พหุเวทนิยสูตร: เวทนามีกี่อย่าง และสุขที่ประณีตขึ้นเป็นลำดับ
พหุเวทนียสุตฺตํช่างไม้ปัญจกังคะกับพระอุทายีเถียงกันว่าเวทนามีสองหรือสามอย่าง พระพุทธเจ้าตรัสว่าทรงแสดงเวทนาไว้หลายปริยาย ใครไ…
อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา
ภิกษุณีถุลลนันทาประพฤติตามพระอริฏฐะที่สงฆ์ยกออกจากหมู่เพราะไม่ยอมรับผิด ศิษย์ของนางรวมกลุ่มปกปิดความผิดของกันและกัน และเมื่อถูกเตือนให้แยกกันอยู่ นางยังยุว่าสงฆ์รังแกเพราะพวกน้อย — สามสิกขาบทเรื่องความภักดีที่ปิดทางแก้ไข
ในภิกขุนีวิภังค์ พระวินัยปิฎก เล่ม ๓ ซึ่งรวบรวมสิกขาบทของภิกษุณี ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ มีต้นเรื่องว่า ภิกษุณีถุลลนันทาประพฤติตามพระอริฏฐะ ผู้เคยเป็นคนฝึกนกแร้ง ซึ่งสงฆ์พร้อมเพรียงกันลงอุกเขปนียกรรม คือยกออกจากการร่วมกิจของหมู่แล้ว (เรื่องความเห็นผิดของพระอริฏฐะเล่าไว้ที่อื่น เช่น ในอลคัททูปมสูตร ส่วนสิกขาบทนี้บอกเพียงว่านางประพฤติตามท่าน) พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติว่า ภิกษุณีที่ประพฤติตามภิกษุเช่นนั้น เมื่อถูกเตือนและถูกสวดสมนุภาสครบสามครั้งแล้วยังไม่ยอมเลิก ต้องปาราชิก ชื่อว่าอุกขิตตานุวัตติกา
สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙ และ ๑๐ ต่อเรื่องในแนวเดียวกัน ภิกษุณีศิษย์ของถุลลนันทาอยู่คลุกคลีกัน มีความประพฤติเสีย มีชื่อเสียงไม่ดี เลี้ยงชีพไม่ชอบ เบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ และปกปิดโทษของกันและกัน เมื่อสงฆ์เตือนให้แยกกันอยู่ ถุลลนันทากลับบอกพวกเธอว่าอย่าแยกกัน คนอื่นที่ทำอย่างเดียวกันก็มี สงฆ์ว่าพวกท่านเพราะดูหมิ่นและเพราะพวกท่านมีพวกน้อย
สิกขาบทเหล่านี้เป็นวินัยของภิกษุณีโดยตรง และโทษระดับปาราชิกหรือสังฆาทิเสสใช้เฉพาะในหมู่สงฆ์ แต่ภาพที่อยู่เบื้องหลังเป็นเรื่องที่ทุกกลุ่มคนรู้จัก คือความภักดีต่อคนหรือพวกของตน ที่ค่อย ๆ กลายเป็นกำแพงกั้นไม่ให้ความผิดถูกแก้ไข
สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า ผู้ถูกยกคือผู้ที่สงฆ์ยกออกเพราะไม่เห็นอาบัติ ไม่ทำคืนอาบัติ หรือไม่สละความเห็นผิด และคำว่าสงฆ์พร้อมเพรียงคือสงฆ์ที่ร่วมสังวาสกัน อยู่ในสีมาเดียวกัน ไม่ใช่การตัดสินของคนไม่กี่คน
ก่อนเข้าข้างใครที่ถูกกลุ่มลงความเห็นแล้ว ถามก่อนว่าเขาถูกว่าเพราะอะไร และเขายอมรับส่วนที่ผิดหรือยัง
พระบัญญัติระบุลักษณะของภิกษุนั้นว่า ไม่เอื้อเฟื้อ คือไม่เชื่อสงฆ์ บุคคล หรือกรรม ไม่ทำคืน คือยังไม่ได้รับเรียกเข้าหมู่ และไม่ร่วมกับเพื่อนภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกัน ปัญหาจึงอยู่ที่การไม่ยอมกลับมาแก้ไข ไม่ใช่ที่ความผิดครั้งแรก
เมื่อเพื่อนทำพลาด ให้ช่วยเขากลับมาแก้ไข แทนที่จะช่วยเขาหาเหตุผลว่าไม่จำเป็นต้องแก้
คำว่า "ประพฤติตาม" สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า ภิกษุนั้นมีความเห็นอย่างไร พอใจอย่างไร ชอบใจอย่างไร ภิกษุณีก็มีความเห็น ความพอใจ และความชอบใจอย่างนั้น คือรับทั้งชุดโดยไม่แยกแยะ
สังเกตว่ามีใครที่เราเห็นด้วยทุกเรื่องโดยไม่เคยตั้งคำถามหรือไม่ การชื่นชมคนได้ไม่ได้แปลว่าต้องเห็นด้วยทุกเรื่อง
