เรื่องพระเทวทัต: เมื่อความอยากเป็นใหญ่พาไปสู่ความพินาศ
สงฺฆเภทกฺขนฺธกํพระเทวทัตได้ลาภสักการะจากเจ้าชายอชาตศัตรู แล้วอยากปกครองสงฆ์ เมื่อถูกปฏิเสธก็ผูกใจเจ็บ วางแผนร้ายต่อพระพุทธเจ้…
เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ
ชอบการงาน ชอบคุย ชอบหลับ ชอบคลุกคลีหมู่คณะ ไม่สำรวมอินทรีย์ และไม่รู้ประมาณในการกิน — หกอย่างที่ทำให้ผู้กำลังฝึกค่อย ๆ เสื่อม พร้อมข้อเตือนเรื่องปล่อยวันให้หมดไปกับงานเล็กน้อย และความเคารพหกอย่างที่ทำให้ไม่เสื่อม
ในเสกขสูตร เสกขปริหานิยวรรค อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต พระพุทธเจ้าตรัสว่าธรรมหกประการเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เสขะ คือ ความเป็นผู้ชอบการงาน ชอบคุย ชอบหลับ ชอบคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ และไม่รู้ประมาณในโภชนะ ส่วนธรรมฝ่ายตรงข้ามเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม ผู้เสขะคือผู้ที่ยังอยู่ระหว่างการศึกษาฝึกฝน ยังไม่ถึงที่สุด
หมวดคล้ายกันมีในเถรวรรค ปัญจกนิบาต เสขสูตรที่ ๑ ให้สี่ข้อแรกเหมือนกัน แต่ข้อที่ห้าคือไม่พิจารณาจิตตามที่หลุดพ้นแล้ว เสขสูตรที่ ๒ ตรัสถึงผู้มีกิจมาก ปล่อยวันให้ล่วงไปด้วยงานเล็กน้อย คลุกคลีไม่สมควร เข้าบ้านเช้าเกินกลับสายเกิน และไม่ได้ฟังถ้อยคำที่ขัดเกลากิเลส ทุกข้อลงท้ายว่า "ละการหลีกออกเร้น ไม่ประกอบความสงบใจภายใน"
ถัดจากเสกขสูตรในฉักกนิบาต มีอปริหานิยสูตรสองสูตร ซึ่งเทวดามากราบทูลธรรมที่ไม่ทำให้ภิกษุเสื่อม และพระพุทธเจ้าทรงนำมาเล่าต่อ หมวดนี้เป็นเรื่องการฝึกของบุคคล ต่างจากอปริหานิยธรรมเจ็ดที่ตรัสเรื่องความเจริญของหมู่คณะ
ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ในเสขสูตรที่ ๑ ของปัญจกนิบาต ฉบับหลวงแปลข้อเดียวกันนี้ว่ายินดีในการก่อสร้าง คือเพลินกับการทำโน่นทำนี่จนงานกลายเป็นที่หลบจากการฝึกใจ
สังเกตว่าเราหยิบงานมาทำเพราะจำเป็น หรือเพราะไม่อยากนั่งเงียบ ๆ กับตัวเอง ถ้าเป็นอย่างหลัง ลองกันเวลาว่างสิบนาทีที่ไม่มีงานเลย
ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย การคุยมากทำให้ใจฟุ้งออกนอกตัว ในเสขสูตรที่ ๒ ทรงชี้ว่าผู้ฝึกควรได้ฟังถ้อยคำที่ขัดเกลากิเลส เช่น เรื่องความมักน้อย สันโดษ ความสงัด ความเพียร ศีล สมาธิ และปัญญา
ก่อนเปิดแชตกลุ่มหรือเริ่มคุยเล่น ถามว่าตอนนี้อยากคุยเพราะมีเรื่องจำเป็น หรือเพราะใจอยู่เฉยไม่ได้
ความเป็นผู้ยินดีในการนอนหลับ ไม่ได้หมายถึงการนอนพักที่ร่างกายต้องการ แต่หมายถึงการเพลินกับการนอนจนเสียเวลาที่ใช้ฝึกได้
นอนให้พอสำหรับสุขภาพ แต่ถ้าตื่นแล้วยังนอนเล่นต่อเพราะไม่อยากเริ่มวัน ให้ลุกขึ้นแล้วใช้ห้านาทีแรกกับลมหายใจ
ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ในเสขสูตรที่ ๒ ทรงระบุว่าที่เป็นปัญหาคือการคลุกคลีกับคฤหัสถ์และบรรพชิตอย่างไม่สมควร จนละการหลีกออกเร้น
