ข้อปฏิบัติ

เทวทหสูตร: ความเพียรแบบไหนมีผล

เทวทหสุตฺตํ

การทรมานตนเพื่อเผากรรมเก่าไม่ได้พาพ้นทุกข์ — ความเพียรที่มีผลคือไม่ทับถมตนด้วยทุกข์ ไม่ทิ้งความสุขที่ชอบธรรม และเพียรเฉพาะตรงที่ต้องเพียร เหมือนช่างศรดัดลูกศร

๕ ข้อ

ในเทวทหสูตร มัชฌิมนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสถึงความเห็นของนิครนถ์ที่ว่า สุขทุกข์ทั้งหมดที่บุคคลเสวยเป็นเพราะกรรมเก่า เมื่อเผากรรมเก่าด้วยตบะและไม่ทำกรรมใหม่ ทุกข์ก็จะหมดสิ้น

ทรงถามนิครนถ์ว่า รู้หรือไม่ว่าเคยมีชีวิตมาก่อน เคยทำกรรมชั่วอะไร ทุกข์หมดไปแล้วเท่าไร เหลืออีกเท่าไร นิครนถ์ตอบว่าไม่รู้ ทรงชี้ว่าต่างจากคนถูกลูกศรอาบยาพิษ ซึ่งรู้ว่าหมอผ่าแผล ถอนลูกศร และตนหายแล้ว ทรงชี้ด้วยว่า เวลาที่นิครนถ์ทรมานตนก็เสวยทุกข์ เวลาไม่ทรมานก็ไม่เสวยทุกข์

จากนั้นทรงแสดงว่าความเพียรที่มีผลเป็นอย่างไร ด้วยอุปมาชายผู้รักหญิง และช่างศรผู้ดัดลูกศร

๑

ไม่ใช่ทุกความรู้สึกมาจากกรรมเก่า สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตุ

ความเห็นว่าสุขทุกข์ทุกอย่างเกิดจากกรรมเก่า ทำให้คนหมดทางแก้ไขในปัจจุบัน และพาไปสู่การทรมานตนเพื่อ "ใช้กรรม" พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่าความเห็นนี้ไม่มีหลักฐานที่ผู้ถือรู้ได้เอง

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อเจอปัญหา อย่าหยุดที่ "คงเป็นกรรมเก่า" ให้ดูต่อว่าเหตุในปัจจุบันที่แก้ได้มีอะไรบ้าง
๒

ไม่ทับถมตนด้วยทุกข์ ไม่ทิ้งสุขที่ชอบธรรม น อนทฺธภูตํ อตฺตานํ ทุกฺเขน อทฺธภาเวติ

ภิกษุผู้ปฏิบัติถูกต้องไม่เอาทุกข์มาทับถมตนที่ยังไม่ถูกทุกข์ท่วมทับ ไม่สละความสุขที่เกิดโดยธรรม แต่ก็ไม่หมกมุ่นในความสุขนั้น

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
พักผ่อน กินอาหารดี ใช้เวลากับคนที่รักได้ ขอเพียงไม่ติดจนละทิ้งหน้าที่และการฝึกตน
๓

ชายผู้รักหญิง อิตฺถิยา สารตฺโต

ชายที่รักหญิงคนหนึ่งอย่างแรง เมื่อเห็นนางหัวเราะพูดคุยกับชายอื่นก็เศร้าเสียใจ ต่อมาเขาเห็นว่าความทุกข์นี้เกิดจากความกำหนัดในนาง จึงละความกำหนัดนั้น เมื่อเห็นนางกับชายอื่นอีกก็ไม่ทุกข์ ความเพียรที่มีผลคือการละเหตุแห่งทุกข์ ไม่ใช่การทรมานตน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อเจ็บปวดเพราะใครคนหนึ่งซ้ำ ๆ ลองดูว่าเราผูกความคาดหวังอะไรไว้กับเขา ความเจ็บลดลงได้เมื่อคลายความผูกนั้น
๔

ช่างศรลนลูกศรจนตรงแล้วหยุด อุสุกาโร

ช่างศรลนลูกศรระหว่างไฟสองดุ้นเพื่อดัดให้ตรง เมื่อตรงแล้วก็ไม่ลนอีก ผู้ปฏิบัติรู้ว่าเหตุแห่งทุกข์บางอย่างละได้ด้วยความเพียรตั้งใจ บางอย่างละได้ด้วยการวางเฉย จึงเพียรเฉพาะที่ต้องเพียร

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ถ้านิสัยไหนแก้ได้แล้ว ไม่ต้องบังคับตัวเองอย่างเข้มงวดต่อไป ย้ายแรงไปที่เรื่องที่ยังคดอยู่
๕

ความเพียรที่เห็นผลได้จริง สผโล อุปกฺกโม สผลํ ปธานํ

พระพุทธเจ้าตรัสว่าความเพียรแบบนี้มีผล เพราะผู้ปฏิบัติเห็นได้เองว่าทุกข์ลดลงเมื่อเหตุถูกละ ต่างจากการทรมานตนที่ไม่มีใครรู้ว่าทุกข์หมดไปเท่าไร

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
วัดผลการปฏิบัติจากสิ่งที่เห็นได้ เช่น โกรธนานน้อยลง ไม่ใช่จากว่าทนลำบากได้มากเท่าไร

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลายคนเข้าใจว่าการปฏิบัติที่ดีต้องเจ็บปวด ต้องฝืนตัวเองให้มากที่สุด พระสูตรนี้บอกว่าการทับถมตัวเองด้วยทุกข์ไม่ใช่ทางพ้นทุกข์ และความสุขที่ชอบธรรมไม่จำเป็นต้องทิ้ง

ความเพียรที่ถูกต้องคือเพียรตรงจุดที่ยังคดอยู่ เหมือนช่างศรที่ลนไฟลูกศรจนตรง แล้วเลิกลน ไม่ใช่ลนไปเรื่อย ๆ โดยไม่ดูผล

หน้านี้ไม่ได้ปฏิเสธเรื่องกรรม พระพุทธศาสนายังสอนว่ากรรมมีผล แต่ไม่ได้สอนว่าทุกความรู้สึกเกิดจากกรรมเก่าทั้งหมด (ดูสิวกสูตรที่แจกแจงเหตุของเวทนาหลายอย่าง)

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

เทวทหสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๔ · หน้า ๑ โต้ความเห็นว่าทุกข์ทั้งหมดมาจากกรรมเก่า อุปมาลูกศรอาบยาพิษ ชายผู้รักหญิง และช่างศร
ติกนิบาต มหาวรรค: ติตถสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๒๐ · หน้า ๑๖๗ ความเห็นว่าสุขทุกข์ทั้งปวงเกิดจากกรรมที่ทำไว้ก่อน