มธุปิณฑิกสูตร: ใจปรุงเรื่องอย่างไร

มธุปิณฑิกสูตรเริ่มจากทัณฑปาณิศากยะมาถามพระพุทธเจ้าว่าทรงสอนอะไร ทรงตอบสั้น ๆ ว่าสอนให้ไม่ขัดแย้งกับใครในโลก และสัญญาจะไม่ครอบงำผู้ที่หลุดพ้นจากกาม ภิกษุทั้งหลายไม่เข้าใจความหมาย จึงไปถามพระมหากัจจานะ

พระมหากัจจานะอธิบายว่า อาศัยตากับรูป เกิดจักขุวิญญาณ การประจวบกันของสามอย่างนี้คือผัสสะ เพราะผัสสะจึงมีเวทนา รู้สึกอย่างใดก็จำหมายอย่างนั้น จำหมายอย่างใดก็ตรึกอย่างนั้น ตรึกอย่างใดก็ปรุงแต่งเนิ่นช้า (ปปัญจะ) อย่างนั้น แล้วความคิดที่ปรุงแต่งเนิ่นช้านั้นก็ย้อนกลับมาครอบงำคนในเรื่องทั้งอดีต อนาคต และปัจจุบัน

พระพุทธเจ้าทรงรับรองว่าถ้ามาถามพระองค์ก็จะตอบอย่างเดียวกัน พระอานนท์เปรียบว่าธรรมนี้เหมือนขนมน้ำผึ้งที่คนหิวได้มา ชิมตรงไหนก็หวาน จึงเป็นที่มาของชื่อพระสูตร