เข้าสังคมได้ แต่ให้มีเวลาอยู่คนเดียวที่ตั้งใจไว้ด้วย เช่น เดินคนเดียวโดยไม่ใส่หูฟังสัปดาห์ละครั้ง
ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย คือปล่อยตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ให้รับอารมณ์โดยไม่มีสติ จนความชอบและความชังไหลเข้ามาครอบงำ
ก่อนเปิดแอปที่ทำให้เลื่อนดูไม่หยุด หายใจหนึ่งครั้งแล้วตั้งเป้าว่าจะดูอะไรและกี่นาที
ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในการกิน กินมากเกินหรือกินตามความอยาก ทำให้กายหนักและใจง่วงซึม ฝ่ายที่ไม่เสื่อมคือรู้จักประมาณในโภชนะ
ลองหยุดกินเมื่อรู้สึกว่าอีกไม่กี่คำจะอิ่ม และสังเกตว่าบ่ายวันนั้นใจแจ่มใสกว่าเดิมหรือไม่
ในเสขสูตรที่ ๒ ปัญจกนิบาต ทรงแสดงข้อเสื่อมห้าข้อ คือมีกิจมาก ไม่ฉลาดในกิจน้อยใหญ่ ปล่อยวันเวลาให้ล่วงไปเพราะการงานเล็กน้อย คลุกคลีกับคฤหัสถ์และบรรพชิตอย่างไม่สมควร เข้าบ้านเช้าเกินกลับสายเกิน และไม่ได้ฟังถ้อยคำที่ขัดเกลากิเลสโดยง่าย ทุกข้อมีผลเดียวกันคือละการหลีกออกเร้นและไม่ประกอบความสงบใจภายใน
ตอนเย็นลองทบทวนว่าวันนี้หมดไปกับเรื่องเล็ก ๆ อะไรบ้าง แล้วกันเวลาสำหรับความสงบใจไว้ก่อนเรื่องเหล่านั้นในวันรุ่งขึ้น
ในอปริหานิยสูตรที่ ๑ เทวดากราบทูลธรรมหกประการที่ไม่ทำให้ภิกษุเสื่อม คือ ความเคารพในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในสิกขา ในความไม่ประมาท และในปฏิสันถาร พระพุทธเจ้าทรงพอพระทัยและนำมาเล่าแก่ภิกษุ ในอปริหานิยสูตรที่ ๒ สองข้อหลังเปลี่ยนเป็นความเคารพในหิริและโอตตัปปะ
ปฏิสันถารคือการต้อนรับทักทายด้วยไมตรี ลองให้ความสำคัญกับการทักทายคนรอบตัวอย่างใส่ใจ เพราะทรงนับรวมไว้กับความเคารพต่อพระรัตนตรัยและการฝึก
หกข้อนี้ฟังเหมือนเขียนถึงคนยุคนี้ ทำงานจนไม่มีเวลาอยู่กับตัวเอง คุยในแชตทั้งวัน นอนเกิน เข้าสังคมไม่หยุด เลื่อนหน้าจอไม่สำรวม และกินตามอารมณ์ ไม่มีข้อไหนเป็นความผิดร้ายแรง แต่รวมกันแล้วค่อย ๆ กินเวลาและพลังที่จะใช้ฝึกใจ
คำว่า "ชอบการงาน" ไม่ได้แปลว่าให้ทิ้งหน้าที่ ในเสขสูตรที่ ๒ สิ่งที่ทรงติคือการปล่อยวันหมดไปกับงานเล็กน้อยจนละเลยความสงบภายใน หน้าที่ที่จำเป็นยังต้องทำให้ดี
วิธีใช้คือเลือกหนึ่งข้อที่ตรงกับตัวเองที่สุดในสัปดาห์นี้ แล้วลดลงเล็กน้อย เช่น ปิดแจ้งเตือนหลังสามทุ่ม หรือกินอิ่มแค่พอดี
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
พระเทวทัตได้ลาภสักการะจากเจ้าชายอชาตศัตรู แล้วอยากปกครองสงฆ์ เมื่อถูกปฏิเสธก็ผูกใจเจ็บ วางแผนร้ายต่อพระพุทธเจ้…
ชาวบ้านหมู่หนึ่งเตรียมภัตตาหารพร้อมจีวรถวายสงฆ์ทุกปี พระฉัพพัคคีย์ไปคะยั้นคะยอจนเขายอมยกจีวรทั้งหมดให้ สงฆ์จึง…
สามกถาท้ายวรรคที่ ๑๘ ถามว่ามีฌานคั่นระหว่างฌานหรือ ผู้เข้าสมาบัติฟังเสียงได้หรือ และตาเป็นผู้เห็นรูปหรือ ฝ่ายเ…
ฝูงวานรพบสระน้ำใหม่กลางป่าแต่ยังไม่ดื่ม รอหัวหน้ามาก่อน หัวหน้าเดินรอบสระแล้วเห็นแต่รอยเท้าที่ลงไป ไม่มีรอยเท้…