ภิกษุณีที่ได้เห็นหรือได้ยินต้องเตือนผู้ประพฤติตามถึงสามครั้ง ถ้ายังไม่เลิกให้นำเข้าที่ประชุมสงฆ์แล้วเตือนอีก สิกขาบทยังระบุว่า ภิกษุณีที่รู้เรื่องแล้วไม่ว่ากล่าว ต้องอาบัติทุกกฏ
ถ้าเห็นเพื่อนกำลังถูกดึงเข้าไปในเรื่องไม่ดี ให้พูดกับเขาตรง ๆ เป็นการส่วนตัวก่อน อย่ารอให้เรื่องใหญ่จนต้องมีคนอื่นมาจัดการ
ศิษย์ของถุลลนันทาอยู่คลุกคลีกัน สิกขาบทวิภังค์อธิบายว่า "เบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์" คือเมื่อสงฆ์จะทำกรรมแก่เพื่อนในกลุ่มก็คัดค้าน และ "ปกปิดโทษ" คือปกปิดความผิดของกันและกัน สงฆ์จึงให้เตือนว่าให้แยกกันอยู่ เพราะสงฆ์สรรเสริญความสงัด
ถ้ากลุ่มของเราเริ่มมีกติกาเงียบ ๆ ว่า "เรื่องในกลุ่มห้ามพูดออกไป" แม้เป็นเรื่องที่ทำร้ายคนอื่น นั่นคือสัญญาณให้ถอยออกมาดู
สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๐ ห้ามการยุว่าอย่าแยกกัน คนอื่นที่ทำแบบเดียวกันก็มี สงฆ์ว่าเฉพาะพวกท่านด้วยความดูหมิ่น ความหยาบคาย ความโกรธ ความกำราบ และเพราะพวกท่านมีพวกน้อย คำนี้ฟังเหมือนปกป้องเพื่อน แต่ทำให้เพื่อนไม่ต้องมองความผิดของตัวเอง
เมื่อเพื่อนถูกตักเตือน ถ้าจะปลอบ ให้ปลอบโดยไม่เบี่ยงประเด็นไปที่คนอื่น เช่น "เรื่องนี้เราแก้ได้" แทน "คนอื่นก็ทำ"
บทภาชนีย์แยกไว้ชัดว่า ถ้ากรรมที่สงฆ์ทำเป็นธรรม ผู้ไม่ยอมสละต้องอาบัติเต็มตามสิกขาบท แต่ถ้ากรรมนั้นไม่เป็นธรรม ต้องเพียงอาบัติทุกกฏ และผู้ยังไม่ถูกสวดสมนุภาสหรือยอมสละแล้ว ไม่ต้องอาบัติ สิกขาบทจึงไม่ได้ปกป้องอำนาจของหมู่โดยไม่มีเงื่อนไข
ก่อนจะยืนข้างหมู่คณะหรือยืนข้างคนที่ถูกลงโทษ ให้ดูที่ขั้นตอนว่าเป็นธรรมหรือไม่ ไม่ใช่ดูว่าใครเป็นพวกเรา
ความภักดีเป็นคุณธรรม แต่สิกขาบทชุดนี้ชี้ว่ามันมีจุดที่กลับเป็นโทษ คือเมื่อเราเริ่มรับเอาความเห็นทั้งหมดของอีกฝ่ายมาเป็นของตน และเมื่อความภักดีทำให้ช่วยกันปิดความผิดแทนที่จะช่วยกันแก้
ในที่ทำงานหรือในกลุ่มเพื่อน เราอาจเจอคนที่ถูกทักท้วงแล้วไม่ยอมรับ และมีคนกลุ่มหนึ่งยืนข้างเขาโดยไม่ถามว่าเรื่องจริงเป็นอย่างไร คำพูดที่ได้ยินบ่อยคือ "คนอื่นก็ทำ ทำไมว่าแต่เรา" ซึ่งเป็นคำเดียวกับที่ถุลลนันทาใช้
อีกด้านที่ควรเห็นคือ สิกขาบทไม่ได้ให้ใช้อำนาจทันที ต้องเตือนเป็นการส่วนตัวสามครั้ง นำเข้าที่ประชุมเตือนอีกสามครั้ง แล้วจึงสวดประกาศอีกสามครั้ง และถ้าการลงโทษเดิมไม่ชอบธรรม โทษก็เบาลงมาก ความภักดีต่อหลักการจึงต้องมาพร้อมความเป็นธรรมต่อตัวบุคคลด้วย
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ช่างไม้ปัญจกังคะกับพระอุทายีเถียงกันว่าเวทนามีสองหรือสามอย่าง พระพุทธเจ้าตรัสว่าทรงแสดงเวทนาไว้หลายปริยาย ใครไ…
พระสูตรว่าด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ แต่สิ่งที่นำมาใช้ได้คือรายการกรรมที่พระสูตรบอกว่าเป็นที่มาของลักษณะแต่ล…
"จงลุกขึ้น จงนั่งเถิด จะหลับไปทำไม" — พระคาถาสั้น ๆ ที่ปลุกให้ตื่นจากความประมาท เพราะคนที่ถูกลูกศรแทงอยู่ไม่คว…
คู่บุคคลท้ายทุกนิทเทส: ผู้ทำอุปการะก่อนกับผู้รู้คุณและตอบแทนเป็นคนหาได้ยาก ผู้เก็บกับผู้สละของที่ได้มาทุกครั้ง…