน คือยังไม่ได้รับเรียกเข้าหมู่ และไม่ร่วมกับเพื่อนภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกัน ปัญหาจึงอยู่ที่การไม่ยอมกลับมาแก้ไข ไม่ใช่ที่ความผิดครั้งแรก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเพื่อนทำพลาด ให้ช่วยเขากลับมาแก้ไข แทนที่จะช่วยเขาหาเหตุผลว่าไม่จำเป็นต้องแก้

  3. ๓

    ความเห็นของเขากลายเป็นของเราทั้งหมด ยํทิฏฺฐิโก โส โหติ ยํขนฺติโก ยํรุจิโก

    คำว่า "ประพฤติตาม" สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า ภิกษุนั้นมีความเห็นอย่างไร พอใจอย่างไร ชอบใจอย่างไร ภิกษุณีก็มีความเห็น ความพอใจ และความชอบใจอย่างนั้น คือรับทั้งชุดโดยไม่แยกแยะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่ามีใครที่เราเห็นด้วยทุกเรื่องโดยไม่เคยตั้งคำถามหรือไม่ การชื่นชมคนได้ไม่ได้แปลว่าต้องเห็นด้วยทุกเรื่อง

  4. ๔

    ผู้ที่เห็นแล้วเงียบก็มีส่วน ยา ปสฺสนฺติ ยา สุณนฺติ ตาหิ วตฺตพฺพา

    ภิกษุณีที่ได้เห็นหรือได้ยินต้องเตือนผู้ประพฤติตามถึงสามครั้ง ถ้ายังไม่เลิกให้นำเข้าที่ประชุมสงฆ์แล้วเตือนอีก สิกขาบทยังระบุว่า ภิกษุณีที่รู้เรื่องแล้วไม่ว่ากล่าว ต้องอาบัติทุกกฏ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเห็นเพื่อนกำลังถูกดึงเข้าไปในเรื่องไม่ดี ให้พูดกับเขาตรง ๆ เป็นการส่วนตัวก่อน อย่ารอให้เรื่องใหญ่จนต้องมีคนอื่นมาจัดการ

  5. ๕

    กลุ่มที่ช่วยกันปิดความผิด อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฏิจฺฉาทิกา

    ศิษย์ของถุลลนันทาอยู่คลุกคลีกัน สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า "เบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์" คือเมื่อสงฆ์จะทำกรรมแก่เพื่อนในกลุ่มก็คัดค้าน และ "ปกปิดโทษ" คือปกปิดความผิดของกันและกัน สงฆ์จึงให้เตือนว่าให้แยกกันอยู่ เพราะสงฆ์สรรเสริญความสงัด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ากลุ่มของเราเริ่มมีกติกาเงียบ ๆ ว่า "เรื่องในกลุ่มห้ามพูดออกไป" แม้เป็นเรื่องที่ทำร้ายคนอื่น นั่นคือสัญญาณให้ถอยออกมาดู

  6. ๖

    "คนอื่นก็ทำ ทำไมว่าแต่เรา" สํสฏฺฐา ว อยฺเย ตุเมฺห วิหรถ

    สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๐ ห้ามการยุว่าอย่าแยกกัน คนอื่นที่ทำแบบเดียวกันก็มี สงฆ์ว่าเฉพาะพวกท่านด้วยความดูหมิ่น ความหยาบคาย ความโกรธ ความกำราบ และเพราะพวกท่านมีพวกน้อย คำนี้ฟังเหมือนปกป้องเพื่อน แต่ทำให้เพื่อนไม่ต้องมองความผิดของตัวเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเพื่อนถูกตักเตือน ถ้าจะปลอบ ให้ปลอบโดยไม่เบี่ยงประเด็นไปที่คนอื่น เช่น "เรื่องนี้เราแก้ได้" แทน "คนอื่นก็ทำ"

  7. ๗

    ความเข้มงวดต้องตั้งอยู่บนความชอบธรรม อธมฺมกมฺเม ธมฺมกมฺมสญฺญา อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส

    บทภาชนีย์แยกไว้ชัดว่า ถ้ากรรมที่สงฆ์ทำเป็นธรรม ผู้ไม่ยอมสละต้องอาบัติเต็มตามสิกขาบท แต่ถ้ากรรมนั้นไม่เป็นธรรม ต้องเพียงอาบัติทุกกฏ และผู้ยังไม่ถูกสวดสมนุภาสหรือยอมสละแล้ว ไม่ต้องอาบัติ สิกขาบทจึงไม่ได้ปกป้องอำนาจของหมู่โดยไม่มีเงื่อนไข

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนจะยืนข้างหมู่คณะหรือยืนข้างคนที่ถูกลงโทษ ให้ดูที่ขั้นตอนว่าเป็นธรรมหรือไม่ ไม่ใช่ดูว่าใครเป็นพวกเรา

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ความภักดีเป็นคุณธรรม แต่สิกขาบทชุดนี้ชี้ว่ามันมีจุดที่กลับเป็นโทษ คือเมื่อเราเริ่มรับเอาความเห็นทั้งหมดของอีกฝ่ายมาเป็นของตน และเมื่อความภักดีทำให้ช่วยกันปิดความผิดแทนที่จะช่วยกันแก้

ในที่ทำงานหรือในกลุ่มเพื่อน เราอาจเจอคนที่ถูกทักท้วงแล้วไม่ยอมรับ และมีคนกลุ่มหนึ่งยืนข้างเขาโดยไม่ถามว่าเรื่องจริงเป็นอย่างไร คำพูดที่ได้ยินบ่อยคือ "คนอื่นก็ทำ ทำไมว่าแต่เรา" ซึ่งเป็นคำเดียวกับที่ถุลลนันทาใช้

อีกด้านที่ควรเห็นคือ สิกขาบทไม่ได้ให้ใช้อำนาจทันที ต้องเตือนเป็นการส่วนตัวสามครั้ง นำเข้าที่ประชุมเตือนอีกสามครั้ง แล้วจึงสวดประกาศอีกสามครั้ง และถ้าการลงโทษเดิมไม่ชอบธรรม โทษก็เบาลงมาก ความภักดีต่อหลักการจึงต้องมาพร้อมความเป็นธรรมต่อตัวบุคคลด้วย

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

พหุเวทนิยสูตร: เวทนามีกี่อย่าง และสุขที่ประณีตขึ้นเป็นลำดับ

พหุเวทนียสุตฺตํ

ช่างไม้ปัญจกังคะกับพระอุทายีเถียงกันว่าเวทนามีสองหรือสามอย่าง พระพุทธเจ้าตรัสว่าทรงแสดงเวทนาไว้หลายปริยาย ใครไ…

ลักขณสูตร: ลักษณะที่เห็น มาจากการกระทำที่ไม่เห็น

ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน

พระสูตรว่าด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ แต่สิ่งที่นำมาใช้ได้คือรายการกรรมที่พระสูตรบอกว่าเป็นที่มาของลักษณะแต่ล…

ปุคคลบัญญัติ: ผู้ทำก่อน ผู้รู้คุณ และผู้ที่ให้อิ่มได้ยาก

เทฺว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ

คู่บุคคลท้ายทุกนิทเทส: ผู้ทำอุปการะก่อนกับผู้รู้คุณและตอบแทนเป็นคนหาได้ยาก ผู้เก็บกับผู้สละของที่ได้มาทุกครั้ง…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้